အစေလကဠာရမဋ္ဋကဝတ္ထု၊ အဖွင့်။
ကဋ္ဌာရမဋ္ဋကောတိ၊ ကား။
နိက္ခန္တ ဒန္တ မတ္တကော၊ အပြင်သို့ ငေါထွက်သော သွားရှိသော မဋ္ဋကသည်။
ဝါ၊ တနည်း။
ဧတံ၊ ဤကဋ္ဌာရမဋ္ဋကဟူသော အမည်သည်။
တဿ၊ ထိိုအစေလ၏။
နာမမေဝ၊ အမည်သာတည်း။
လာဘဂ္ဂတ္တောတိ၊ ကား။
လာဘဂ္ဂံ၊ ကောင်းမြတ်သော လာဘ်သို့။
ပတ္တော၊ ရောက်သည်။
အဂ္ဂလာဘံ၊ ကောင်းမြတ်သောလာဘ်သို့။
ပတ္တော၊ ရောက်သည်။
(ဟုတွာ)
[ပဋီဝသတိ ၌စပ်။]
ဣတိ၊ ဤ အနက်သည်။
ဝါ၊ ဤ အနက်ကို။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သည်။
ဝါ၊ ဆိုလိုသည်။
ဟောတိ။
[အဂ္ဂေါ+ လာတော၊ လာဘဂ္ဂေါ။
လာဘဂ္ဂံ+ ပတ္တော လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော၊ ဟုပြု။]
ယသဂ္ဂပ္ပတ္တောတိ၊ ကား။
ယသဂ္ဂံ၊ မြတ်သော အခြံအရံသို့။
အဂ္ဂပရိဝါရံ၊ မြတ်သော အခြံအရံသို့။
ပတ္တော၊ သည်။
(ဟုတွာ)[ပဋိဝသတိ၊ ၌ စပ်။]
ဝတပဒါနီတိ၊ ကား။
ဝတာ နိယေဝ၊ အကျင့်ဝတ်တို့သည်ပင်။
(ပဒါနိ၊ ကျင့်ထိုက်သော အကျင့်တို့တည်း)။
ဝါ၊ တနည်း။
ဝတ ကောဋ္ဌာသာ၊ ကျင့်ဝတ်အစုတို့သည်။
သမဝတ္တာနီတိ၊ ကား။
ဂဟိတာနိ၊ ယူအပ်ကုန်ပြီ။
[သံရှေးအာ ရှေးရှိသော ဓာဓာတ် တ ပစ္စည်း။
ရုပ်ပြီးပုံကို ဆရာတော်၏ ဋီကာကျော်နိဿယ(၈၄) ၌ရူပါ။]**ကဋ္ဌာရမဋ္ဋကော**။ ။ ကဋ္ဌာရကို"နိက္ခန္တဒန္တ" ဟု ဖွင့်၍, မဋ္ဋကကို( ပရိယာယ်ဖြင့်) "မတ္တက" ဟုဖွင့်သည်။ ကဋ္ဌာရမဋ္ဋကော၊ အပြင်သို့ ထွက်သော(ခေါသော) သွားရှိသော" မဋ္ဋက" ဟု ဆိုလိုသည်။ နာမမတ္တမေဝါ စသော ဒုတိယ နည်း၌" ကဋ္ဌာရမဋ္ဋကော= ကဋ္ဌာရမဋ္ဋကမည်သူသည်" ဟုဆိုလိုသည်။
**မှတ်ချက်**။ ။ ဋီကာ၌ မဋ္ဋကိကော၊ (မဋ္ဋက အမည်ရှိသူသည်) ဟုတွာ ဝိစရိဝိဝရဒန္တောစ (နှုတ်ခမ်းပြင်ဖက်သို့ လွန်ထွက်နေသော သွားလည်းရှိ၏)။ တေန နံ"ကောရမဋ္ဋကောတိ" တိ သဉ္ဇော နန္နိ ဟု အသုံးတမျိုးတွေ့ရ၏။ ထို၌ မဋ္ဋကိကောသည် မဋ္ဋက+ ဣတိ( မဋ္ဋက အမည်ရှိသူဟု) ဣတ ပစ္စည်းနှင့် သုံးစွဲထားသော ပုဒ်တည်း။ ဥပမာ ဓမ္မပဒဋ္ဌကသာ စက္ခုပါလကတ္ထေရ ဝတ္ထုဝယ် ပါလကို" ပါလိတ" ဟုနာမည်တမျိုးသုံးစွဲထားသကဲ့သို့တည်း။ ဤ ဋီကာဆရာ လက်ထက်က" ကဠာရမဋ္ဋကော" နေရာဝယ်"ကောရမဋ္ဋကော" ဟုပါဌ်ရှိဟန်တူသည်။
**ဝတပဒါနိ**။ ။ ပဇ္ဇိတဗ္ဗာနီတိ ပဒါနိ။ [ပဒ ဓာတ်+ ကံဟော အပစ္စည်း။] ဝတာနိယေဝ ပဒါနိ ဝတ ပဒါနိ။ (သမ္ဘာ ဝန ကမ္မာဓာရဲ့)။ ကျင့်ထိုက်သော ဝတ်တို့။ ဝါ၊ ကျင့်ဝတ်တို့။ (တနည်း) ဝတပဒါနိ+ ကျင့်သော အစုံတို့။ (အချင်းချင်း မရောသဖြင့် တစုတစု ဖြစ်နေသော ကျင့်ဝတ်တို့) ဟုဆိုလိုသည်။ ["ပုရိတ္ထမေန ဝေသာလိ"၌မှတ်ဖွယ်ကို ကပစ္စည်းဘာသာဋီကာ သတ္တမျတ္ထေစ သုတ်၌ ပြထားပြီး။]
သမာဒိန္နာနီတိ၊ ဟူသောပုဒ်သည်။
တဿေဝ၊ ထိုသမတ္တာနိ ဟူသော ပုဒ်တို့၏ ပင်။
ဝေဝစနံ၊ ဝေဝုစ် ပရိယာယ် စကားလှယ်တည်း။
[သဒ္ဒတ္ထ အဓိပ္ပါယတ္ထ အထူးမရှိ၊ ဟု ဆိုလိုသည်။]
ပုရိတ္တိမေန တေဿလိန္တိ၊ ကား။
ဝေသာလိတော၊ ဝေသာလီမြို့မှ။
အဝိဒူရေ၊ အနီးဖြစ်သော။
ပုရတ္ထိမာယဒိသာယ၊ အရှေ့အရပ်၌။
စေတိယန္တိ၊ ကား။
ယက္ခစေတိယဋ္ဌာနံ၊ ယက္ခ နတ်မျိုးတို့၏ စေတီရှိရာအရပ်တည်း။
စေတိယန္တိ၊ ကား။
ဘက္ခစေတိယဋ္ဌာနံ၊ ယက္ခ နတ်မျိုး တို့၏ နတ်ကွန်း နတ်နန်း နတ်စင် နတ်ရဲသစ်ပင် ရှိရာအရပ်တည်း။
ဧသ၊ ဤ ဆိုအပ်ပြီးသော အစီအရင်သည်။
သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော ပုဒ်တို့၌။
နယော၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဆောင်ကြောင်း အစီအရင်တည်း။ [သဗ္ဗတ္ထီ= အလုံစုံသော ပုဒ်တို့၌။
ဧသ (ဧသော) နယော၊ ဤ နည်းတည်း။
ဤ သို့ အလွယ်ပေးပါ။]
ယေန အစေလကောတိ၊ ကား။
ဘဂဝတော၊ ၏ (အပေါ်၌)။
ဝတ္တ့၊ ကို။
ကတွာ၊ ၍။
ဃေန၊ အကြင်အရာ၌။
အစေလောကဋ္ဌာရ မဋ္ဋကော(အတ္ထိ)။
တေန၊ သို့။
ဥပသင်္ကမိ၊ ပြီ။
ပဉှံ အပုစ္ဆီတိ၊ ကား။
ဂမ္ဘရံ၊ နက်နဲသော။
တိလက္ခဏာဟတံ၊ သုံးပါးသော လက္ခဏာတည်းဟူသော အမှတ်တံဆိပ်တို့ဖြင့် ခတ်နှိပ်အပ်သော။
ပဉှံ၊ ကို။
ပုစ္ဆိ၊ ပြီ။
