ဒဿနသမာပတ္တိဒေသနာ၊ အဖွင့်။
အာတပ္ပမနွာယာတိ အာဒိ၊ အစရှိသော စကားကို။
ဗြဟ္မဇာလေ၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ်အဖွင့်၌။
ဝိတ္တာရိတမေဝ၊ ချဲ့အပ်ပြီသည်သာ။
[ ဗြဟ္မဇာလပုဒ်နောင် ဝဏ္ဏနာ ပုဒ်ကို ချေထားသည်၊ ဟု ဋီကာဆိုသည်။]
ပန၊ ဆက်။
အယံ၊ ဤဆိုလတံ့ကား။
ဧတ္ထ၊ ဤ သမ္ပသာဒနီယ သုတ်၌။
သင်္ခေါပေါ၊ အကျဉ်းတည်း။
[ “အယံ ပန၊ ဤဆိုအပ်လတံ့ကား” ဟု တပေါင်းတည်းလည်း ပေးနိုင်၏။]
အာတပ္ပန္တိ၊ ကား။
ဝီရိယံ၊ ဝီရိယတည်း။
တဒေဝ၊ ထိုဝီရိယသည်ပင်။
ပဒဟိ တဗ္ဗတော၊ အားထုတ်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပဓာနံ၊ ပဓာန မည်၏။
အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗတော၊ အဖန်ဖန် အားထုတ်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အနုယောဂေါ၊ အနုယောဂလည်း မည်၏။
အပ္ပမာဒန္တိ၊ ကား။
သတိအဝိပ္ပဝါသံ၊ သတိနှင့်ကင်း၍ မနေခြင်းကို။
( အနွာယ၊ ၌စပ်) [ ပမဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ပမာဒေါ၊ န+ ပမာဒေါ အပ္ပမာဒေါ= အကျင့် ပဋိပတ်၌ မမေ့ကြောင်းသတိ။]
သမ္မာ မနသိကာရန္တိ၊ ကား။ ပဝတ္တံ= ဖြစ်သော။
ဥပါယမနသိကာရံ၊ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်နှလုံးသွင်းခြင်းကို။
ဝါ၊ သင့်သော အကြောင်းအားးဖြင့် နှလုံးသွင်းကြောင်း ကုသိုလ်စိတ္တုပါဒ်ကို။
( အနွာယ၊ ၌စပ်)**တနည်း**။ ။ ဘူ, စု, ဒိ တပဓာတ်သည် ဒါဟအနက်ကို ဟော၏, ထိုကြောင့် ဒိဝါဒီ ယ ပစ္စည်းဖြင့် “တပ္ပတိ၊ လောင်မြိုက်တတ်၏” ဟုဆိုပါ၊ “အာတပ္ပံ” ၌ကား ကတ္တားဟောဏျ ပစ္စည်းတည်း၊ ဤသို့ယူလျှင် ပဒဟိတဗ္ဗ အနုယုဉ္ဇိ တဗ္ဗတို့၌ တဗ္ဗပစ္စည်း၏ ကတ္တားဟောအဖြစ်ကို အလိုရှိထိုက်သောကြောင့် ပဓာနံ အနုယောဂေါတို့၏ ကတ္တုသာဓန ဖြစ်သင့်ကြောင်းကို အာတပ္ပသဒ္ဒါဖြင့် ဥပမာပြသော ဋီကာနှင့်လျော်ပေးလိမ့်မည်။
မှန်၏၊ အာတပ္ပံ ပဓာနံ အနုယောဂေါသုံးပုဒ်လုံးပင် ဝီရိယကို အရကောက်ရ၏၊ ပဒဟိတဗ္ဗတော အနူယုဉ္ဇိတဗ္ဗတောသို့ သည် ပဓာနံ အနုယောဂေါပုဒ်တို့၏ နာမလာဘဟိတ်( နာမည်ရခြင်း၏အကြောင်းပြစကား) ဖြစ်၏၊ ထိုကြောင့် အာ+ တပ+ ဏျ ပစ္စည်းဖြင့် ပြီးသော အာတပ္ပ သဒ္ဒါသည် ကတ္တုသာဓန ဖြစ်သကဲ့သို့ , ပဒဟိတဗ္ဗတော အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗတော တို့၌ တဗ္ဗပစ္စည်းလည်း ကတ္တုသာဓနပင် ဖြစ်သည်။
ဋီကာ။ ။ ပဒဟိတဗ္ဗတောဘ် ပဒဟနတော၊ ဘာဝနံ ဥဒ္ဒိဿ ဝါယမနတောတိအတ္ထော၊ အနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗတောတိ အနုယုဉ္ဇနတော။ ဤဒိသာနဲ ပဓာနဲ ဗဟုလံ ( လိုက်လာသော ဗဟုလံ သဒ္ဒါကြောင့်) ကတ္တုဝိသယတာဉ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ အာတပ္ပပဒဿ ဝိယ ဣတရေသမ္ပိ ( အခြားသော ပဓာနံ အနုယောဂေါပုဒ်တို့၏လည်း) ကတ္တုသာဓနတာဒဋ္ဌဗ္ဗာ။
