အဗျာကတဋ္ဌာန၊ အဖွင့်။
ဧဝံ၊ သို့။ အတ္တနော၊ ၏။ အသမတံ၊ တန်းတူသူ ရှိတော်မမူသည်၏ အဖြစ်ကို။ အနုတ္တရတံ၊ မိမိထက် မြတ်သူ ရှိတော်မမူသည်၏ အဖြစ်ကို။ သဗ္ဗညုတံ၊ အလုံးစုံသော သိတော်မူသည်၏အဖြစ်ကို။ ဓမ္မရာဇဘာဝံ၊ တရားမင်း၏ အဖြစ်ကို။ ကထေတွာ၊ မိန့်တော်မူပြီး၍။ ဣဒါနိ၊ ၌။ ပုထုသမဏဗြာဟ္မဏာနံ၊ များစွာသော သမဏဗြာဟ္မဏတို့၏။ လဒ္ဓိသု၊ အယူတို့၌။ မယာ၊ သည်။ အညာတံ၊ မသိအပ်သော အရာမည်သည်။ အဒိဋ္ဌံနာမ၊ မမြင်အပ်သော အရာမည်သည်။ နတ္ထိ။ သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသော အရာသည်။ မမ၊ ၏။ ဉာဏဿ၊ ၏။ အန္တောယေဝ၊ အတွင်း၌သာ။ ပရိဝတ္တတိ၊ ဖြစ်၏။ ဣတိ၊ သို့။ သီဟနာဒံ၊ ခြေင်္သ့မင်း၏ ဟောက်ခြင်းအလား ရဲတင်းသော စကားတော်ကို။ ဝါ၊ မရွံ့မကြောက် ခြေင်္သ့ဟောက်သို့ ရဲရဲတောက် မိန့်မြွက်သံကို။ နဒန္တော၊ မိန့်မြွက်တော် မူလိုသည်။ ( ဟုတွာ ) ဌာနံ ခေါ ပနေတံ စုန္ဒ ဝိဇ္ဇတီတိ အာဒိံ၊ ကို။ အာဟ၊ ၏။
''' **တထေဝ ဂဒတ္တာ**။ ။ တထေဝ ဂဒတ္တာတိ တထေဝ ဉာတတ္တာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ။ ဂတသဒ္ဒေန ဧကတ္ထံ ဗုဒ္ဓိအတ္ထန္တိ " ဂတိကတ္ထာ ဟိ ဓာတဝေါ ဗုဒ္ဓိအတ္ထာ ဘဝန္တီတိ အက္ခရစိန္တကာ ( အက္ခရာပုဒ်ပါဌ်ကို ကြံစည်စဉ်းစားတတ်သော သဒ္ဒါဆရာများကို ဆိုကြသည် )။၊ ဋီကာ။ [ ကြွင်းမှတ်ဖွယ်များကို ဒီ။ ဋ္ဌ။ ၁။ ၅၉ နှင့် ထို၏ ဋီကာများ၌ ရှု။ ]
**အသမတံ စသည်**။ ။ အသမတံ၊ ဟု ဆိုပြီးနောက် တန်းတူသု တစုံတယောက်မျှမရှိ, အဘယ်မှာ သာလွန်သူရှိမည်နည်း ဟု ပြခြင်းငှါ " အနုတ္တရတံ" ဟု ဆိုသည်။ ထို ပသမ အနုတ္တရ ဖြစ်ခြင်းမှာလည်း သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကြောင့်ဖြစ်၏ ဟု ပြလို၍ " သဗ္ဗညုတံ" ဟု ဆိုသည်။ ထို သဗ္ဗညု၏ အဖြစ်သည်လည်း မြတ်သော ဓမ္မစက်ကို ဖြစ်စေနိုင်သော ( သဒ္ဓမ္မဝရစတ္တဝတ္တီ ) ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်အားဖြင့် လောက၌ အထင်အရှားဖြစ်သည် ဟု ပြခြင်းငှါ " ဓမ္မရာဇ ဘာဝံ " = ကို ဆိုရပြန်သည်။
'''