န သမ္ပာယာသီတိ၊ ကား။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
ဉာဏဂတိယာ၊ ဉာဏ်တည်းဟူသော သွားခြင်းဖြင့်။
နပါယာတိ၊ မသွားရောက်နိုင်။
[သံ+ပ+ အာ+ ရှေးရှိသော ယာဓာတိ+ ဂတိ အနက်ဟော။]
ဝါ၊ မသီ။
အန္ဓော၊ သူကာဏ်းသည်။
ဝိသမဋ္ဌောနေ၊ မညီညွတ်သော အရပ်၌။
(ပက္ခလတိ) ဝိယ၊ ချော်လဲသကဲ့သို့။
(ဧဝံ၊ တူ)။
တတ္ထ တတ္ထော၊ ထိုထို ပြဿနာ၌ပင်။
ပက္ခလိ၊ ချော်လဲပြီ။
အာဒိံ၊ အစကို။
နေဝ အဒ္ုဿ၊ မမြင်။
ပရိယောသာနံ၊ အဆုံးကို။
န အဒ္ဒသ၊ မမြင်။
အထ ဝါ၊ ထိုပြင် တနည်းကား။
န သမ္ပာယာသီဘိ၊ ကား။
နသမ္ပာဒေသိ၊ မပြီးစီးနိုင်။
[မပြည့်စုံစေနိုင်၊ ဟုဆိုလိုသည်။]
[ဤနည်း၌ ကာရိတ်ပစ္စည်း ကြေသည်။]
သမ္ပာဒေတွာ၊ ပြီးစီးစေ၍။
(ပြည့်စုံစေ၍။)
ကထေတုံ၊ ဖြေဆိုခြင်းငှါ။
နာသတ္ခိ၊ မစွမ်းနိုင်။
အသမ္ပာယန္တောတိ၊ ကား။
ကမ္ပနက္ခီနိ မိ၊ တုန်လှုှုပ်ာ မျက်လုံးတို့ကိုလည်း။
ပရိဝတ္တေတွာ၊ လည်စေ၍။
ဩသလောန္တော၊ ကြည့်လျက်။
အဘီက္ခိတကဿ၊ သင်ယူအပ်သော အတက်မရှိသူ၏။
သန္တိကေ၊ အထံ၌။
ဝုဋ္ဌော၊ နေခဲ့ရသည်။
အသိ၊ ၏။
အနောကာသေပိ၊ အခွင့်မဟုတ်ရာ၌လည်း။
ပဗ္ဗဇိတော၊ သည်။
ပဉှံ၊ ကို။
ပုစ္ဆန္နော၊ မေးလျက်။
ဝိစရတိ၊ လှည့်လည်၏။
အပေတိ၊ ဖယ်လော။
(သွားလော)။
ဧတသ္မံ ဌာန၊ ဤ နေရာ၌။
မာအဋ္ဌာ၊ မတည်နှင့်။
ဣတိ၊ သို့။
ဝုန္တော၊ ပြောဆိုလျက်။
(ပါတွာကာသိ ၌စပ်)
ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စအပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတွာကာသီတိ၊ ကား။
ကုပ္ပနာကာရံ၊ စိတ်ပျက်ခြင်း အခြင်းအရာ ဟူသော။
ကောပံ၊ အမျက်ကိုလည်းကောင်း။
ဒုဿနာကာရံ၊ အာရုံ၌ ပြစ်မှားမှု အခြင်းအရာ ဟူသော။
ဒေါသံ၊ ဒေါသကိုလည်းကောင်း။
အတုဋ္ဌာကာရတံ၊ မနှစ်သက်မှု ဟူသော အခြင်းအရာ ဖြစ်၍ဖြစ်သော။
ဒေါမနဿဟု ဆိုအပ်သော။
အပ္ပစ္စယဉ္စ၊ မနှစ်သက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း။
ပါကဋံ၊ ထင်ရှားစွာ.
