သာကစ္ဆန္တိ၊ ကား။
သံသန္ဒနံ၊ စကားဖြင့် နှီးနှောခြင်းသို့။
( သမာပဇ္ဇတိ၌စပ်) ။
အညာဝေယျတ္တိယန္တိ၊ ကား။
ဥတ္တရ ပစ္စုတ္တရနယေန၊ ဖြေဆိုခြင်း, တုံပြန်၍ ဖြေဆိုခြင်းဟူသော နည်းဖြင့်။
ဉာဏ ဗျတ္တသာဝံ၊ ထက်မြက်သောဉာဏ်ရှိသူ၏အဖြစ်သို့။
( သမာပဇ္ဇတိ ၌စပ်) ။
[ ဝိယတ္တဿ+ ဘာဝေါ ဝေယျတ္တိယံ။ ပညာယ+ ဇေယျတ္တယံပညာဝေယျတ္တိယံ။
(ပညာအားဖြင့် ထက်မြက်သူ၏ အဖြစ်)။သလ္လပေယျ။ ။ [ပါဋ္ဌိတော်ကြည့်ပါ။] နိပြောဓမပရိဗ္ဗိုဇ်တို့၏။ နေပုံနှင့် တ်တ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ တောကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူလေ့ရှိ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ နေပုံကို တမျိုးစီဖြစ်ပုံကို ဥဒါန်းကျူး၏။ ထိုအခါ နိဂြောဓပေရိဗ္ဗိုဇိက “ သူတို့ကိုနှိမ်၍ ကိုယ့်ဆရာကို ချီမြှောက်ရပါ့မလား” ဟုမခံမနိုင်ဖြစ်ကာ “ ကေန သမဏော ဂေါတမောသဒ္ဓိံ ဘလ္လပတိ” စသောစကားကို ပြောသည်။ ယင်းစကား၏ ဆိုလိုရင်းမှာ “စကားပြောစရာ အကြောင်းရှိလျှင် တစုံတယောက်ကလည်း ရဟန်းဂေါတမထံ ရောက်လာလျှင် သူလဲ စကားပြောမှပဲ”။
**န ပန ကာရဏံ အတ္ထိ**။ ။ ယခုတော့ သူ့မှာ စကားပြောဖို့ရာ အကြောင်းမရှိပါ။ သူ့ထံ တယောက်မှလည်း မသွားပါ။ သို့ဖြစ်လျှင် ရဟန်း ဂေါတမဟာ ဘာအကြောင်းကြောင့် ဘယ်သူနှင့် စကားပြောရမှာလဲ , စကားမပြောလျှင် ဘယ်မှာဆူဆူညံညံ ဖြစ်နေတော့မှာလဲ၊ ဟူလို။ ထိုသို့ စကားပြောဖို့ရန် အကြောင်းမရှိခြင်း သူထံ ဘယ်သူမှ မသွားခြင်းအကြောင်းကို “ သုညာဂါရဟတာ” စသည်ဖြင့် ဆက်ပြောလေသည်။
**ဥ တ္တ ရ ပစ္စုတ္တရနယေန**။ ။ [ ဥတ္တရသဒ္ဒါ၏ အနက်ကို သီလက္ခန်ဘာသာဋီကာတတိယတွဲ၌ ပြထားပြီ။] (က)ယော ဟိ ပရဿ ဝစနံ တိပုက္ခလေန နယေန ရူပေတိ၊ အကြင်သူသည်သူတပါး၏စကားကို တိပုတ္တလနည်းဖြင့် ဖေါက်ပြန် ( တွေဝေ) စေ၏။ (ခ) တထာ ပရဿ ရူပနဝစနံ ဇာတိဘာဝံ အာပါဒေတိ= ထိုအတူသူတပါး၏ ဖေါက်ပြန် တွေဝေ နေသောစကားကို ပင်ကိုယ် အမှန်သဘောသို့ ရောက်စေ၏။ တဿ တာဒိသံ ဝစနသဘာဝံ ဉာဏ ဝေယျတ္တိယံ ဝိတာဝေတိ ပါကဋိ ကရောတိ= ထိုသူ၏ ထိုကဲ့သို့ ရှုအပ်သော စကားသဘောသည် ထက်မြက်သောဉာဏ်ရှိသူဖြစ်ကြောင်းကို ထင်ရှားစေနိုင်၏။ [ ထိုသူမျိုးကို ပညာထက်မြက်သူ, ပညာကြီးသူ, စကားပြော ကျွမ်းကျင်သူဟု ခေါ်သည်။ ထိပုက္ခလနည်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နေတ္တိဟာရ ဒီပနီ၌ ကြည့်ပါ။]
သုညာဂါရဟတာတိ၊ ကား။