ဤစကားအရ” ပဒဟတီတိ ပဓာနံ၊ ယုဉ္ဖတီတိ ယောဂေါ၊ ပုနပ္ပုနံ+ ယောဂေါအနုယောဂေါ” ဟုပြု၊ ကြွင်းသော မှတ်ဖွယ်ကိုသီလကွန်ဘာသာဋီကာ, ( ဒု) တွဲ၃၇, ၃၈ ၌ လည်းကောင်း၊ ဗဟုလံ သဒ္ဒါ၏ အဓိပ္ပါယ်ကို ကစ္စည်ူဘာသာဋီကာ ( ဒု) တွဒ ၄၅၄၊ ၌ လည်းကောင်းပြထားပြီ၊ ရှေးနိဿယ၌ကား “အာရဒ္ဓံ ခေါ ပနမေ ဝီရိယံ၊ ( ဝိ- ၁၊၄)၊ သဒ္ဓံအာရဒ္ဓ ဝီရိယံ၊ ( ခု၊ ၁၊ ၁၄)၊ အာရဒ္ဓ ဝီရိယေန ဘဝိတဗ္ဗံ ( ဓမ္မပဒ ဋ္ဌ၊ ၁၊ ၄၄) စသည်ကိုထောက်၍ “ပဒဟနတဗ္ဗ အနုယုဉ္ဇတဗ္ဗ “ တို့၌ တဗ္ဗ ပစ္စည်းသည် ကံဟောလည်းဖြစ်သင့်၏ ဟုမိန့်သည်။
**သမ္မာ မနသိကာရံ**။ ။ ကရောတိဧတေနာတိ ကာရော၊ မနသိ+ ကာရော၊ မနသိကာရော၊ ( အလုတ္တ သတ္တမီ တပ္ပုရိသ်)၊ သမ္မာ+ မနသိကာရော သမ္မာမနသိကာရော= ကောင်းစွာ ဘာဝနာကို စိတ်၌ပြုကြောင်း ( နှလုံးသွင်းကြောင်း) ကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်၊ သမ္မာကို “ဥပါယ- သင့်သော အကြောင်း “ ဟုဖွင့်၏၊ ထို “ သင့်သောကြောင်း” ဟူသည် အနိစ္စ ဒုက္ခအနတ္တ အဘုဘဖြစ်သော ခန္ဓာ၌ နိစ္စ သုခ အတ္တသုဘ ဟု မသင့်မတင့် နှလုံးမသွင်းပဲ အနိစ္စ စသည်ဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းဟု သရုပ်ဖော်သည်။
စေတော သမာဓိန္တိ၊ ကား။
ပဌမဇ္စ◌ျန သမာဓိံ၊ ပဌမစ◌ျန် သမာဓိသို့။
ဝါ၊ ကို။
( ဖုသတိ၊ ထိရောက်၏။
ဝါ၊ ရ၏၌စပ်)
[ စေတော အရ ပဌမစ◌ျာန်စိတ်ကို ယူပါ၊ ဟုပြသည်။]
အယံ ပဌမာ ဒဿနသမာပတ္တီတိ၊ ကား။
ဒွတ္တိံ သာကာရံ၊ သုံးဆယ်နှစ်ပါးသော အဖို့အစုကို။
ပဋိကူလတော၊ စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ်အားဖြင့်။
မနာသိ၊ ၌။
ကတွာ၊ ၍။
ပဋိကူလဒဿနသေန၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု ရှုခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဥပ္ပါဒိတာ၊ ဖြစ်စေအပ်သော။
အယံ ပဌာမဇ္ဈာနသမာပတ္တိ၊ သည်။
ပဌာမာ၊ သော။
ဒဿန သမာပတ္တိနာမ၊ မည်၏။
ပန၊ အထူးကား။
တံ စ◌ျာနံ၊ ထိုပဌမစ◌ျာန်ကို။
ပါဒဥံ၊ အခြေခံကို။
ကတွာ၊ ၍။
သောတာပန္နော၊ သည်။
သစေ ဟောတိ၊ အံ့။
အယံ၊ ဤ သောတာပတ္တိဖိုလ်သည်။
နိပ္ပရိယာယေနေဝ၊ ပရိယာယ်မဟုတ် မုချအားဖြင့်ပင်။
ပဌာမာ၊ သော။
ဒဿနသမာပတ္ထိ၊ မည်၏။
[ ဒေသနာက္ကမအားဖြင့် ပဌမဖြစ်သည်။]
အတိက္ကမ္မစာတိ၊ ကား။
အတိက္ကမိတွာစ၊ ကျော်လွန်၍လည်း ( ပစ္စဧဝက္ခတိ= ၌စပ်)။
[ အတိက္ကမ၊ ပ "မ္မ" သည် တွာ ပစ္စည်း၏ ကာရီယတည်း။
" ကျော်လွန်" ဟူသည် အာရုံမပြုခြင််း မဆင်ခြင် ခြင်းတည်း။]
ဆဝိမံသလောဟိတန္တိ၊ ကား။
ဆဝိဉ္စ၊ အရေကိုလည်းကောင်း။
မံသဉ္စ၊ အသားကိုလည်းကောင်း။
လောဟိတဉ္စ၊ သွေးကိုလည်းကောင်း။
မံသဉ္စ၊ အသားကိုလည်းကောင်း။
လောဟိတဉ္စ၊ သွေးကိုလည်းကောင်း။
( အတိက္ကမ္မစ၊ ၌စပ်)။
အဋ္ဌိံ ပစ္စဝေက္ခတီတိ၊ ကား။
အဋ္ဌိံ အဋ္ဌီ၊ အရိုးအရိုးဟူ၍။
ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ဆင်ခြင်၏။