[ဖေါက်ပြန်သော ကိုယ်နှုတ်အမူအရာတို့ဖြင့် ထင်ရှားအောင်] အာကာသိ၊ ပြုပြီ။
အာသာဒိမှသေတိ၊ ကား။
အာသာဒတိမှ(ဝတာတော)၊ ကြိမ်မောင်းစော်ကားမိလေစွတကား။
တဋ္ဋယိမှ(ဝတတော)၊ ထိခိုက်မိလေစွ တကား။
[ထိထိခိုက််ခိုက် ပြောမိလေစွဟု ဆိုလိုသည်။]
မာဝတနော အဟောသီတိ၊ ကား။
မေ၊ ငါ၏။
(အဟိတာယ၊ စီပွားမဲ့အလိုငှါ။
ဒုက္ခဝယ၊ ဆင်းရဲခြင်းငှါ။
န ဘဝေယျ၊ မဖြစ်ပါမူ။
အဟောဝတ၊ အော် ကောင်းလေစွ။
မံ ဝတ နော အဟောသီတိ ပိ၊ ဟူ၍လည်း။
ပါဌော၊ ပါဌိတော်ပါဌ်သည်။
(အတ္ထိ)။
တတ္ထ၊ - ထိုမံ ဝတ နော အဟောသိဟူသော ပါဌ်၌။
မန္တိ၊ မံ ဟူသော သဒ္ဒါသည်။ သာမိ ဝစနတ္ထေ= သာမိဝိဘတ်၏။
အနက်၌။
ဥပယောဂဝစန၊ ဒုတိယဝိဘတ်ရှိသော သဒ္ဒါတည်း။
မမ၊ ၏။
ဝါ၊ မှာ။
(အဟိတာယ ဒုက္ခာယ)
အဟောသိ ဝတနု၊ ဖြစ်လေရော့သလား။
(ဖြစ်များ ဖြစ်လေမလား)။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ပန၊ ကြံစီရုံမျှ မကသေ
ဧဝဉ္စ၊ ဤသို့လျှင်။
စိန္တေတွာ၊ ၍။
ဥက္ကုဋိကံ၊ ဆောင့်ကြောင့်။
နိသီဒိတွာ၊ ပြီး၍။
ဘန္တေ။
မေ၊ အား။
ခမထ၊ သည်းခံကြပါကုန်။
ဣတိ၊ ဤသို့ ပြော၌၍။
တံ၊ ထိုကဋ္ဌာရမဋ္ဋကထို။
ခမာပေသိ၊ သည်းခံစေပြီ။
(တောင်းပန်ခိုင်းပြီ)။အဿာဒိမှ သေ။ ။ အာ ရှေးရှိသော သဒဓာတ်+စုရာဒိ, အဇ္ဈတ္တနီ မှာဝိဘတ်။
ဣလာ။ "သေ"ကား အပိုလာထားသော နိပါတ်တည်း။ (ရှေးနိဿယ၌ "ဟိယျတ္တနီမှသေ ဝိဘတ်ဟု ဆို၏) အာသာဒိယိမှ၌ စုရာဒိဏယဖြင့် "အာဿာဒယိမှ" ဟုဖြစ်ပြီးမှ (ဒ)၌ (အ)ကို (ဣ)ပြု ဟု ကြသင့်သည်။ မှာ၌ ရဿပြု။
**မာဝတ
သောပိ၊ ထိုကဋ္ဌာရမဋ္ဋကသည်လည်း။
ဣတော၊ ဤ အခါမျ။
ပဋ္ဌာယ၊ စ၍။
အညံ့၊ (ဤပြဿနာမှ) အခြားသော။
ကိဉ္စိ၊ သော။
ပဉှံ နာမ၊ ပြဿနာမည်သည်ကို။
န ပုစ္ဆိဿတိ၊ မမေးတော့ပြီလော။
(မမေးတော့ဘူးလား)ဣတိ၊ ဤသို့ ပြောပြီ။
ဣတောပဋ္ဌာယ အညံ ကိဉ္စ ပဉှံ)။
ယဒိ(နိပုစ္ဆ၊ သွားတော့။
တေ၊ သင်အား။
ခမာမိ၊ သည်းခံ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ပြော၍။
တံ၊ ထိုသုနက္ခတ္တကို။
ဥယျောဇေသိ၊ ပြန်လွတ်လိုက်ပြီ။
[စာအုပ်တို့၌"၁၄" ဟုသာ နံပါတ်ပြထားသည်။]
ပရိဟိတောတိ၊ ကား။
ပရိဟိတော၊ ဝတ်အပ်သော အဝတ်ရှိသည်.