သုညာဂါရေသု၊ ဆိတ်ငြိမ်ရာကျောင်းတို့၌။
နဋ္ဌာ၊ ပျက်စီးပြီး။
[ ဟတာ၌ ဟနဓာတ်ကို နဿဓာတ်ဖြင့် ဖွင့်သည်။]
ဟိ၊ ချဲ့။
သမဏေန ဂေါတမေန၊ သည်။
ဗောဓိမူလေ၊ ဗောဓိပင်၏အနီး အောက်၌။
အပ္ပတိမတ္တိကာ၊ နည်းသော အတိုင်းအရှည်ရှိသော။
ပညာ၊ ကို။
အဓိဂတာ၊ ရအပ်ပြီ ။
အဿ၊ ထိုရဟန်းဂေါတမ၏။
သာပိ၊ ထိုပညာသည်လည်း။
သုညာဂါရေသု၊ တို့၌။
ဧကကဿ၊ တပါးတည်းဖြစ်၍။
နိသီဒတော၊ နေလသော်။
( နေခြင်းကြောင့်။)
နဋ္ဌာ၊ ပျက်သွားပြီ။
ပန၊ အဖို့တပါးကား။
(တနည်း) ပန၊ ဗျတိရိက်ကား။
မယံဝိယ၊ ငါတို့ကဲ့သို့။
ဂဏသင်္ဂဏိကံ၊ အပေါင်းအဖော်တို့နှင့် ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခြင်းကို။
ကတွာ၊ ၍။
ယဒိ နိသီဒေယျ၊ အကယ်၍ နေအံ့။
(ဧဝံသတိ)။
အဿ၊ ထို ရဟန်းဂေါတမ၏။
ပညာ၊ သည်။
န နဿေယျ၊ မပျက်ရာ။
ဣတိ၊ ဤအနက်အဓိပ္ပါယ်ကို။
ဒသောတိ၊ ပြ၏။
အပရိသာဝစရောတိ၊ ကား။
အ ဝိသာရဒတ္တာ၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်း, ရဲတင်းသူ မဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပရိသံ၊ သို့။
ဩတရိတုံ၊ သက်ဝင်ခြင်းငှါ။
နသက္ကောတိ၊ နိုင်။
[ အဝစရတီတိ အဝစရော။ ပရ်ိသာယ+ အဝစရော ဟု သတ္တမီ တပ္ပုရိသ်တွဲ။
န+ ပရိသ်တွဲ။
န+ပရိသာဝစရော၊ အပရိသာဝစရော။
နာလံ သလ္လာပါယာတိ၊ ကား။
သလ္လာပံ၊ အတူတကွ စကားပြောခြင်းကို။
ကာတုံ၊ ငှါ။
နသမတ္ထော၊ မစွမ်းနိုင်။
အန္တမန္တာနောဝါတိ၊ ကား။
ကောစိ၊ တစုံတယောက်သည်။
မံ၊ ကို။
ပဥှံ၊ ကို။
ပုစ္ဆေယျ၊ မေးရာ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။
ပဥှာဘိတော၊ ပြဿနာမှကြောက်သည်။
(ပြဿနာမေးခြင်းမှ ကြောက်သည်)။
(ဟုတွာ )။
မန္တမန္တာနေဝ၊ အစွန်အဖျားသာလျှင် ဖြစ်ကုန်, အစွန်အဖျားသာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော။
ပန္တသေနာသနာနိ၊ အစွန်အဖျားဖြစ်သော ကျောင်းအိပ်ရာနေရာတို့ကို။
သေဝတိ၊ ၏။
ဂေါကာဏာတိ၊ ကား။
ဧကက္ခိဟတာ၊ ပျက်စီးသော မျက်စိတဖက်ရှိသော။