[ အရေ အသား အဿွေးကောဋ္ဌာသ အများကို မဆင်ခြင်တော့ပဲ အရိုးတခုတည်းကိုသာ ဆင်ခြင်သည်။]
အဋ္ဌိ အဋ္ဌီတိ၊ ဟူ၍။
ပစ္စဝေ က္ခိတွာ၊ ၏။
ဥပ္ပ့ဒိတာ၊ သော။
အဋ္ဌိမာရမဏာ၊ အရိုးဟူသော အာရုံရှိသော။
ဒိဗ္ဗစက္ခု ပါဒကဇ္ဈာန သမာပတ္တိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိဉာဏ်ဟူသော တည်ရာအခြေခံရှိသောပဌမစျာန် သမာပတ်သည်။
ဒုတိယာ၊ နှစ်ခုမြောက်ဖြစ်သော။
ဒဿနသမာပတ္တိနာမ၊ မည်၏။ဒဿနသမာသမာပတ္တိ။ ။ “ပဋိကူလဒဿနဝသေန ဥပ္ပါဒိထာ ပဌမဇ္ဈာန သမာပတ္တိ” ကို ကြည့်၍ “ဒဿနေန+ ဥပ္ပါဒိတာ+ သမာပတ္တိ ဒဿနသမာပတ္တိ” ဟုပြု၊ တနည်း- “ကရဇကာယေ ( မိဖတို့၏ သွေးသားကြောင့် ဖြစ်သော ခန္ဓာကိုယ်၌) ပဋိက္ကူလာကာရဿ ( စက်ဆုပ်ဖွယ် အခြင်းအရာက်ု) သမ္မဒေဝ ဒဿနဝသေန ပဝတ္တသမာပတ္တိ ဘာဝတော” ဟူသော ဋီကာကိုကြည့်၍ “ဒဿနေန+ ပဝတ္တာ+ သမာပတ္တိ ဒဿနသမာပတ္တိ” ဟုပြုပါ။
သစေ ပန။ ။ မုလျ ဒဿနသမာတ္တိကို ပြလို၍ “သစေ ပန” စသည်မိန့်သည်။ ဤ “ပန” မျိုးကို ဝိသေသ ( အထူး) ဟု ပေးရသညါ။ [ သစေဣဓ, နောက် ပန, ဝိသေသဟုစွဲ၊- ရွှေရေးဆောင် နိယာမ်။]
နိပ္ပရိယာယေနေဝ။ ။ ဝုတ္တလက္ခဏ ဒဿနသမာပတ္တိ သန္နိဿယတ္တာ( ဆိုအပ်ပြီးသေဋ လက္ခဏာရှိသေု ဒဿနသမာနသမာပတ်ဟူသော မှီရာရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း) ဒဿနမဂ္ဂဖလ ဘာဝတောစ ( ဒဿနမည်သော မဂ်၏အကျိုးဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း) ပဌမသာမညဖလံ ( သောတာပတ္တဖိုလ်) ပရိယာယေန ဝိနာဒဿနသမာပတ္တထ၊-ဋီကာ။
ပန၊ အထူးကား။
တံ စျာနံ၊ ထို ပဌမစျာန်ကို။
ပါဒကံ၊ ကို။
ကတွာ၊ ၍။
သကဒါဂါမိအဂ္ဂံ၊ ကို။
သစေ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ အကယ်၍ ဖြစ်စေအံ့။
( ဧဝံသတိ)။
အယံ၊ ဤ သကဒ့ဂါဖိ ဖိုလ်သည်။
နိပ္ပရိယာယေန၊ အားဖြင့်။
ဒုတိယာ၊ သော။
ဒဿန သမာပတ္တိ၊ မည်၏။
ပန၊ ဝါဒတမျိုးကား။
[ ရှေးန်ဿယ၌ “ပန၊ အထူးကိုဆိုအံ့” ဟု ပေး၏။]ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကဇ္ဈာနသမာပတ္တိ။ ။ [ အဋ္ဌိက ဘာဝနာသည် ကာယဂတာသတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းဖြစ်၍ ပဌမစျာန်ကိုသာ ရစေနိုင်ကြောင်းကို သတိပြုပါ။] “ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကဇ္ဈာန” ဟုဆိုသဖြင့် ဒိဗ္ဗစက္ခု၏ အခြေခံ စျာန်ဟု ထင်စရာရှိ၏၊ အမှန်မှာ ထိုသို့မဟုတ်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိဉာဏ်ကို အခြေခံ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ပဌမစျာန်တည်း။ မှန်၏- ရဟန်းတပါးသည် အာလောကကသိုဏ်းဖြင့် စတုတ္ထစျာန်ကို ရ၍ ထိုစျာန်ကို အခြေခံလျက် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် ရရှိပြီးနောက် သဝိညာဏက ( သက်ရှိ) ခန္ဓာကိုယ်ဝယ် အရိုးကိုသိမ်းဆည်းကာ ထိုအရိုး၌ စက်ဆုပ်ဖွယ်ဟု နှလုံးသွင်းခြင်းဖြင့် ရအပ်သော ပဌမစျာန်ကို “ဒုတိဉ ဒဿနသမာပတ္တိ” ဟုဆိုသည်။
