ဒသဝဿာယုကသမယ၊ အဖွင့်။
ယံဣမေသန္တ၊ ကား။
ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင် အခါ၌။
ဣမေသံ၊ ဤလူတို့၏။(ဒသဝသာယုကာ ပုတ္တာ ၌စပ်၊) [ယံဖြင့် သမာကို စွဲပါ။ ပဋ္ဌာမာ ဝိဘတ်ကိုလည်း ဘုမ္မတ္တ၌ သက်ပါ = ဟူလို။] ဣမေသန္တ = ကား။
ယသ္မိံ သမယေ၊ အကြင် အခါ၌။
ဣမေသံ၊ ဤလူတို့၏။(ဒသဝသာယုကာ ပုတ္တာ ၌စပ်၊) [ယံဖြင့် သမာကို စွဲပါ။ ပဋ္ဌာမာ ဝိဘတ်ကိုလည်း ဘုမ္မတ္တ၌ သက်ပါ = ဟူလို။]
အလံ ပတေယျာတိ၊ ကား။
ပတိနော၊ ခင်ပွန်းအား။
ဒါတုံ၊ မေးခြင်းငှါ။
ယုတ္တာ၊ သင့်လျော်ကုန်သည်။
( ဘဝိဿန္တ၌စပ်)
ဣမာနိရသာနီတိ၊ ကား။
လောကေ၊ လူ့လောက၌။
ဣမာနိ အဂ္ဂ ရသာနိ၊ ဤကောင်းမြတ်သော အရသာတို့သည်။(အန္တရဓာယိသန္တိ ၌စပ်။)
အတိဗျာိးပ္ပိသန္တီတိ၊ ကား။
အတိဝိယ၊ အလွန်အကဲသာလျှင်။
ဒိပ္ပိသန္တိ၊ ထွန်းကားကြလိမ့်မည်။[အကုသလကမ္မပထတရားများ အလွန်ထွန်းကားကြလိမ့်မည်= ဟူလို]
ဝါ၊ တနည်း။
အယ မေဝ၊ ဤ အတိဝိယ ဒိပ္ပိသန္တိဟူသော ပါဋ္ဌိသည်ပင်။
ပါဋ္ဌော၊ ပါဋ္ဌိတော်ပါဋ္ဌ်တည်း။[အတိ ဗျာဒိပ္ပိသန္တိကို အတိ+ ဝိယ+ ဒိပ္ပိသန္တိဟု ဖြတ်။
ဝိယသဒ္ဒါကို သုတ်ကြီးဖြင့် ဗျာပြု။]
ကုသလန္တိပိ န ဘဝိသတီတိ၊ ကား ။
ကုသလန္တိ၊ ကုသိုလ်ဟူသော။
နာမမ္မိ၊ အမည်သည်လည်း။
န ဘဝိသာတိ၊ ဖြစ်လိမ့်မည်မဟုတ်။
ပညတ္တိ မတ္တမ္ပိ၊ ကုသိုလ်ဟူသော ပညက်မျှသည်လည်း ။
န ပညာယိသာတိ၊ ထင်ရှားလိမ့်မည် မဟညတ်။
ဣတိအတ္ထော၊ နက်။
ပုဇ္ဇာစ ဘဝိသန္တိ ပါသံသာစာတိ၊ ကား။
ပူဇာရဟာစ၊ ပူဇော်ခြင်းကို ထိုက်ကုန်သည်လည်းကောင်း။
ပသံသာရဟာစ၊ ချီးမွမ်းခြင်းကိုထိုက်ကုန်သည်လည်းကောင်း။
ဘဝိသန္တိ၊ ဖြစ်ကြလိမ့််ည်။[ပူဇိတဗ္ဗာတိ ပုဇ္ဇာ။
ပူဇဓာတ် + ဏျပစ္စည်း။
ပသံသိဘဗ္ဗာတိ ပါသံသာ။
ပပုဗ္ဗ+ သံသဓာတ်+ဏပစ္စည်း။]
ကိရ၊ ချဲ့ဦးအံ့။
တဒါ၊ ၌။
(လူတို့ဆယ်နှစ်အသက်တမ်းရှိရာ ထိုအခါ ၌)။
မနုသာ၊ တို့သည်။
(ပူဇေသသန္တိ ပသံသိသန္တိ ၌စပ်)။
အသုကေနနာမ၊ ထိုမည်သူသည်။
မာတာ၊ အမိကို။
ပဟတာ၊ ရိုက်နှက် ပုတ်ခတ် နှိပ်စက်အပ်ပြီ။
(အသုကေနနာမ)ပိတာ၊ ကို။
ပစတော။(အသုနြေနာမ)သမဏဗြာဟဏာ၊ တို့ကိူ။
ဇီဝိတာ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေမှ။
( အသက်မှ)။
ဝေါရောပိတာ၊ ခွင်းအပ်ကိ်ုပြီ။(ခွဲအပ်ြုန်ပြီ။)
(အသုကောနာမ) ကုလေ၊ ၌။
ဇေဋ္ဌာနံ၊ ကြီးသူတို့၏။
အတ္တိဘာဝမ္မိ၊ ရှိသည်၏အဖြစ်ကိုလည်း။
န ဇရနာတိ။
[လေးစား ရိုသေဖို့မဆိုထားနှင့် ရှိမှန်းတောင်မှ မသိ၊ ဟူလို။]
အဟော ပုရိသော အော် အံ့ဖွယ်ယောကျာ်းပါတကား။(အာဂယောကျာ်းပါတကား)။
ဣတိ၊ ဤသို့ပြော၍။
တမေဝ၊ ထိုသူ့ကိုပင်။
ပူဇေသန္တိစေဝ၊ ပူဇော်လည်း ပူဇော်ကြလိမ့်မည်။
ပသံသိသန္တိစ၊ ချီးမွမ်းလည်း ချီးမွမ်းကြလိမ့်မည်။အလံပတေယျာ။ ။ အလံ+ ပတိနောတိ အလံ ပတေယျာ။
ဋီကာ ဝစနေတ္ထ။
အလံနှင့် ပတိကို သမာသ်စပ်၍ သွတ္ထ၌ ဏေယျပစ္စည်း သက်ပါ၊ ဟူလို။
" လင်အား+ ထိုက်တန်သောအမျိူးသမီး" (လင်ပေးစားထိုက်ျသာအမျိုးသမီး)ဟု အနက်မှတ်ပါ။
အလံ သဒ္ဒါသည် ယုတ္တ(ပရိယတ္တါ)အနက်ကိုဟော၏။အဋ္ဌကထာ၌ ယုတ္တာသည် အလံ၏ခင့် အဖွင့်တည်း ။
မှန်၏- အရဟ(ထိုက်တန်။) ဟူသော အနက်နှာနှင့်ပတ္တိ (သင့်လော်)ပရိယတ္တ(စွမ်းနိုင်) ဟူသော အနက်များသည် တမျိုးတည်းပင် ။ "လင်းမားထိုက်တန်" ဟူရာ၌လင်အား ဇနီးအဖြစ်ဖြင့် ပေးခြင်းငှါ ထိုက်တန်သည်။(လင်ပေးစားထိုက်သည်)
ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ကို ရည်ရွယ်၍ "ဒါတုံ ယာတ္တာတိ။ ဋိကာ။]
ရှေးနိသယ၌ကား "ပတိနော+ ယုတ္တာ ပတေယိာ ပတေယျာ+ အလံ။ အလံပတေယျာ- လင်အားလျောက်ပတ်သော အဖြစ်၌ စွမ်းနိုင်သည်"ဟုပြုသည်။
နဘဝိသဘိ မာတာတိ ဝါတိ၊ ကား။
အယံ၊ ဤသူသည်။
မယှံ၊ ၏။
မာတာ၊ တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
ဂရုစိတ္တံ၊ လေးစားသူ၏ စိတ်သည်။(လေးစားသောစိတ်သည်)။
န ဘဝိသဘိ၊ ဖြသ်လိမ့်မည်မဟုတ်။
ဂေဟေ၊ အိမ်၌ ။(မိမိ အိမ်က)
မာတုဂါမံ ဝိယ၊ ကျွန် မယားဖြစ်သော မာတုဂါမကဲ့သို့။
နာနာဝိဓံ၊ အထူးထူး သောအပြားရှိသော။
အသဗ္တိကထံ၊ သူတော်ကောင်း မဟုတ်သူတို့၏ စကားကို။
ကထယမနာ၊ ပြောဆိုကုန်လျက်။
အဂါရ ဝူပစာရေန၊ လေးစားမှု မရှိသော ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုခြင်းဖြင့်။
ဥပသင်္ကမိသန္တိ၊ ချဉ်းကပ်ကြလိမ့်မည်။
(ဆက်ဆံကြလိမ့်မည်)။
မာတုစ္ဆာဒီသုပိ၊ မာတုစ္ဆာ အစရှိသည်တို့၌လည်း။
ဧသေဝနယော၊ တည်း။
စ၊ ဆက်။
ဧတ္တ၊ ဤမာတုစ္ဆာ အစရှိသော ပုဒ်တို့၌။
မာတုစ္ဆာတိ၊ ကား။
မာတုဘဂိနီ၊ အမိ၏ညီမ ( အမတည်း)။
မာတုလာနီတိ၊ ကား။
မာတုခဘရိယာ၊ ဦးကြီး(ဦးလေး) ၏ ဇနီးတည်း။[အမေ၏ မောင်ကြီး မောင်ငယ် ကို "မာတုလ" ဟုခေါ်၏။
ထိုသူတို့၏ ဇနီးကို"မာတုလာနီ" ဟုခေါ်သည်။]
အာစရိယ ဘရိယာတိ၊ ကား။
သိပ္ပါယတနာနိ၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း၏တည်ရာ အတတ်တို့ကို။
သိက္ခာပကသ၊ သင်ယူစေတတ်သော။
(သင်ပေးတတ်သော)။
အာစရိယသာ၊ ၏။
ဘရိယာ၊ တည်း။
ဂရုနံဒါရာတိ၊ ကား။
စူဠပိတု မဟာပိတု အာဒီနံ၊ ဖဒွေး(ဖလေး) ဖကြီး အစရှိသူတို့၏။
ဘရိယာ တည်း။
[အဖေ၏ညီကြိ " စူဠပိတု" ဟုဆို၍ အဖေ၏ အကိုကို " မဟာပိတု" ဟုဆိုသည်။]အဟောမုရိသော။ ။ မိဖတို့အပေါ်သော်မှ ရိုက်နှတ် ပုတ်ခတ် ညှဉ်းဆဲ စော်ကားရဲသေး၏။
အခြားမည်သူ့အားမဆို တစုံတယောက်အပေါ် ၌ကား အဘယ်မှာ ခွှင့်လွှတ်လိမ့်မည်နည်း၊ အလွန် ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသော ယောကျာ်းပါတကား၊ ဤသို့ သူရဲကောင်ူ သတ္တိကောင်းအနေ၌ ထား၍ လေးလေးစားစား ချီးမွမ်း ပူဇော်ကြလိမ့်မည် ၊- ဋီကာ။[အသဗ္တိကတံ၌ "သဗ္ဘိ" နှင့်စပ်သေယမှတ်ဖွယ်ကို ကစ္စည်းဘာသာဋ္ဋီကာ (ပ-တွဲ) ၁၈၅-သုတ်ကြည့်ပါ။]
``
သမ္ဘေးန္တိ၊ ကား။
မိသီဘာဝံ၊ ရာဂ၏အစွမ်းဖြင့် ရောနှောခြင်းရှိသည်၏ အဖြစ် သို့။
ဝါ၊ တနည်း။
မရိယာဒဘေဒံ၊ အပိုင်းအခြား၏ ပျက်ခြင်းသို့။
(ဂမိသတိ၌စပ်။)
တိဗ္ဗော။ပေ။ဘဝိသတီတိ၊ ကား
ဗလဝဗကာပေါ၊ အားရှိသော အမျက်ဒေါသသည်။
(အားကြီးသော ဒေါသသည်။)
ပုနပ္ပုနံ၊ ထပ်ကာထပ်ကာ။
ဥပ္ပတ္တိသေန၊ ဖြစ်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်။
ပစ္စုပဋ္ဌိတော၊ ရှေးရှု တည်သည်။