( မျက်လုံးတဖက် ပျက်နေသော)
ကာဏဂါဝီ၊ ကာဏ်းသောနွားမတည်း။
သာ၊ ထိုနွားမသည်။
ပရိယန္တစာရိနီ၊ အစွန်အဖျားဖြစ်သော အရပ်၌ လှည့်လည်ရခြင်းရှိသညီ။
ဟောတ် ကိရ၊ ဖြစ်သတဲ့။
အန္တမန္တာနေဝ၊ အစွန်အဖျားသာလျှင်ဖြစ်, အစွန်အဖျားသာလျှင်ဲဖြစ်သော အရပ်တို့ကိုသာ။
သေဝတိ(ကိရ )၊ မှီဝဲရသတဲ့။
သာ၊ သည်။
ကာဏက္ခိဘာဝေန၊ ကာဏ်းသောမျက်လုံး ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ဝနန္တာတိမုခီပိ၊ တောသို့ရှေးရှု မျက်နှာရှိသည်လည်း။ (တောသို့ ရှေးရှု မျက်နှာမူသည်လည်း။)
ဘဝိတုံ၊ ငှါ။
န သက္ကောတိ၊ နိုင်။
ကသ္မာ၊ နည်း။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
ပတ္တေနဝါ၊ သစ်ရွက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
သာခါယဝါ၊ သသ်ခက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ကဏကေနဝါ၊ ဆူးဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ပဟာရဿ၊ ထိခိုက်ခြင်းမှ။
ဘာယတိ၊ ကြောက်၏။
(တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်တည်း။)
[ထို့ကြောင့် တောဖက်သို့ မျက်နှာမလှည့်ဝံ့၊ ဟူလို ]
ဂုန္နံ၊ နွားတို့၏။
အဘိမုခီပိ၊ ရှေးရှုမျက်နှာရှိသည်လည်း။
ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ။
ကသ္မာ၊ နည်း။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
သိင်္ဂေနဝါ၊ ဦးချိုဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ကဏ္ဏေနဝါ၊ တားရွက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ဝါလေနဝါ၊ အမြီးဖြင့်သော်လည်းကောင်း ။
ပဟာရသ၊ ပုတ်ခတ်ခြင်းမှ ။
ဘာယတိ၊ ကြောက်၏။
(တသ္မာ၊ တည်း)။
[ထို့ကြောင့် နွားများဖက်သို့လည်း မျက်နှာမလှည့်ဝံ့၊ ဟူလို။]
ဂုန္နံ၊ နွားတို့၏။
အဘိမုခီပိ၊ ရှေးရှုမျက်နှာရှိသည်လည်း။
ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ။
ကသ္မာ၊ နည်း။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
သိင်္ဂေနဝါ၊ ဦးချိုဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ကဏ္ဏေနဝါ၊ တားရွက်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ဝါလေနဝါ၊ အမြီးဖြင့်သော်လည်းကောင်း ။