မေးဖွယ်။ ။ ဤဒုတိယဝါရ၌ ဆဝိ မံသ လောဟိတကို နှလုံးမသွင်းပဲ, အရိုးကိုသာ နှလုံးသွင်းသည်ဟု ဆိုလျှင် ပါဠိတော်၌ အဘယ်ကြောင့် ဒွတ္တံ သာကား မနသိကာရ ကိုဟောတော်မူထားပါသနည်း- ဟုမေးစရာရှိ၏။ ထိုအမေးကို ဋီကာ၌ အောက်ပါအတိုင်းရှင်းထားသည်။
**ဋီကာ**။ ။ ယောပနေတ္ထ ပါဠိယံ ဒံတ္တိံ သာကာရ မနသိကာရော ဝုတ္တော၊ သောမဂ္ဂသောဓနဝသေန— ( လမ်းရှင်းခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်) ဝုတ္တော[ အရိုးစုကို နှလုံးမသွင်းမီလမ်းရှင်းသည့်အနေဖြင့် ဒွတ္တိံ သကာရကို ရှေးဦးစွာ နှလုံးသွင်းပုံကို ဟောတော်မူထားပါသည်၊ နောက်နောက်အခါ၌ကား အဋ္ဌိ ( အရိုးစု) ကိုသာ စွဲမြဲစွာ နှလုံးသွင်းပါသည်- ဟူလို။] တတ္ထ ဝါ ( တနည်း- ထို ဒွတ္တိံ သာကာရ၌) ကစာပရိစယဿ ( ပြုအပ်ပြီးသောအလေ့အကျင့်ရှိသူမှာ) သုခေနေဝ ( လွယ်ကူသဖြင့်) ဝုတ္တနယာ အဋ္ဌိပစ္စဝေက္ခဏာ သမိဇ္ဈတီတိ၊ တေနေဝေတ္ထ ဣမဉ္စေဝါတိ၊ ( ဣမဉ္စေဝ ဟူ၍လည်းကောင်း) အတိက္ကမ္ဗစာတိ ( ဟူ၍လည်းကောင်း) စသဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော ဝုတ္တော။
မှတ်ချက်။ ။ ဤဋီကာ၌ “ဣမဉ္စေဝ” ဟု စေဝသဒ္ဒါ တွေ့ရ၏၊ ယခုပါဠိတော်များ၌ကား “ဣမဓမဝ” ဟုရှိနေ၍၊ ဋီကာအတိုင်း “ဣမဉ္စေဝ” ဟုဖြစ်စေ, “ဣမမေဝစ” ဟုဖြစ်စေ ပါဠိတော်၌ ပါဌ်ရှိသင့်သည်။
ဒုတိယ ဒဿနသမာပတ္တိ**။ ။ အယန္တိ အယံ သကဒါဂါမိဖလ သမာပတ္တိ၊ သာတိသယံ ( လွန်ကဲသော သတ္တိထူးနှင့်တကွ) စတူသစ္စ ဒဿနာဂမနတော ( သစ္စာလေးပါးကို မြင်သော သကဒါဂါမိမဂ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့်) ပရိယာသေန ဝိနာ မုချာ ( မုချအားဖြင့်) ဒုတိယ ဒဿန သမာပတ္တိ။-ဋီကာ။
ကာဠဝလ္လဝါသိီ၊ ကာဠဝလ္လကျောင်း၌နေသော။
သုမတ္ထေရော၊ သည်။
ယာဝတတိယ မဂ္ဂါ၊ တတိယမဂ်တိုငါအောင်။
ဝဋ္ဋတိ၊ သင့်၏။
ဣတိ, အာဟ၊ ပြီ။
[ ခီဏာသဝ၏ အစွမ်းဖြင့် စတုတ္ထဒဿနသမာပတ္တိကိုဟောတော်မူထားသောကြောင့် အနာဂါမိဖိုလ်ကိုလည်း ဒုတိယဒဿနသမာပတ္ထိ၌ သွင်းသင့်သည်၊ ဟုဆိုလိုသည်။
ဝိညာဏ သောတန္တိ၊ ကား။
ဝိညာဏမေဝ၊ ဝိညာဏ်ကိုသာ။
( ပဇာနာတိ၊ ဟုပါဠိတော်၌စပ်)။
ဥဘယတော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နန္တိ၊ မပြတ်သော
[ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ၌ဝိ+ အဝပုဒ်တို့ အနက်မရှိ]။
ဣဓလောကေ ပတိဠိတဉ္စာတိ၊ ကား။
ဆန္ဒရာဂဝသေန၊ နှစ်သက်ခြင်း တပ်မက်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်။
ဝါ၊ နှစ်သက်တက် တပ်မက်တတ်သော ရာဂ၏အစွမ်းဖြင့်။
ဣမသ္မိဉ္စလောကေ၊ ဤ ပစ္စုပ္ပန်လောက၌လည်း။
( ဤဘဝ၌လည်း)။
ပတိဋ္ဌိတံ၊ တည်သော။
( ဝိညာဏသောတံ ဟုပါဠိတော်၌စပ်)။
ဒုတိယပဒေပိ၊ ၌လည်း။
( ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ဟူသော ဒုတိယပုဒ်၌လည်း)။
ဧသေဝ၊ ဤ ဆိုအပ်ပြီးသော အစီအရင်သည်ပင်။