ဝါ၊ အဖန်ဖန်၁တည်သည်။
ဘဝိသတိ၊ ဖြစ်လိမိ့မည်။[သတ်ဖြတ်လိုသော ဒေါသကို"ဗလဝကေညပေါ" ဟုဆိုသည်။
တကြိမ်မက ထပ်ကာထပ်ကာဖြစ်မှုကို"ပစ္စာပဋ္ဌိတော(ပတိ+ဥပ+ဋ္ဌိတော)၊ ထပ်ကာထပ်ကာကပ်၍တည်သည်"ဟုဆိုသည်။]
အပရာနိ၊ အခြားကုန်သော။
ဒွေ၊ နှစ်ပုဒ်တို့သည်။
(တိဗ္ဗော ဗျာပါဒေါ,တိဗ္ဗော မနောပဒေါသောပုဒ်တို့သည်။)
ဧတသေဝ၊ ဤ တိဗ္ဗောအာယာတော ပုဒ်၏ပင်။
ဝေဝစနာနိ၊ ဝေဝုစ်ပရ်ယာယ် စကားလှယ်တို့တည်း။
ဟိ၊ မှန်။
(ဗျာပါဒ မနောမဒေါသ သဒ္ဒါတို့သည် အာဃာတ၏ ဝေဝုစ်ပရိယာယ် စကားလှယ်ဖြစ်၏ ဟူသောစကားသည် မှန်၏။)
ကောပေါ၊ ဒေါသကို။
(ဝုစ္စတိ၌စပ်)။
ဝါ၊ သည်။
စိတ္တံ၊ ကို။
အာဃာတေတိ၊ လွန်စွာ နှိမ်စက်တတ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အာဃာတော၊ အာဃညတ ဟူ၍လည်းကောင်း
အတ္တနောစ၊ မိမိ၏လည်းကောင်း။
ပရသစ၊ သူတပါး၏လည်းကောင်း။
ဟိဘသုခံ၊ စီးပွားချမ်းသာကို။
ဗျာပါဒေတိ(ဝိ+အာပါဒေတိ)၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ရောက်စေတတ်၏။
ဝါ၊ ဖျက်ဆီးတတ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဗျာပါဒေါ၊ ဗျာပါဒဟူ၍လည်းကောင်း။
မနောပဒူသနတော၊ စိတ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သည်၏ အဖြစ် ကြောင့်။သမ္ဘေဒံ။ ။ သမ္ဘေဒေါ သိန္ဓုသင်္ဂမော(မြစ်ဆုံ) ။
[အဘိဓာန်-၆၈၁။]
သမ္ဘေဒသဒ္ဒါသည်"ပေါင်းဆုံခြင်း" အနက်ကို ဟော၏။
ထိုကိုရည်ရွယ်၍ "မိသဘာဝံ" ဟုဖွင့်သည်။
ထိုပေါင်းဆုံ(ရောနှော) ခြင်းဟူသည်လည်ူ ဇနီးကဲ့သို့ သဘောထား၍ အမိစသူတို့အပေါ်၌ ရာဂ၏မစွမ်းဖြင့် ရောယှက်ခြင်းတည်း။
[မိဿီဘာဝန္တိမာတာီးသူ ဘရိယာ ဝိယ စာရိတ္တသင်္ကရံ၊ (ရာဂဖြင့် မှားမှားယွင်းယွင်း ကျင့်ခြင်း ဟူသော ရောယှက်ခြင်း)၊ ဋီကာ။]
တနည်း။ ။သံမ္ဘေဒသဒ္ဒါသည်"ပျက်စီးခြင်း" အနက်ပို ဟော၏။
[သံရှေးရှိသောဘိဒဓာတ် ဏ ပစ္စည်း။]
ထိုအနက်ကိုရည်ရွယ်၍"မရိယာဘဒံဝါ" ဟုတနည်း
ဖွင့်သည်။
"ပျက်စီး" ဟူရာ၌ လောကဝယ် သားနှင့် အမိ, သမီးနှင့် အဖ, ဆရာနှင့်တပည့် စသည်ဖြင်ါ ရာဂဖြင့် မပြစ်မှယးသင်လ မပြစ်မှားထိုက်သော မရိယာဒ (အပိုင်း အခြား၊ စည်းကမ်ယ)ရှိ၏။
ထိုစည်းကမ်းအပိုင်ူအခြား " ပျက်သည်" ဟုဆိုလိုသည်။
အာဃာတေတိ စသည်။ ။ အာဃာတေတီတိ အာဟနတိ၊ အတ္တနှော ကက္ခဠ ဖရုသဘာဝေန(မိမိဟူသော ဒေါင၏ ခက်ထန်ကြမ်ူတမ်းသည်၏ ဖြစ်သောကြောင့်)
စိတ္တံ ဝိဗောဓတီတိ အတ္တော။
နိသသ ဒဟနရသော ဟိဒေါသော၊ (မှန်၏၊ ဒေါသသည် မှီရာစိတ်ကို လောင်မြိုက်ခြင်းကိစ္စ ရှိ၏။)
ဗျညပါဒေတီတိ ဝိနာသေတိ။
မနောပဒူသနတော မနသ ပကောပနတော။ ဋီကာ။
မနောပဒူသနတော၊ မနောပဒေါသ ဟူ၍လည်းကောင်း။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
တိဗ္ဗံ ဝဓကစိတ္တန္တိ၊ ကား။
ပိယမာနသပိ၊ ချစ်အပ်သူ၏လည်း။
ပရံ၊ သူတပါးကို။(မိမိ ချစ်တတ်သူကို။)
မာရဏတ္တာယ၊ သေစေခြင်းအကျိုးငှါ။
ဝါ၊ သတ်ခြင်းငှါ။
ဝဓကစိတ္တံ၊ သတ်ကြောင်း စိတ်တည်း။