န ဟေတံ အာဝုတော အတ္ထသံဟိတန္တိ၊ ကား။ ဣဓလောက ပရလောက အတ္ထသံဟိတံ၊ ဤလောကစီးပွား နောက်လောကစီးပွားနှင့် စပ်သည်။ ဝါ၊ ဤလောကအကျိုး နောက်လောကအကျိုးနှင့် စပ်သည်။ န ဟောသိဟနာဒံ**။ ။ အဘီတနာဒံ ( မကြောက်သူ၏ မိန့်သံ )။ သေဋ္ဌနာဒံ ( မြတ်သောမိန့်သံ )။ သေဋ္ဌနာဒေါ ဟေသ။ ယဒိဒံ ဌပနီယဿ ပဉှဿ ( မဖြေပဲထားထိုက်သောပြဿနာ၏ )။ ဌပနိယ ဘာဝဒဿနံ ( မဖြေပဲထားထိုက်ပုံကို ပြခြင်း ) ဌပနီယတာစဿ ( ထို ပြဿနာ၏ မဖြေပဲထားထိုက်ပုံမှာလည်း )။ ပါဠိအာရုဠှာ ဧဝ ( ပါဠိတော်၌ပင် တိုက်ရိုက်ပါပြီ ) န ဟေတန္တိ အာဒိနာ။ [ ပါဠိတော်ပုဒ်စဉ် (၁၀၉) ရှု။ သီဟနာဒ၏ အဖွင့်ကို အဋ္ဌကထာပုဒ်စဉ် ၁၄၂ အခန်း၌ပြခဲ့ပြီ။ ]
**တထာဂတော**။ ။ [ တထာ+ အာဂတော။ ] အာဂစ္ဆတီတိ၊ အာဂတော။ တထာ= ( ထို မိမိဆည်းပူးအပ်ခဲ့သော ကံ= ကိလေသာအခြင်ူအရာအားဖြင့် )။ အာဂတော= ဤအတ္တဘောသို့ ရောက်လာသူတည်း။ တထာဂတော= သူ။ ဤ အတ္တဘော ဟူရာ၌ မိမိဆိုင်ရာ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝတည်း။ ဥပမာ= လူဖြစ်လျှင် ယခုလက်ရှိ လူ့ဘဝ။ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်လျှင် လက်ရှိတိရစ္ဆာန်ဘဝ စသည်တည်း။ ထို တထာဂတမည်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ပင် အာရုံငါးပါး၌ ငြိကပ်တွယ်တာတတ်သောကြောင့် သတ္တ ( သတ္တဝါ ) ဟုလည်းဆိုရသည်။
**ဋီကာ**။ ။ ယထာ ဥပစိတကမ္မကိလေသေန ဣတ္ထတ္တံ အာဂန္တဗ္ဗံ။ တထာ နံ အာဂတောတိ တထာဂတော။ သတ္တော။ တထာ ဟိ သော ရူပါဒီသု သတ္တော ဝိသတ္တောတိ ကတွာ " သတ္တော" တိစ ဝုစ္စတိ။ ဣတ္ထတ္တန္တိစ ပဋိလဒ္ဓတ္တာ တထာ ပစ္စက္ခဘူတော အတ္တဘာဝေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော။ [ အတ္တ၊ အတ္တ၏+ ဘာဝ= ဖြစ်ကြောင်းဟူသည် အတ္တဟု စွဲလမ်းဖို့ရာ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဤခန္ဓာကိုယ်ပင်တည်း။ ]
**အတ္ထသံဟိတံ နဟောတိ**။ ။ ဣမိနာ ဥဘယတ္ထ ( ပစ္စုပ္ပန် သံသရာ နှစ်ဖြာသော အကျိုး ) ဝိဓုရတာ ဒဿနေန ( ဆန်ကျင်ဖက်ဖြစ်ပုံကို ပြသဖြင့် )။ နိရတ္ထက ဝပ္ပလာပတံတဿ ဝါဒဿ ( ပါဠိတော်လာ ထိုဝါဒအားလုံး၏ အကျိုးမရှိပဲ ရန်းပြေညဆိုထားပုံကို ) ဝိဘာဝေတိ။၊ ဋီကာ။တိ= မဖြစ်။
'''
'''