နယော၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကိုဆောင်ကြောင်း အစီအရင်တည်း။ဝိညာဏသောတံ။ ။ စိတ်တမျိုးသည် ရှေးစိတ်မှ အနန္တရပစ္စည်းကို ရ၍ နောက်စိတ်၏ အနန္တရပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်၏၊ ဤသို့အားဖြင့် စိတ်တမျိုးပြီး တမျိုး အစဉ်မပြတ်ရေအလျဉ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေရကား သောတနှင့်တူသောကြောင့်” သောတောဝိယာတိသောတံ (ဥပမာ တဒ္ဓိတ်)၊ တနည်း- သဒိသူပစာ၊ “ဝိညာဏမေဝ+ ဝိညာဏသောတံ” ဟု တဗ္ဘာဝဝုတ္တိ ကမ္မဓာရယပြု၊ ဤသို့ စိတ်အစဉ်တွေ များသော်လည်းစေတောပရိယဉာဏ်ဖြင့် သိထိုက်သည်၏ အဖြစ်အားဖြင့် ဝိညာဏ် တမျိုးတည်းကိုသာ ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူထားသည်၊ ထိုကြောင်ြ “ဝိညာဏသောတန္တိ ဝိညာဏမေဝ” ဟုဖွင့်သည်။
ဒွိဟိဘာဂေဟိ။ ။ ဤဘဝသည် ဝိညာဏ်၍ ဩရဘာဂ ( ဤဖက်အဖို့) တည်း၊ နောက်ဘဝသည် ပရဘာဂ ( နောက်အဖို့) တည်း၊ ဤသို့ အဖို့နှစ်ပါးဖြင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ထိုကြောင့် ပါဠိတော်၌ “ဣဓလောကေ ပတိဠိတဉ္စ ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ” ဟုဆက်၍ ဟောတော်မူသည်။
ဆန္ဒရာဂဝသေန။ ။ ဝိညာဏ်သည် ဥပါဒ်ဋ္ဌီတင် အားဖြင့် ခဏတိုင်ူ ခဏတိုင်း ပျက်စီးနေရကား တစုံတခုသော စိတ်ဝိညာဏ်မှ တည်သော သဘောမရှိ၊ သို့ပါလျက်အဘယ်ကြောင့် “ပတိဋ္ဌိတ” ဟုဆိုပါသနည်းဟုမေးဖွယ်ရှိ၍ “ ဆန္ဒရာဂဝသေန” ဟုမိန့်သည်၊ ဤဘဝ၌ တပ်မက်သော တဏှာ၏အစွမ်းဖြင့် “ဤဘဝ၌ တည်သည်” ဟုလည်းကောင်း, နောက်ဘဝ၌ တပ်မက်သောညတဏှာ၏ အစွမ်းဖြင့် “နောက်ဘဝ၌ တည်သည်” ဟုလည်းကောငါး ဆိုရပါသည်-ဟူလို။
ဝါ၊ တနည်း။
ကမ္မံ၊ ကံသို့။
( ကုသိုဘိ အကုသိုလ်ကံသို့)။
ကမ္မတော၊ ကံအဖြစ်ဖြင့်။
ဥပဂစ္ဆန္တံ၊ ကပ်ရောက်သော အဘိသင်္ခါရ ဝိညာဏ်သည်။
ဣဓလောကေ၊ ၌။
ပတိဋ္ဌ်တံ နာမ၊ တည်သည်မည်၏။
ကမ္မဘဝံ၊ ကမ္မဘဝကို။
( ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံဟူသော ကမ္မဘဝကို)။
အာကဍ္ဎန္တံ၊ ဆွဲငင်သော ကမ္မဝိညာဏ်သည်။
ပရလောကေ၊ ၌။
ပတိဋ္ဌိတံ နာမ၊ ၏။ကမ္မံဝါ။ ။ ဝိညာဏ်၏ ပတိဋ္ဌိတ ဖြစ်ပုံကို တနည်းပြလို၍ “ကမ္မံဝါ” စသည်မိန့်ရှေ့နည်း၌ ဆန္ဒရာဂ၏ အစွမ်းဖြင့် ခွဲခြား၍ , ဤနည်း၌ ကံ၏အစွမ်းဖြင့် ခွဲခြားလိမ့်မည်၊ ကမ္မံသည် ဥဂယောဂဝစနန္တ ပုဒ်တည်း။
ကမ္မတော ဥပဂစ္ဆန္တံ။ ။ အကျိုးကို ပြုစီမံတတ်သော ကုသိုလ် အကုသိုဘ် ကံဟူသော စေတနာသည် “ အဘိသင်္ခါရ” မည်၏၊ ထို ဝိညာဏ်သည် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံနှင့် အတူဖြစ်သောကြောင့် မိမိလည်း ကံအဖြစ်သို့ပင် ရောက်သွားသည်။ ထိုကြောင် “ကမ္မံ ကမ္မတော ဥပဂစ္ဆနန္တံ” ဟုဆိုသည်။ [ ကမ္မဘာဝေန ဥပဂစ္ဆန္တံ၊ ဝိညာဏန္တိအဓိပ္ပါယော၊ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ဟိယေန ကမ္မုနာ သဟဂဟံ၊ အညဓတ္ထု ( စင်စစ်) တဗ္ဘာဝမေဝ ( ထိုကံအဖြစ်သို့သာ ) ဥပဂတံ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ။- ဋီကာ]