ဝါ၊ သတ်လိုသောစိတ်တည်း။ပိ ယ မာ န ဿ စသည်။ ။ လောက၌ ချစ်အပ်သူနှင့် ချစ်တတ်သူ နှစ်မျိုရှိရာဝယ်ချစ်တတ်သူက ချစ်အပ်သူအပေါ်၌ သိနေဟလည်း ဖြစ်နိုင်၏၊အာယာတ ( ဒေါသ ) လည်းဖြစ်နိုင်၏၊ အာဃာတဖြစ်ရုံမျှမက သတ်ချင် ဖြတ်ချင်သော ဝဓကစိတ်လည်း ဖြစ်နိုင်၏ ၊ ထို့ကြောင့်”ပိယမာနဿ” အရ ချစ်အပ်သူ (အချစ်ခံရသူ ) ကို ယူ၍ “ပရံ” အရ တပါးသော ချစ်တတ်သူကို ယူပါ။[ အချစ်ခံရသူက မိမိအား ချစ်နေသူအပေါ်၌ ဝဓကစိတ် ဖြစ်တတ်ပုံကို မဟာပဒုမဇာတ်တော်, ကုဏ္ဍလကေသီ ဝတ္ထု စသည်တို့ကို ကြည့်ပါ။ ]
တိဗ္ဗံ ဝဓက စိတ္တံ။ ။ တိဗ္ဗံ ( ထက်မြတ်ဆိုးဝါးသော) ဝဓကစိတ် ဟူသည်လောက၌ ရန်သူ့အပေါ်ဝယ် ဝဓကစိတ် ဖြစ်လျှင် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ဖြစ်သောကြောင့် ထက်မြတ် ဆိုးဝါးသည်ဟု ထင်ထင်ရှားရှားပြောနေစရာ မလိုချေ။ ဆယ်နှစ်တမ်း ဆုတ်ကပ်ကာလဖြစ်၍ ကုစိုလ်မှန်းပင် မသိလောက်အောင် မတရားအမှုကိုထွန်းကားနေသော ယခုအခါ၌ကား အမိနှင့်သား သားနှင့်အဖတို့သည် တယောက်နှင့်တယောက်အပေါ်ဝယ် မကြေနိုင် မချမ်းနိုင် ရန်ညှိုးဖွဲ့၍ ဝဓကစိတ်ဖြစ်နေသောကြောင့် ထိုစိတ်ကို တိဗ္ဗံ ( ထက်မြတ်ဆိုးဝါးသော) ဟု ထူးထူးခြားခြားဝိသေသန မ၍ ဆိုရသည်။ [ တိဗ္ဗော အာဃာတော, တိဗ္ဗော ဗျာပါဒေါ, တိဗ္ဗောမနောပဒေါသောတို့၌ တိဗ္ဗဖြစ်ပုံကိုလည်း ဤနည်းအတိုင်းသိပါ။]
ဆက်ဦးအံ။ ။ ထိုအာဃာတ ) ဝဓကစိတ်)၏ တည်ရာဝတ္ထုကို ပြတော်မူလိုသော ကြောင့် “မာတုပိ ပုတ္တမှိ” အစရှိသောစကားရပ်ကို ပါဠိတော်၌ မိနိ့တော်မူသည်၊ ထို၌ မာတုပိ ပူတ္တမှိဝယ် မာတု၏ အာဃာတသည် သားအပေါ်၌ လည်းကောင်းတည်၏၊ ထိုတွင်အာဓာရဖြစ်ခိုက် ပုဂ္ဂိုလ်သည် သိနေဟဝတ္တုတည်း။ [ ပိတုပိ ပုတ္တမှိ အစရှိသည်တို့၌ လည်း နည်းမှီသိပါ။]
ဋီကာ**။ ။ တဗ္ဗန္တိ တိက္ခံ၊ သာပနဿ တိက္ခတာ ( ထိုအာဃာတ၏ ထက်မြက်ဆိုးဝါးသည်၏ အဖြစ်ကို) သရီရေ အဝဟန္တေပိ ( ကိုယ်သည် မဆောင်နိုင်ပါသော်လည်း) သိနေဟဝတ္တုံ င်္လဃိတွာပိ ( အာဃာတဝတ္ထုမှ သိနေဟဝတ္ထုသို့ လောကစဉ်လာကို ခုန်ကျော်၍သော်မှလည်း) ပဝတ္တိယာ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အာဟ- ပိယမာနဿာတိ အာဒိ။
တဿ၊ ထို အာဃာတ၏။
ဝတ္ထု၊ တည်ရာဝတ္ထုကို။
ဒဿေတုံ၊ ငှါ။
မာတုပိပုတ္တမှီတိ အာဒိ၊ အစရှိသောစကားကို။
( ဘဂဝတော) ဝုတ္တံ။
မာဂဝိကဿာတိ၊ ကား။
မိဂလုဒ္ဒရကပ္ပေါတိ၊ သားမိဆိုး၏။
( တိဗ္ဗောပါဃာတော ၌စပ်)။
သတ္တန္တရကပ္ပေါတိ၊ ကား။
သတ္ထေန၊ လက်နက်အားဖြင့်။
ဝါ၊ လက်နက်ကြောင့်။
အန္တရကပ္ပေါ၊ အကြား ပျက်ခြင်းတည်း။
( သံတဋ္ဋကပ်သို့ မရောက်မီ အကြား၌ ကမ္ဘာ၏ ပျက်ခြင်းတည်း။
သံဝဋ္ဋကပ္ပံ၊ သံတဋ္ဋကပ်သို့။
( ပျက်ချိန်တိုင်သော အခါ ကမ္ဘာ၏ ပျက်ခြင်းသို့)။
အပတွာ၊ မရောက်သေးပြ။
အန္တရာဝ၊ အကြား၌ပင်။
လောကဝိနာသော၊ သတ္တလောက၏ ပျက်ခြင်းတည်း။
[ ထိုအန္တရကပ်သည် အဘယ်မျှ ပြားသနည််း, အဘယ်နည်းဖြင့် ထိုသတ္တလောက၏ ပျက်စီးမှုဖြစ်သနည်း, ထိုသို့ ပျက်စီးသေ သတ္တလောကသည် အဘယ်ဂတိရှိသနည်း ဟု စောဒနာဖွယ်ရှိ၍ " အန္တရကပ္ပေါစ နာမေသ" စသည်မိန့်။]
စ၊ ဆက်။
ဧသ ( ဧသော)
အန္တရကကပ္ပါ နာမ၊ ဤအန္တရကပ်မည်သည်.