နိဝတ္တဝတ္ထော၊ ဝတ်အပ်သောအဝတ်ရှိသည်။
(ဟုတွာဝိစရန္တော တို့၌စပ်)။
[ပရိီဓီယတေတိ ပရိဟိတံ။
ပရိ+ဓာဓာတ်, တ ပစ္စည်း။
ဓကို ဟပြု။
ဓာ၌ အာကို ဣပြု။
ပရိဟိတံ+ ယဿ+ အတ္ထီတိပရိဟိတော။]
သာနုစာရိကောတိ(ဧတ္ထ)၊ ၌။
ဘရိယာ၊ ဇနီးကို။
အနုစာရိကာ၊ အနုစာရိကာဟူ၍။
ဝါ၊ အတူလှည့်လည်ဘက် ဟူ၍။
ဝုစ္စကိ၊ ဆိုအပ်၏။
(ယော၊ အကြင် ကဋ္ဌာရမဋ္ဋကသည်။)
အနုစာရိကောယ၊ အတူလှည့်လည်ဘက်ဖြစ်သောဇနီးနှင့်။
သဟ၊ တကွ။
(ဝတ္တတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
သော၊ ထိုကဠာရမဋ္ဋကသည်။)
သာနုစာရိကော၊ သာနုစာရိကမည်၏။
(တနည်း) အနုစာရိကာယ၊ နှင့်။
သဟ၊ တကွ။
(တဝတ္တမာနော၊ ဖြစ်သူသည်)။
သာနုစာရိကော၊ မည်၏။
[ဝါကျနှင့်လျော်အောင် ဤသို့လည်း ပေးနိုင်၏။]
တံတံဗြဟ္မစရိယံ၊ ထိုထို မြတ်သောအကျင့်ကိုများကို။
[ပါဠိတော်၌ လာသော "ယာဝဇီဝံ အစေလကော အဿံ" စသောအကျင့်များကိုယူ။]
ပဟာယ၊ စွန့်ပစ်၍။
သဘရိယော၊ ဇနီနှင့်တကွ ဖြစ်၏။
ဣတိ အတ္ထော။
ဩဒနကုမ္မာသန္တိ၊ ကား။
သုရာမံသတော၊ သေရည်နှင့် အသာမှ။
အတိရေကံ၊ အပိုလွန်ဖြစ်သော။
ဩဒနမ္ပိ၊ ထမင်းကိုလည်းကောင်း။
ကုမ္မာသမ္ပိ၊ မုယောဖြင့်ပြုအပ်သော အစာကိုလည်းကောင်း။
ဘုဉ္ဇေမာနော၊ စားလျက်။
ယသာ နိဟီနောတိ၊ ကား။
ယံံံံ့လာဘဂ္ဂံ၊ အကြင်မြတ်သောလာဘ်, မြတ်သော အခြံအရံသို့။
ပတ္တော၊ ရောက်ပြီ။
တတော၊ ထိုလာဘဂ္ဂယသဂ္ဂမှ။
ပရိဟိနော၊ ဆုတ်ယုတ်သည်။
(ဟုတွာ၊ ၍)။
ကာလံ ကရိဿတိ ၌စပ်)။
[အခြံအရံမရှိလျှင်လာဘ်လာဘလည်း ဆုတ်ယုတ်သောကြောင့် " ယသာ" ၌ လာဘဂ္ဂကို ထည့်၍ဖွင့်သည်။]
ကတ့ ဟောတိ ဥတ္တရိ မနုဿဓမ္မာ ဣဒ္ဓိ ပါဋီဟာရိယန္တိ ဣဓ၊ ဟူသောဤပါဌ်၌။
သတ္တဝတပဒါတိက္ကမဝသေန၊ ခုနှစ်ပါးသော ကျင့်တတ်အစုံကို လွန်ကျူးခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
သတ္တ၊ ကုန်သော။
ပါဋိဟာရိယာနိ၊ တို့ကို။
ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ သိထိုက်ကုန်၏။