ဣဓ လောကေ ပတ်ဋ္ဌိတံနာမ။ ။ ထို ဝိညာဏ်သည် နောက်လောက၌ အကျိုးပေးနိုင်လောက်အောင် ဤဘဝ၌ ကတဥပစိတ ကမ္မ အဖြစ်ဖြင့် တည်နေသောကြောင့် “ဣဓလောကေ ပတိဋ္ဌိတ” မည်သည်။ [ ဣဓ ကတူပစိတ ကမ္မ ဘာဝူပဂမနတော ( ပြုအပါ ဆည်ပူးအပ်သော ကဲအဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်ခြင်းကြောင့်တည်း၊)- ဋီကာ။]
**ကမ္မဘဝံ့ အာကဍ္ဎန္တံ**။ ။ ထို ဝိညာဏ်ကိုပင် နောက်ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေကျိုးကိုပေးသောအခါ “ကမ္မဝိညာဏ်” ဟုခေါ်ရ၏၊ ထိုဝိညဏ်က မိမိနှင့် ယှဉ်ဖက်ကံကို ထပ်ကာထပ်ကု ဇောစောစေလျက် ပဋိသန္ဓေကိုဖြစ်စေသောအားဖြင့် ကမ္မဘဝအဖြစ်သို့ ဆွဲငင် ပြောင်းလဲစေသည်။ ထိုကြောင့် “ကမ္မဘဝံ အာကဍ္ဎန္တံ” ဟုဆိုသည်။ [ ကမ္မဝိညာဏံ အတ္တနာ သမ္ပယုတ္တကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ( အရှိန်အဟုန် ဖြစ်စေ၍၊ ဇောစောစေ၍) ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်သော အစွမ်းသတ္တိအားဖြင့် “ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတံမာမ” ဟုဆိုရသည်။ [ တေနေဝပဋိသန္ဓိနိဗ္ဗတ္တနသာမတ္ထိယေန ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတံနာမ အတ္တနော ဖလဿတတ္ထ ပတိဋ္ဌာပမေန၊- ဋီကာ။]
ကေစိဝါဒ။ ။ အဘိင်္သခါရ ဝိညာဏ်သည် နောက်ဘဝ၌ အကျိုးပေးခြင်းငှါ အစွမ်းနိုင်လျှင်ည”ဣဓ လောကေ ပတိဋ္ဌိတ” မည်၏ စွမ်းနိုင်လျှင် “ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတ” မည်၏- ဟု ကေစိဆရာတို့ ဆိုကြ၏၊ ထိုအဆို မသင့် ဟု ဋီကာပယ်ထားသည်။
ဣမိနာ၊ ဤပါဌ်ဖြင့်။
( “ပုရိသဿစ ဝိညာဏသောတံ ပဇာနာတိ ဥဘယတောအဗ္ဗောစ္ဆိန္နဲ ဣဓ လောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ” ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့်။)
ကိံ၊ အဘယ်ကို။
ကထိတံ ဟောတော်မူအပ်သနည်း။
သေက္ခ ပုထုဇ္ဇနာနံ၊ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏။
စေတောပရိဉညာဏံ၊ စိတ်ကိုပိုင်းခြား၍သိတတ်သော ဉာဏ်ကို။
ကထိတံ၊ အပ်ပြီ။
ဟိ၊ မှန်၏။
သေက္ခ ပုထုဇ္ဇနာနံ၊ တို့၏။
စေတောပရိယညာဏံ၊ သည်။
တတိယာ၊ သော။
ဒဿန သမာပတ္တိနာမ၊ မည်၏။
ဣဓ လောကေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဉ္စတိ၊ ကား။
နိစ္ဆန္ဒရာဂတ္တာ၊ ဆန္ဒရာဂ မရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့် ( နှစ်သက်တက် တပ်မက်စောရာဂ မရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်)။
ဣဓ လောကေစ၊ ၌လည်း။
အပ္ပတိဋ္ဌိတံ၊ မတည်သော။
( ဝိညာဏသောတံ- ဟုပါဠိတော်၌စပ်)။
ဒုတိယပဒေပိ၊ ၌လည်း။
( ပရလောကေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ဟူသော ဒုတိယပုဒ်၌လည်း)။
ဧသေဝ၊ သည်ပင်။
နယော၊ တည်း။
ဝါ၊ တနည်း။
ကမ္မံ၊ သို့။
ကမ္မတော၊ အားဖြင့်။
န ဥပဂစ္ဆန္တံ၊ မကပ်ရောက်သောအဘိသင်္ခါးဝိညာဏ်သည်။
ဣဓ လောကေ၊ ၌။
အပ္ပတိဋ္ဌိတံနာမ၊ မည်၍။
[ တချို့စိတ်သည် ကံပြုသောအခါ စေတနာပါသော်လည်ူ တဏှာအနုသယကင်းသဖြင့် သန့်ရှင်းနေရကား “ကံ” ဟုမဆိုရပဲ, ကြိယာဟုသာ ဆိုရတော့သည်။]
ကမ္မဘဝံ၊ ကို။
အနာကဍ္ဎန္တံ၊ မဆွဲငင်သော ကမ္မဝိညာဏ်သည်။
ပရလောကေ၊ ၌။
အပ္ပတိဋ္ဌိတံ နာမ၊ မည်၏။
ဣမိနာ၊ ဤပါဌ်ဖြင့်။
( ဣဓလောကေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဉ္စပရလောကေ အပ္ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့်)။
ကိံ၊ ကို။
ကထိတံ၊ နည်း။
ခီဏာသဝဿ၊ ၏။
စေတောပရိယဉာဿံ၊ သည်။
စတုတ္ထာ၊ လေးပါးမြောက်ဖြစ်သော။
ဒဿနသမာပတ္တိနာမ၊ မည်၏။
[ အဓိပ္ပါယ်ကို တတိယဒဿနသမာပတ္တိ၏ ပြောင်းပြန်အားဖြင့်သိပါ။]
ခီဏာဿဝဿ၊ ၏။
စေတောပရိယဉာဏံ၊ ကို။
ကထိတံ၊ ပြီ။
ဟိ၊ မှန်၏
အပိစ၊ သည်သာမကသေး။
[ ရှေးနည်းသာ မကသေး, ဤနည်းလည်းရှိပါသေး၏- ဟူလို။]
ဒွတ္တိံ သာကာရေ၊ သုံးဆယ်နှစ်ပါးသော အဖိူ့အစုဖြစ်သောကောဋ္ဌာသ၌။
အာရဒ္ဓဝိပဿနာပိ၊ အာရထုတ်အပ်သော ဝိပဿနာသည်လည်း။
( ကောဋ္ဌာသကို အာရုံပြု၍ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တဟု ရှုအပ်သော ဝိပဿနဋသည်လည်း)။
ပဋ္ဌမာ၊ သော။
ဒဿနသမာပတ္တိ၊ မည်၏။သေက္ခ၊ ပေ၊ ကထိတံ။ ။ “ဣဓ လောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ ပရလောကေ ပတိဋ္ဌိတဉ္စ” ဖြင့် ပိုင်းခြား၍ သိထိုက်သေု စိတ်ဝိညာဏ်၏ ဆန္ဒရာဂဖြင့် ဤဘဝ နောက်ဘဝ၌ တည်ပုံကိုပြသဖြင့် “ဤစေတောပရိယညာဏ်သည် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ပုထုဇဉ်တို့၏ စိတ်ကိုသိသောဉာဏ်” ဟုသိရသည်။ ထိုကြောင့် “သေက္ခ ပုထုဇ္ဇနာနံညစေတော ပရိယဉာဏံကထိတံ” ဟုဆိုသည်။ [ ကထိတံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗဿ စေတသေု ဆန္ဒရာဂဝသေန ပတိဋ္ဌိတဘာဝ ဇောတနတော၊-ဋီကာ။]
အပိစ။ ။ ပုရိမာနံ ဒွိန္နံ သမာပတ္တီနံ ( ဒဿနသမာပတ္တိတို့အတွက်) ပုဗ္ဗေ သမထဝသေန ( ဒွတ္တိံ သာကာရ ပဋိကူလဒဿန ပဌမစျာန်, အဋ္ဌိ အာရမဏ ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကပဌမစျာန်နှင့်စပ်သဖြင့်) အတ္ထဿ ဝုတ္တတ္တာ ဣဒါနိ ဝိပဿနာဝသေန ဒဿေတုံ အပ်စာတိ အာဒိ ဝုတ္တံ၊-ဋီကာ။
နိစ္စလမေဝ။ ။ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿ အတ္ထဿ နအပနေတဗ္ဗတော ( မပယ်ရှားထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း)၊ အတ္ထန္တရတ္ထတာယ ( နောက်ထပ် အနက်တမျိုးရှိသည်၏ အဖြစ်ကို)၊ ဒဿိယမာနယ ( ပြအပ်သော်) ပဒံ စလိတံ နာမ ဟောတိ၊-ဋီကာ။