ဤသံဝဋ္ဋကပ်သို့ မရောက်မီ အကြား၌ သတ္တလောက၏ ပျက်စီးခြင်းမည်သည်) ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ္ပေါ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်လည်းကောင်း။
( ငတ်မွတ်ခေါင်းပါး အစာရှားခြင်းကြောင့် အကြား၌ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ပျက်စီးခြင်းလည်းကောင်း။
)
ရောဂါဂန္တရကပ္ပေါ၊ လည်းကောင်း။
( အနာရောဂါကြောင့် အကြား၌ သတ္တဝါအပေါင်း၏ ပျက်စီးခြင်းလည်းကောင်း။)
သတ္ထန္တရကပ္ပေါ၊ လည်းကောင်း။)
သတ္ထန်ထရကပ္ပေါ၊ လည်းကောင်း။
( လက်နက်ကြောင့် အကြား၌ သတ္တဝါအပေါင်း၏ပျက်စီးခြင်းလည်းကောင်း။
ဣတိ၊ ဤသို့။
တနိဝိ၊ သုံးပါး အပြားရှိ၏။
[ဤစကားဖြင့် အန္တရကပ််၏ အပြားကို ပြသည်။]
တတ္ထ၊ ထို သုံပါးတို့တွင်။ (ထို သုံးပါး အပြားရှိသော အန္တရကပ်တို့တွင်)။
ပဇာယ၊ သတ္တဝါအပေါင်းသည်။
လောဘုဿဒါယ၊ များသော လောဘ ရှိလသော်။
ဝါ၊ ရှိရာအခါ၌။
ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ္ပေါ၊ သည်။
ဟောတိ၊ ဖြစ်၏ ။
မောဟုဿဒါယ၊ သော်။
ဝါ၊ ၌။
ရောဂန္တရကပ္ပေါ (ဟောတိ)။
[ကျန်းမာရေး ဗဟုဿုတမရှိ၍ သင့်လျော်သော အစားအသောက် ဆေးဝါ ဓာတ််စာကို မသိသောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော အနာရောဂါကို ပျောက်အောင် မကုသနိုင်ရကား အနာရောဂါကြောင့် သတ္တဝါများ သေကြ ပျက်စီးကြရသည်။ ထို့ကြောင့် "အသက်ကို ဥာဏ်စောင့်" ဟု ပြောစမှတ် ပြုကြ၏ ။]
ဒေါသုဿဒါယ၊ သော်။
ဝါ၊ ၌။
သတ္ထန္တရကပ္ပေါ (ဟောတိ)။
[စစ်အတွင်း၌ ဒေါသကြောင့် ဆန်းပြားသော လက်နက်ဖြင့် သတ္တဝါများ သေကြရပုံကို သတိပြုပါ။]
(ဤစကားဖြင့် အန္တရကပ်၏ ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းကို ပြသည်။)
တတ္ထ၊ ထို သုံးမျိုးသော ပျက်စီးခြင်းတို့တွင်။
(ထို ကပ်သုံးမျိုးကြောင့် ပျက်စီးရကြသော သတ္တဝါတို့တွင်။)
ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ္ပေန၊ ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်ကြောင့်။
နဋ္ဌာ၊ ပျက်စီးကြရသော သတ္တဝါတို့သည်။
ယေဘုယျေန၊ များသောအားဖြင့်။
ပေတ္တိဝိသယေ၊ ပိတ္တာအပေါင်း၏ နေရာအရပ်၌။ (ပိတ္တာ ဘုံ၌)။
ဥပဇ္ဇန္တိ၊ ဖြစ်ကြရကုန်၏ ။
ကသ္မာ၊ နည်း။
(နဋ္ဌာနံ၊ ပျက်စီးရသော သတ္တဝါတို့၏ ။
အာဟာရ နိကန္တိယာ၊ အာဟာရ၌ နှစ်သက်တွယ်တာမှု၏ ။
ဗလဝတာ၊ အားရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ (အားကြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။)
ရောဂန္တရကပ္ပေနေ၊ ကြောင့်။
နဌာ ယေဘုယျေန, သဂ္ဂ၊ နတ်ပြည်ပ။
နိဗ္ဗတ္တ၊ ဖြစ်ကြရကုန်၏။
ကသ္မာ၊ နည်း။
ဟိ ( ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။
တေသ့၊ ထိုရောဂန္တရကပ်ကြောင့် သေကြရသော သတ္တဝါတို့၏။
( မေတ္တစိတ္တံ၌စပ်) အညေသံ၊ ငါတိုံမှတပါး အခြားကုန်သော။
သတ္တာနံ၊ တို့၏။
ဧဝရူပေါ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။
ရောဂါ၊ သည်။
နဘဝေယျ၊ မဖြစ်ပါမူ။
အဟောဝတ၊ အော်ကောင်းလေစွ။
ဣတိ၊ သို့။
မေတ္တစိတ္တံ၊ သည်။
ကပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်.
