သင်္ဂါယိတဗ္ဗဓမ္မာဒိ၊ အဖွင့်။
သင်္ဂါယိတဗ္ဗန္တိ၊ ကား။ ဝါစေတဗ္ဗံ၊ သူတပါးတို့အား ဆိုစေထိုက်၏။ ဝါ၊ ပို့ချထိုက်၏။ သဇ္စျာယိတဗ္ဗံ (သဇ္စျာယိတဗ္ဗံ)၊ သရဇ္စျယ် ထိုက်၏။ (ရွတ်ဆိုထိုက်၏။) `` **သင်္ဂမ္မ, သမာဂမ္မ** ။ ။ [ သင်္ဂမ္မ၊ သံ+ ဂမု+ တွာ။ သမာဂမ္မ၌ " အာ" ပါသည်သာထူး၏။ ] " သင်္ဂမ္မ= ကောင်းစွာရောက်" ဟူသည် စည်ဝေးမယ့်အရပ်သို့ ရဟန်းများ ရောက်ရှိနေခြင်းတည်း။ " သမာဂမ္မ= ကောင်းစွာလာ" ဟူသည် ပင့်ခေါ်သဖြင့်အခြားအရပ်ရှိသော ရဟန်းများ၏ ရောက်လာခြင်းတည်း။ [ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မာတိ တသ္မိံ ယေဝ ဌာနေ လဗ္ဘမာနာနံ ဂတိဝသေန သင်္ဂမ္မ, ဌာနန္တရတော ပက္ကောသနေန သမာဂတာနံ ဝသေန သမာဂမ္မ= ဋီကာ။ ]
**အတ္ထေန အတ္ထံ** ။ ။ အတ္ထေန၌ သဟတ္ထဝယ် တတိယာတည်း။ ဗျဉ္ဇနေနလည်းနည်းတူ။ ထိုတွင် ပုဒ်ပါး၌လာသော အနက်နှင့် အခြားအခြား ပုဒ်တို့၌ပါသော အနက်ကို ညှိနှိုင်းခြင်းသည် " အတ္ထေန အတ္ထံ" မည်၏။ ပုဒ်တပုဒ်၌ပါသော သဒ္ဒါနှင့်အခြားအခြားပုဒ်တို့၌လာသော သဒ္ဒါကို ညှိနှိုင်းခြင်းသည် " ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ" မည်၏။ [ ပဒန္တရေ အာဂတအတ္ထေန သဟ တတ္ထ တတ္ထ အာဂတံ အတ္ထံ။ ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝနယော။၊ ဋီကာ။
**သမာနေန္တေဟိ** ။ ။ သမာနံ ကရောန္တောဟိ။၊ ဋီကာ။ ဤအလို သမာနံဟူသော ဒုတိယန္တ နာမ်ပုဒ်နောင် ကရဓာတ်၏အနက်၌ "တဒမိနာဒီနိ" ဟူသော မောဂ္ဂလ္လာန်သုတ်ဖြင့် ဣ ပစ္စည်းသက်။ သုတ်ကြီးဖြင့် ဣ ကို ဧပြု။ အန္တ သက်, အချေ, " သမာနေန္တ" ဟု ဖြစ်သည်။ ဩပမ္မံဝါ အာနေန္တဟိ။= ဋီကာ။ ဤအလို= သံ+ အာ+ နီဓာတ်+ အန္တတည်း။ " သမာနေန္တဟိ= အလားတူအနက် သဒ္ဒါတို့ကို ကောင်းစွာ ဆောင်ယူကုန်လျက်" ဟု ပေးပါ။
**သင်္ဂါယိတဗ္ဗံ** ။ ။ "သံ+ ဂါယိတဗ္ဗံ၊ ကောင်းစွာ ရွတ်ဆိုထိုက်၏" သဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏။ ထိုသို့ ရွတ်ဆိုခြင်းမှာ သူတပါးအား ပို့ချသည့်အနေဖြင့် ရွတ်ပြခြင်းတည်းဟုသိစေလို၍ " ဝါစေတဗ္ဗံ" ဟု ဖွင့်သည်။ စာအုတ်မရှိသေးသော ရှေးခေတ်က တပည့်ဖြစ်သူအား ဆရာက ရှေးဦးစွာရွတ် ပြရ၏။ တပည့်က လိုက်ဆိုရ၏။ ထို့ကြောင့် " ဝါစေ= ဆိုစေ ( အဆိုခိုင်း)" ဟု အနက်ဖြစ်သည်။ နှုတ်တိုက်ချပေးခြင်းတည်း။ [ သမ္မဒေဝ ဂါယိတဗ္ဗံ ကထေတဗ္ဗံ။ တံ ပန သင်္ဂါယနံ ဝါစနာမဂ္ဂေါ ( ပို့ချရိုးအစဉ်) ဣတိ အာဟ= " ဝါစေတဗ္ဗံ" န္တိ။ = ဋီကာ။ ]
စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာတိ၊ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ဟူကုန်သော။ ဣမာန၊ ဤ ပုဒ်တို့သည်။ ဗျဉ္ဇနာနိကိံ နုခေါ၊ သဒ္ဒါတို့လော။ ဥဒါဟု၊ သို့မဟုတ်။ စတ္တာရိ သတိပဋ္ဌာနာနီတိ၊ စတ္တာရိ သတိပဋ္ဌာနာနိဟူကုန်သော။ တောနိဝါ၊ ဤ ပုဒ်တို့သည်လည်း။ ဗျဉ္ဇနာနိ (ကိံ နုခေါ)၊ တို့လော။ ''' အတ္ထဉ္စေဝေ မိစ္ဆာ ဂဏှာတိ။ ။ အနက်ကို မှားသောအားဖြင့် ယူပုံ, သဒ္ဒါကို မှားသောအားဖြင့် တင်ပုံ အခြင်းအရာကိုပြလို၍ "စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ" တိ စသည်မိန့်။ [ ပါဠိတော်ကြည့်ပါ။ ] ဗုဒ္ဓမြတ်စွာက "စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ" ဟု ဟောတော်မူထား၏။ ဤရဟန်းက ကာယ ဝေဒနာ စိတ္တဓမ္မဟူသော အာရုံ ၓ ပါးကို သတိပဋ္ဌာန် ဟု ယူဆ၏။ သတိကို မယူ။ ဤသို့ အနက်အရကောက် လွဲနေသည်။ [ အာရမဏံ သတိပဋ္ဌာနန္တိ ဂဏှာတိ။ နသတိယေဝ သတိပဋ္ဌနံ။၊ ဋီကာ။]
**ဗျဉ္ဇနာနိစ မိစ္ဆာ ရောပေတိ**။ ။ သူ၏ အယူအဆအတိုင်း အာရုံ ၄ မျိုးနှင့် လိုက်လျောအောင် "စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ" ဟု ပုံလိန်ဖြင့်မသုံးဘဲ "စတ္တာရိ သတိပဋ္ဌာနာနိ" ဟု နပုံလိန်ဖြင့် စကားလုံးသုံးလိုသည်။ [ သတိပဋ္ဌာနာနီတိ ဗျဉ္ဇနံ ရောပေတိ တသ္မိံ အတ္ထေ (ထိုအာရုံဟူသောအနက်၌)။ နသတိပဋ္ဌာနာတိ။၊ ဋီကာ။ ]
အချုပ်မှာ။ ။ စတ္တာရော သတ်ပဋ္ဌာနာဟူသောတရား၌ သတိသာ သတိပဋ္ဌာန် ဟု မယူပဲ, အာရုံသည် သတိပဋ္ဌာန်မည်၏ဟု အနက်ကို လွဲမှားစွာယူ၏။ သဒ္ဒါကိုလည်း "သတိပဋ္ဌာနာ" ဟု ပုံလိန်ဖြင့်မသုံးဘဲ "သတိပဋ္ဌာနာန" ဟု ပုံလိန်ဖြင့်သုံးသည်။
'''
သော နေဝ ဥဿာဒေဗ္ဗောတိ၊ ကား။ တုမှေဟိ၊ တို့သည်။ တာဝ၊ ရှေးဦးစွာ။ သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။ ဗျဉ္စနေစ၊ သဒ္ဒါ၌လည်းကောင်း။ ဌာတဗ္ဗံ၊ တည်ရာ၏။
''' **ဥဿဒေတဗ္ဗော**။ ။ ၃၃စုရာဒိ သဒဓာတ် (ဥ) ဥပသာရကြောင့် "မြှောက်ခြင်း" အနက်ဟော။ [ နေဝ ဥဿဒေတဗ္ဗောတိ န ဥတ္တံသေတဗ္ဗော ဝိရဇ္စ◌ျိတွာ ဝုတ္တတ္တာ။ ] အပရှေးရှိရာ၌ "ကြိမ်းမောင်းခြိမ်းခြောက်ခြင်း" အနက်ကို ဟော၏။ [ အပ သာဒေ တဗ္ဗောတိ န သန္တဇ္ဇေတဗ္ဗော ဝိဝါဒပရိဏတ္ထံ။၊ ဋီကာ။ ]
**နိသန္တိယာ**။ ။ နိ+ သမုဓာတ်+ တိ။ သမုဓာတ်သည် နိရှေးရှိလျှင် "ဒဿန၊ ကြည့်ရှုခြင်း" အနက်ကိုဟော၏။ အနေရာ၌ ဉာဏ်ဖြင့်ကြည့်ရှုမှတ်သားခြင်းကိုယူ။ ထို့ကြောင့် "ဓာရဏတ္ထံ" ဟု ဖွင့်သည်။ [ ဓာရဏတ္ထန္တိ ဥပဓာရဏတ္ထံသလ္လက္ခဏတ္ထံ။= ဋီကာ။]
**အတ္ထုပေတံ**။ ။ [ အတ္ထ+ ဥပေတံ။ ] အဝိပရီတေန အတ္ထေန ဥပေတံ။ တံ "အယမေတ္ထာအတ္ထော" တိ (ဤကား ဤပါဠိ၌ အနက်တည်းဟု) ဥပေစ္စ ပဋိဇာနိတွာ ဌိတံ။၊ ဋီကာ။ ဤဋီကာကိုကြည့်၍ ဥပေတံ= ၌ ဥပ+ ဣဓာတ်+ တပစ္စည်းတည်း။ ဥပသည် ဥပစ္စေကတ္တားဟော= ဟု မှတ်ပါ။ အနက်အားဖြင့် "ကပ်၍ သိတတ်" ဟူရာ၌ "အနက်ကိုသိသူ" ဟု ဥဇုကကို ပြလို၍ "အတ္ထဿ ဝိညာတာရံ" ဟု ဖွင့်သည်။ အတ္ထဿသည် ဝိညာတာရံ= ၏ ဆဋ္ဌီကံ။ ဝိညာတာရံ= ၌ တု ပစ္စည်း။ [တထာ ရူပေါစတဿ (ထိုအနက်ကို) ဗုဇ္စ◌ျိတာ နာမ (သိသူမည်သည်) ဟောတီတိအာဟ "အတ္ထဿ ဝိညာတာရ" န္တိ။=ဋီကာ။] ဗျဉ္ဇနုပေတံ= ၌လည်း နည်းတူသိ။
'''