**မှတ်ချက်**။ ။ ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီသောအနက်ကိုပယ်၍ , နောက်ထပ် အနက်တမျိုးကိုပြလျှင် ထိုပုဒ်သည် “ စလိတ၊ လှုပ်ရှား ပြောင်းလဲသော ပုဒ်” မည်၏။ ထိုသို့ဆိုအပ်ပြီးသောအနက်ကို မပယ်လျှင် “နိစ္စလ= ပြောင်းလဲမှုမရှိသောပုဒ်” ဖြစ်သည်၊ မပြောင်းလဲပဲ ရှေးအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်- ဟူလို၊ ဤစကာအရ ဋီကာ၌ အတ္ထဿနောင်န သဒ္ဒါ ကျနေသည်၊ န သဒ္ဒါပါမှ အဓိပ္ပါယ်မှန်မည်။
ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဒုတိယာ။ ။ ပဌမစျာန်၏ ပဌမဒဿန သမာပတ္တိမည်ပုံမှာ အသစ်အဆန်း မဟုတ်, ထုံးစံအတိုင်းပင်၊ ဒုတိယစျာန်၏ ဒုတိယဒဿနသမာပတ်မည်ပုံ၌ ကား အဋ္ဌိကဝဏ္ဏကသိုဏ်း၏ အစွမ်းဖြင့် ရအပ်သော ဒုတိယစျာန်သည် ဒုတိယဒဿနသမတ်ဟု ဆိုကြသည်။
တတိယဇ္ဈာနံ တတိယာ။ ။ ဤစျာန်လည်း အဋ္ဌိကဝဏ္ဏကသိုဏ်းဖြင့်ပင် ရအပ်သည်ပင်ဖြစ်၏၊ ထိုစျာန်၏ ဒဿနသမာပတ္တိဖြစ်ပုံမှာ- ရဟန်းတပါးသည် အာလောကကသိုဏ်း၌ စတုတ္ထစျာန်ကို ဖြစ်စေ၍ ထိုစျာန်ကို အခြေခံလျက် ဒိဗ္ဗစက္ခု ရရှိပြီးနောက်သဝိညာဏကခန္ဓာကိုယ်၌ အရိုးကိုသိမ်းဆည်းကာ ထိုအရိုး၌ ဝဏ္ဏကသိုဏ်းရူသဖြင့် အောက်စျာန်သုံးပါး ရလေရာ တတိယစျာန်သည် တည်ရာဖြစ်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၏ အစွမ်းဖြင့် ကတိယဒဿနသမာပတ္တိ မည်သည်။
စတုတ္ထဇ္ဈာနံ စတုတ္ထာ။ ။ ရူပါဝစရ စတုတ္ထစျာန်ကိုဖြစ်စေ၍ ထိုစျာန်ကိုအခြေခံလျက် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ရရှိပြီးသူ၏ ထိုစတုတ္ထစျာန်သည် စတုတ္ထစျာနခသည် စတုတ္ထာဒဿနသမာပတ္တိမည်၏။
အဋ္ဌိအာရမဏေ၊ အရိုးဟူသော အာရုံ၌။
အာရဒ္ဓဝိပဿနာ၊ သည်။
ဒုတိယာ၊ သော။
ဒဿနသမာပတ္တိ၊ မည်၏။
သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ စေတောပရိယဉာဏံ, ခီဏာသဝဿ စေတောပရိယဉာဏန္တိ၊ ဟူသော။
ဣဒံ ပဒဒွယံ၊ ဤပုဒ်နှစ်ပါးအပေါင်းသညါ။
နိစ္စလမေဝ၊ မလှုပ်သည်သာ ( မပြောင်းလဲသည်သာ)။
အပရော၊ အခြားသော။
နယော၊ နည်းကား။
ပဌမဇ္ဈာနံ၊ သည်။
ပဌမာ၊ သော။
ဒဿနသမာပတ္တိ၊ မည်၏။
ဒုတိယဇ္ဈာနံ၊ သည်။
ဒုတိယာ၊ သော( ဒဿနသမာပတ္တိ)။
တတိယဇ္ဈာနံ၊ သည်။
တတိယာ၊ သော။
( ဒဿနသမာပတ္တိ)။
စတုတ္ထဇ္ဈာနံ၊ သည်။
စတုတ္ထာ၊ သော။
ဒဿနသမာပတ္တိ၊ မည်၏။
စတုတ္ထမဂ္ဂေါ၊ သည်။
စတုတ္ထာ၊ သော။
ဒဿနသမာပတ္ထိ၊ မည်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
တထာ၊ ထိုမှတပါး။
ပဌမ မဂ္ဂေါ၊ ပဌမ မဂ်သည်။
ပဌမာ၊ သော။
ဒဿန သမာပတ္တိ၊ မည်၏။
ဒုတိယ မဂ္ဂေါ၊ သည်။
ဒုတိယာ၊ သော။
( ဒဿနသမာပတ္တိ)။
တတိယ မဂ္ဂေါ၊ သည်။
တတိယာ၊ သော( ဒဿမသမာပတ္တိ)။
စတုတ္ထမဂ္ဂေါ၊ သည်။
စတုတ္ထာ၊ သော။
ဒဿနသမာပတ္တိ၊ မည်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။
ဧတ္ထ၊ ဤဒဿမသမာပတ္တိ ဒေသနာ၌။
သေသံ၊ ကြွင်းသောပုဒ်အပေါင်းတို့ကို။
ပုရိမနယေနေဝ၊ ရှေးနည်းဖြင့်သာ။
ယောဇေတဗ္ဗံ၊ ယှဉ်စေထိုက်၏။