( သဂ္ဂ နိဗ္ဗတ္တန္တိ။)
သတ္ထန္တရကပ္ပေန၊ ကြောင့်။
နဋ္ဌာ ယေဘုယျ နိရယေ ဥပ ပဇ္ဇန္တိ။
ကသ္မာ၊ နည်း။မိဂသညန္တိ= ကား။
အညမညံ၊ အချင်းချင်း။
ဗလဝါ ဃာတတာယ၊ အားကြီးသော အာဃာတ ရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
မိဂသညန္တိ၊ ကား။
အယံ၊ ဤ အကောင်သည်။
မိဂေါ၊ တည်း။
ဣတိ သညံ၊ ဤသို့သော အမှတ်ကို။
(ပဋိလတိဿန္တိ၊ ရကြလိမ့်မည်၌ စပ်၊ )
[ ဒေါသစိတ်ကြောင့် တယောက်နှင့် တစ်ယာက်လူဟု မထင်တော့ပဲ သတ်ဖြတ်စရာ တိရစ္ဆာန်ဟု ထင်ကြလိမ့်မည်၊ ဟူလို။]
တိဏှာနိ။ ပေ။
ပါတုဘဝိဿန္တီ တိ၊ ကား။
တေသံ၊ ထိုသူတို့၏။
(ဆယ်နှစ်အသက်တန်းကာလ၌ ဖြစ်သောထိုလူတို့၏။)
ဟတ္ထေန၊ ဖြင့်။
ဖုဋ္ဌမတ္တံ၊ ထိအပ်ကာမျှဖြစ်သော။
ယံကိဥ္စိ၊ အမှတ်မထား တပါးပါးသောအရာဝတ္ထုသည်။
အန္တမသော၊ အောက်၌ဖြစ်သော အပိုင်းအခြားအားဖြင့်( အောက်ထစ်ဆုံးအားဖြင့်)။
တိဏပဏ္ဏံ၊ မြက်သစ်ရွက်ကို။
ဥပါဒါယ၊ အစပြု၍။
အာဝုဓမေဝ၊ လက်နက်သည်သာ။
ဘဝိဿတိ ကိရ၊ ဖြစ်လိမ့်မည်တဲ့။
မာစ မယံ ကဥ္စီတိ၊ ကား။
မယံ၊ တို့သည်။
ကဥ္စိ၊ တစုံတယောက်သော။
ဧကပုရိသမ္ပိ၊ ကိုလည်း။
ဇီဝိတာ၊ မှ။
မာဝေါရောပယိမှ၊ မခွင်းလိုကုန်။
မာစ အမှေ ကောစီတိ၊ ကား။
အမှေပိ၊ တို့ကိုလည်း။
ကောစိ၊ သော။
ဧကပုရိသော၊ သည်။
ဇိဝိတာ၊ မှ။
မာဝေါရောပယိတ္ထ၊ မခွင်းပါစေနှင့်။
[ပါဠိတော်ဝယ် "ဇိိဝိတာ ဝေါရောပယိမှ ဝေါရောပယိတ္ထ" ဟူသော ပါဌသေသကိုထည့်၍စပ်ပါ။
ကောစိကိုထောက်၍ ဝေါရောပယိတ္ထ၌ အဇ္စ◌ျံတ္ထနီ (အာ) ကိုတ္ထပြု။]
ယန္နူ န မယန္တိ၊ ကား။
အယံ လောကဝိနာသော၊ ဤ သတ္တလောက၏ ပျက်စီးခြင်းသည်။
ပစ္စုပဋ္ဌိတော၊ ရှေးရူတည်ပြီ။
ဒွီဟိ၊ နှစ်ယောက်တို့သည်။
ဧကဋ္ဌာနေ၊ တခုတည်းသော အရပ်၌။
ဌိတေဟိ၊ တည်ကုန်သည်။
(သမာနေဟိ၊ ဖြစ်ကုန်လသော်)။
ဇီဝိတံ၊ အသက်ကို။
လဒ္ဓုံ၊ ရခြင်းငှါ။
နသက္ကာ၊ မစွမ်းနိုင်။ (မဖြစ်နိုင်)။
ဣတိ၊ ဤသို့။
မညမာန၊ သိကုန်လျက်။
ဧဝံ၊ သို့။ (ယံနူနမယံ ဝနဂဟနံ ဝါ စသော အကြံကို)။
စိန္တယိံ သု၊ ကြံစည်ကုန်ပြီ။
ဝနဂဟနန္တိ၊ ကား။
ဝနသင်္ခါတေဟိ၊ တောဟု ဆိုအပ်ကုန်သော။
တိဏ ဂုမ္ဗလတာဒီဟိ၊ မြက် ချုံ နွယ် အစရှိသည်ဖြင့်။
ဂဟနံ၊ ရှုပ်ထွေးသော။
ဒုပ္ပဝေသဋ္ဌာနံ၊ ခဲယဥ◌်းသဖြင့် ဝင်အပ်သော အရပ်သို့သော် လည်းကောင်း။
(ဝင်ဖို့ခက်သော အရပ်သို့သော်လည်းကောင်း)။
ရုက္ခဂဟနန္တိ၊ ကား။
ရုက္ခေဟိ၊ သစ်ပင်တို့ဖြင့်။
ဂဟန၊ သော။
ဒုပ္ပဝေသဋ္ဌနံ၊ သို့သော်လည်ကောင်း။
နဒီဝိဒုဂ္ဂန္တိ၊ ကား။
နဒီနံ၊ မြစ်တို့၏။
အန္တရဒီပါဒီသု၊ အလယ်ဖြစ်သော ကျွန်း အစရှိသည်တို့၌။
ဒုဂ္ဂမနဋ္ဌာနံ၊ ခဲယဥ◌်းသဖြင့် သွားအပ်သော အရပ်သို့သော် လည်းကောင်း။
ပဗ္ဗတေဟိ၊ တောင်တို့ဖြင့်။
ဝိသမံ၊ မညီမညွတ်သော အရပ်တို့သော် လည်းကောင်း။ (တောင်ကြားအရပ်သို့သော် လည်းကောင်း)။
ဝါ၊ တနည်း။ဧဝံစိန္တ ယိဲသု။ ။ ရှေးက တဆင့် ကြားအပ်ဖူးသော အကြောင်းအရာကို အမှတ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း, (ရပ်ထဲရွာထဲမှ လူအများနှင့် မနေလိုပဲ တောထဥ သွားနေမည့်သူများဟူသော) မိမိ၏ အသက်ရှည်ဖို့ အကြောင်းထူးကို ရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း တောထဲသွားနေဖို့ရန် စဉ်းစားမိကြသည်။