ဧတဉှိ အာဝုတော အတ္ထသံဟိတန္တိ အာဒီသု၊ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။ ( အယမတ္ထော၊ ၌စပ် )။ ဧတံ၊ ဤ သစ္စာ၄ ပါးနှင့်စပ်သော စကားသည်။ ဣဓလောက ပရလောက အတ္ထနိဿိတံ၊ ဤ လောကစီးပွား, နောက်လောကစီးပွားကို မှီ၏။ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မနိဿိတံ၊ ၏။ သကလသာသန ဗြဟ္မစရိယဿ၊ ၏။ အာဒိ၊ အစတည်း။ ပဓာနံ၊ ပဓာနတည်း။ ဝါ၊ ရှေးဦးစွာ စိတ်၌ ယူထားထိုက်သော တရားတည်း။ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ၊ ရှေ့သွားတည်း။ ဣတိ အယံ၊ ဤ ဆိုအပ်ပြီကား။ အတ္ထော၊ တည်း။
''' **တဏှာသာ သမုဒယဖြစ်ပုံ**။ ။ အဝိဇ္ဇာ ကံ ( သင်္ခါရ ) စသော တရားများလည်း ဒုက္ခ၏ ဖြစ်ဖို့အကြောင်းများပင် ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် တဏှာသည် ကံ၏ ဆန်းကျယ်ဖို့အကြောင်းဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း, ဒုက္ခကိုဖြစ်စေခြင်း၌ ထူးသောအကြောင်းဖြစ်သော ကြောင့်လည်းကောင်း လွန်ကဲသောသတ္တိအထူးရှိသော သမုဒယသဘောရှိ၏။ ထို့ကြောင့် တဏှာကိုသာ ပါဠိတော်များ၌ သမုဒယအဖြစ် ဟောတော်မူထားသည်။ [ နနုစ အဝိဇ္ဇာဒယောပိ ဒုက္ခဿ သမုဒယယောတိ သစ္စံ သမုဒယော။ တဿာ ပန ကမ္မဿ ဝိစိတ္တဘာဝ ဟေတုတော, ဒုက္ခပ္ပါဒနေ ဝိသေသပစ္စယဘာဝတောစ သာတိသယော သမုဒယေဋ္ဌာတိ သာ ဧဝ သုတ္တေသု တထာ ဝုတ္တာ။၊ ဋီကာ။
**ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ**။ ။ ဒုက္ခသမုဒယနံ အပ္ပဝတ္တိ နိမိတ္တံ ( မဖြစ်ကြောင်း )။၊ ဋီကာ။ အပ္ပဝတ္တိန္တိ အပ္ပဝတ္တနိမိတ္တံ။ တေ ဝါ န ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ အပ္ပဝတ္တိ, နိဗ္ဗာနံ။= သာရတ္ထ။ ၁။ ၄၀၈။
**ဒုက္ခပရိဇာနနော စသည်**။ ။ မဂ်ကိစ္စကို ပြကြောင်းစကားတည်း။ ဤ၌ မဂ်၏ ဘာဝနာကိစ္စမပါ။ သို့ရာတွင် ထိုကိစ္စကိုလည်း အနက်အားဖြင့် ပြပြီးဖြစ်သည် ဟုပင် မှတ်ရမည်။ ဘာကြောင့်နည်း၊ ဘာဝနာဘိသမယနှင့် ကင်း၍ ပရိညာဘိသမယစသော ကိစ္စ ၃ ပါးမဖြစ်နိုင်သောကြောင့်တည်း။ [ " ဒုက္ခပရိဇာနနော " တိ အာဒိ မဂ္ဂကိစ္စ ဒဿနံ။ တေန မဂ္ဂဿ ဘာဝနတ္ထောပိ ( ဘာဝနာသဘောကိုလည်း ) အတ္ထတော ဒဿိတောဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။ န ဟိ ဘာဝနာဘိသမေယန ( ဘာဝနာကို ထိုးထွင်း၍ သိကြောင်းဉာဏ်နှင့် ) ဝိနာ ပရိညာဘိသမယာဒယော သမ္ဘဝန္တီတိ။= ဋီကာ။ ]
'''