ပဟာရသ၊ ပုတ်ခတ်ခြင်းမှ ။
ဘာယတိ၊ ကြောက်၏။ (တသ္မာ= တည်း)။
[ထို့ကြောင့် နွားများဖက်သို့လည်း မျက်နှာမလှည့်ဝံ့၊ ဟူလို။]
ဣင်္ဃာတိ၊ ဣင်္ဃ ဟူသော သဒ္ဒါသည်။
စောဒနတ္တေ၊ တိုက်တွန်းခြင်းအနက်ဉ်။(ပဝတ္တော ) နိပါတော - တည်း ။
[ဤဉ် စောဒနတ္တဟူသည် အပြစ်တင်ခြင်း မဟုတ်, တိုက်တွန်းခြင်းတည်း ။
''ဣင်္ဃ၊ တိုက်တွန်းပါ၏'' ဟု ပေး။
သံသာဒေယျာမာတိ၊ ကား ။
ဧကပဥှပုစ္ဆနေနဝ၊ တခုသောပြသဿနာကို မေးခြင်းဖြင့်ပင် ။
သံသာဒနံ၊ ဆုတ်နစ်ခြင်းသို့ ။ (တွန့်ဆုတ်ခြင်းသို့) ။
ဝိသာဒံ၊ ပင်ပန်းခြင်းသို့ ။[ဠီကာဉ်"ဝိသာရံ'' ဟုရှိ၏။]
အာပန္န၊ ရောက်သည်ကို ။
ဝါ ရောက်အောင်။
ကရေယျာမ၊ ပြုကုန်ရာ၏ ။
နုစ္ဆကုမ္ဘီဝ နန္တိ၊ ကား။
နံ၊ ထို ရဟန်းဂေါတမကို ။
ရိတ္တဃဠံ ဝိယ၊ ရေမှ ကင်းဆိတ်သောအိုးကဲ့သို့ ။
တုစ္ဆကုမ္ဘီဝ နန္တိ၊ ကား။
နံ၊ ထိုရဟန်း ဂေါတမကို ။
ရိတ္တဃဋ ဝိံယ၊ ရေ မှကင်းဆိတ်သော အိုးကဲ့သို့။
( ဩရောဓေယျာမာတိ၊ ၌စပ်)
ဩရေုဓေယျာမာတိ၊ ကား။
ဝိနန္ဓေယျာမ၊ ဖွဲ့တုပ်ကုန်အံ့။
ဟိ၊ ထင်းရှားအောင်ပြဥ◌ီးအံ့။
ပုရိတဃဋော၊ ရေဖြင့်ပြည့်သော အိုသည်။
ဝါ၊ ကို။
ဣတောစိတောစ၊ ဤမှဤမှလည်း။
ပရိဝတ္တေတွာ၊ ပြန်လှန်၍။
သုဝိနန္ဓနီယော၊ လွယ်ကူစွာဖွဲ့ထုပ်အပ်သည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်။
ရိတ္တကော၊ ရေမှ ကင်းဆိတ်သောအိုးသည်။
ယထာရုစိ၊ အလိုရှိတိုင်း။
ပရိဝတ္တေတွာ၊ ၍။
ဝိနန္နတံုး၊ ဖွဲ့တုပ်ခြင်းငှါ။
သက္ကာ၊ စွမ်းနိုင်သည်။
ဟောတိ။
[ ဤ ပူရိတဃဋော ဟိ စသော ဝါကျတို့သည် ဗျတိရေက, အနွယ, ဥပမာန ဝါကျတို့တည်း။]
ဧဝမေဝ၊ ဤ့အတူပင်။
ဟတကညတာယ၊ ပျက်စီးသောပညာ ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
ရိတ္တကုမ္ဘိသဒိသံ၊ ရေမှကင်းသောအိုးနှင့်တူသော။
( ရေမရှိသောအိုးနှင့် တူသော)။
သမဏံဂေါတမံ၊ ကို။
ဝါဒ ဝိနန္ဒနေန၊ ဖွဲ့တုပ်ကြောင်း အယူဝါဒဖြင့်။
သမန္တာ၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ။
ဝနန္ဓိဿာမ၊ ဖွဲ့ထုပ်ကြောင်း အယူဝါဒဖြင့်။
သမန္တော၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ။
ဝနန္ဓိဿာမ၊ ဖွဲ့ထုပ်ကုန်အံ။
ဣတိ၊ သို့။
ဝဒတိ၊ ပြော၏။