ဝနဂဟနံ။ ။ ဝနေဟိ+ ဂဟနံ ဝနဂဟနံ တောဖြစ်နေသော ချုံနွယ်ပိတ်ပေါင်းတို့ဖြင့်ဖုံးအုပ်ထားသည့်အတွက် ရှုပ်ထွေးနေသောအရပ်၊ ထိုအရပ်သို့ဝင်ဖို့ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် “ ဒုပ္ပဝေသနဋ္ဌာနံ” ဟု ဆိုသည်။ [ ဂုမ္ဗလတာဒီဟိ ဂဟနံ ဌာနန္တိဂုမ္ဗလတာဒီဟိ သဉ္ဆန္နတာယ ဂဟနဘူတံ ဌာနံ- ဋီကာ။]
မှတ်ချက်။ ။ အဋ္ဌကထာစာအုပ်များ၌” ဝနသင်္ခါတေတိ တိဏဂုမ္ဗလတဋဒီဟိ” ဟု “ တိဏ” သဒ္ဒါ ပါနေ၏။ ဋီကာ၌ မပါသောကြောင့်လည်းကောင်း, ပါဠိတော်ဝယ် ဝနဂဟနံပုဒ်၏ ရှေ့၌ တိဏဂဟနံ ဟု သီးခြား ပါပြီးဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်းဝနဂဟနကိုပြရာဝယ် “တိဏ” သဒ္ဒါ မပါခြင်းသာ ကောင်း၏။
ရုက္ခဂဟနံ။ ။ ရုက္ခေဟိ နိရန္တရံ နိစိတေဟိ ဂနဘူတံ- အကြားမရှိအောင်တပင်နှင့်တပင် ပေါင်းယှက်နေကုသော သစ်ပင်တို့ဖြင့် ရှုပ်ထွေးသောမရပ်။
နဓီ ဝိဒုဂ္ဂံ**။ ။ ဝိ( ဝိသေသေန- အထူးသဖြင့်)+ ဒု ( ဒုက္ခေန ခဲခဲယင်းယင်း) ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဝိဒုဂ္ဂံ၊ နဒီနံ+ ဝိဒုဂ္ဂံ နဒီဝိဒုဂ္ဂံ၊ မြစ်တို့၏ အထူး ခဲခဲယင်းယင်း သွားအပ်သောအရပ်၊ ထိုအရပါသည် မြစ်၏အလယ်၌ရှိသော ကျွန်းစသည်များလည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ ကမ်းပါးပြတ်နေသော မြစ်တို့ဖြင့် ဟိုဖက် ဒီဖက် အသွားရခက်သော အရပ်လည်း ဖြစ်နိုင်၏၊ ဤအရပ်ကား မြစ်မှ ဖြာ၍ထွက်လာသော ချောင်းနှစ်ချောင်း စသည်တို့၏ အကြားအးပ်တည်း၊ [ ဤ နောက်နည်းအလို” နဒီဟိ+ ဝိဒုဂ္ဂံ” ဟုပြု။]
ပဗ္ဗံတဝိသမံ။ ။ ပဗ္ဗမတဟိ+ ဝိသမံ ပဗ္ဗတဝိသမံ၊ များစွာသော တောင်ငယ်တို့ဖြင့် မညီမညွတ်ဖြစ်နေသော ပုန်း၍နေခြင်းငှါ လျောက်ပတ်သောတောင်ကြားမရပ်တည်း၊ ပဗ္ဗတေသု ဝါ+!ဝိသမံ ပဗ္ဗတဝိသမံ၊ ပြတ်သောကမ်းပါး ( ခါးပန်း) ရှိကုန်သော တောင်ကြီးတို့၌ ခရီးတာရှည် နိမ့်ချီမြင့်ချီ တောင်လျှင် တောင်ဝှမ်း အထွဋ်တို့ဖြင့် မညီမညွတ်သော အရပ်တည်း။
အထူး။ ။ ပဌမနည်း၌ များစွာသော တောင်းငယ်တို့ဖြင့် တောင်နှစ်ခု ပေါင်းမိသောအခါကြားဖြစ်နေသော အရပ်တည်း၊ ဒုတိယနည်း၌ တောင်ကြီးတလုံးတည်း၌ပင် တောင်ခါးပန်းများပြတ်၍ ချိုင့်ဖြစ်သော တောင်ကြို တောင်ကြား တောင်ဝှမ်း အရပ်တည်း၊ ( တောင်ချောက်ကြား, တောင်ချပ်ကြားဟု ခေါ်သည်။)
သဘာဂါယိဿန္တိ။ ။ သဘာဂေဟူသော ဒုတိယန္တနာမ်ပုဒ်နောင် ကရဓာတ်အနက်၌ အာယပစ္စည်းသက်၊ ဘဝိဿန္တိဝိဘတိ သက်၊ ကျွန်ပ် အသက်ရှင်နေသလို ခင်ဗျားလဲ အသက်ရှင်သေးတယ်နော်, အများကြီးသေကုန်ကြပြီ၊ ကျုပ်တို့အသက်ရှင်နေသေးလို့ သေတဲ့သူတွေကို မြင်ကြရတယ်- ဟု ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ပြောဆိုကြလျက် အသက်ရှင်မှုအားဖြင့် အခြားသူများကိုလည်း မိမိနှင့် သဘောတူအောင်ပြုကြလိမ့်မည်။
အာယတံ။ ။ မဟန္တံ ဟုဖွင့်သော အဋ္ဌကထာအလို အာယတသဒ္ဒါသည်မဟန္တ၏ ပရိယာယ်တည်း၊ “ အာယတံ- ကြီးစွာသော (ကြီးကျယ်သော)” ဟုပေး၊ သို့သော် အဘိဓာန် ( ၇၀၇) ၌ “အထာယတံ ဒီဃမထော” ဟု ဒီဃသဒ္ဒါ၏ပရိယာယ်အဖြစ်ဖြင့် ရှိသောကြောင့် “ အာယတန္တိ ဝါ ဒီဃံ စိးကာလိကံ” ဟုဋီကာတနည်းဖွင့်သည်၊” အာယတံ- ရှည်ကြာသော” ဟုပေးပါ။
ဋီကာ။ ။ အာယတန္တိ ဝါ ဒီဃံ စိရကာလိကံ၊ မရဏ ဝသေန ဟိ ဉာတိက္ခယော အာယတော ( သေခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ဆွေမျိုး တို့၏ ကုန်ခန်းခြင်းသည် ရှည်ကြာ၏)ဘာကြောင့်နည်း- အပုနရာဝတ္တနတော ( တဖန် ပြန်မလာနိုင်သောကြောင့်တည်း၊) န ရာဇဘယာဒိနာ ( မင်းဘေးစသည်ကြောင့် ပျက်စီးခြင်းကဲ့သို့ မဟုတ်၊) ဥပက္ကမနဖဝသေန ပုနရာဝတ္တိယာပိ တဿ လဗ္ဘနတော ( လုံ့လပြုခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ထိုမင်းဘေးစသည်ကြောင့် ပျက်စီးမှု၏ တဖန် ပြန်လာမှုကို ရနိုင်ခြင်းကြောင့်တည်း)။
ဆိုလိုရင်းကား။ ။ မင်းစသည်တို့က ဖမ်းဆီးမှုကြောင့် ဆွေမျိုးတို့၏ ကုန်ခန်းပျက်စီးမှုသည် တစုံတခု ကြိုးစားမှု ( လာဘ်ထိုးမှု)ဖြင့် ပြန်လွတ်လာနိုင်သေး၏၊ သေသောအားဖြင့် ကုန်ခန်းပျက်စီးသွားသော ဆွေမျိုးတို့ကား ပြန်မလာနိုင်က့တော့၊ ကြာလေဝေးလေ ကြာလေဝေးလေ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ [ ဋီကာစာအုပ်တို့၌ “ ဥက္ကမနဝသေန” ဟု ပါဌ်ပျက်နေ၏။]
ဩသက္ကေယျာမ။ ။ ဝိရမေယျာမကို ဩသက္ကေယျာမဟု ဖွင့်၏၊ ထိုပုဒ်ကိုလည်း “ဩရမေယျာမ- ရှောင်ကြဉ်ရပါမူကောင်းပေစွ” ဟုဋီကာဖွင့်၏၊ “ပါဏာတိပါတံ” ဟုဒုတိယန္တရွတ်ဆိုကြသော ဆရာများအလိုကား “ပါဏာတိပါတကိုရှောင်ကြည်မှု”ဟူသည်လည်း လိုရင်းအားဖြင့် ပါဏာတိပါတကို ပယ်စွန့်ခြင်းပင် ဖြစ်သောကြောင့်ဝိရမေယျာမကို “ပဇဟေယျာမ” ဟု အဓိပ္ပါယတ္ထဖွင့်သည်။
သဇ္ဈယန္တိ။ ။ သံ+ အဓိ+ ဣကိုဧ , ဧကိုအယပြု၍ သဇ္ဈယတိ သဇ္ဈယန္တိဟု ဖြစ်၏၊ ဏ အနုဗန်ပါရာ၌ကားဧကို အာယပြု၍ “သဇ္ဈာယော သဇ္ဈာယကော” ဟုဖြစ်၏ ဤသို့ ဆရာများ ဆုံးဖြတ်တော်မူကြသည်။
မာတပိတရော၊ ပေ၊ အဟေသုံ။ ။ ဆယ်နှစ်တမ်း ဆုတ်ကပ်ကာလဝယ် မိဖတို့ကသာ ပါဏာတိပါမှ ရှောင်ကြဉ် ကြ၏၊ သားသ္မီးတို့ကား ရှောင်ကြဉ်ဖို့ မဆိုထာရဘ်လူပင်မဖြစ်ကြသေး၊ သို့ပါလျက် အဘယ်ကြောင့် သားသ္မီး တို့ သက်နှစ်ဆယ် ရှိနိုင်ပါသနည်းဟုမေးသည်၊ ထိုအမေးကို “ခေတ္တဝိသုဒ္ဓိယာ” ဟု အကျဉ်းဖြေသည်။။
ပဗ္ဗတေသုပိ၊ တောင်တို့၌လည်း။
ဝိသမဋ္ဌာနံ၊ မညီမညွတ်သော အရပ််သို့သော်လည်းကောင်း။
(ပဝိသိတွာ၊ ဝင်၍ ဟု ပါဠိတော်၌စပ်။)
[တိဏဂဟနံ ဝါ ဝနဂဟနံ ဝါ စသည်ဖြင့် ပါဠိတော်၌ ရှိသောကြောင့် "သော်လည်းကောင်း" ဟု ဝိကပ်အနက် ပေးပါသည်။]
သဘာဂါယိဿန္တီတိ၊ ကား။
အဟံ၊ သည်။
ဇိဝါမိယထာ၊ အသက်ရှင်သကဲ့သို့။
တထာ၊ တူ။
တွမ္ပိ၊ သင်သည်လည်း။
ဇိဝသိ၊ ၏။
ဘော၊ အချင်းတို့။
(အမှေဟိ၊ တို့သည်။)
သတ္တာ၊ သေကြေပျက်စီးသောသတ္တဝါတို့ကို။
ဒိဋ္ဌာ၊ မြင်အပ်ကုန်ပြီ။
ဣတိ ဧဝံ၊ သို့။
သမ္မောဒနကထာယ၊ ဝမ်းမြောက်ကြောင်း စကားဖြင့်။
အတ္တနာ၊ မိမိနှင့်။
သဘာဂေ၊ အသက်ရှင်ခခခြင်းအားဖြင့် တူသောအဖို့ရှိသူတို့ကို။ (သဘောတူသူတို့ကို)။
ကရိဿန္တိ၊ ပြုကြလိမ့်မည်။