Addhānagamanavaṇṇanā
254. Evaṃ
P1.239V1.194M1.213 me sutaṃ … pe … kosalesūti ambaṭṭhasuttaṃ .Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā .
Kosalesūti kosalā nāma jānapadino rājakumārā .
Tesaṃ nivāso ekopi janapado rūḷhīsaddena kosalāti vuccati , tasmiṃ kosalesu janapade .
Porāṇā panāhu – yasmā pubbe mahāpanādaṃ rājakumāraṃ nānānāṭakādīni disvā sitamattampi akarontaṃ sutvā rājā āha –
‘‘ yo mama puttaṃ hasāpeti , sabbālaṅkārena naṃ alaṅkaromī ’’ ti .
Tato naṅgalānipi chaḍḍetvā mahājanakāye sannipatite manussā sātirekāni sattavassāni nānākīḷāyo dassetvāpi taṃ hasāpetuṃ nāsakkhiṃsu , tato sakko devarājā nāṭakaṃ pesesi , so dibbanāṭakaṃ dassetvā hasāpesi .
Atha te manussā attano attano vasanokāsābhimukhā pakkamiṃsu .
Te paṭipathe mittasuhajjādayo disvā paṭisanthāraṃ karontā –
‘‘ kacci bho kusalaṃ , kacci bho kusalan ’’ ti āhaṃsu .
Tasmā taṃ ‘‘ kusalan ’’ ti vacanaṃ upādāya so padeso kosalāti vuccatīti .
Cārikaṃ caramānoti addhānagamanaṃ gacchanto .
Cārikā ca nāmesā bhagavato duvidhā hoti – turitacārikā ca , aturitacārikā ca .
Tattha dūrepi bodhaneyyapuggalaṃ disvā tassa bodhanatthāya sahasā gamanaṃ turitacārikā nāma , sā mahākassapassa paccuggamanādīsu daṭṭhabbā .
Bhagavā hi mahākassapattheraṃ paccuggacchanto muhuttena tigāvutaṃ maggaṃ agamāsi .
Āḷavakassatthāya tiṃsayojanaṃ , tathā
P1.240 aṅgulimālassa .Pakkusātissa pana pañcacattālīsayojanaṃ .
Mahākappinassa vīsayojanasataṃ .
Dhaniyassatthāya sattayojanasatāni agamāsi .
Dhammasenāpatino saddhivihārikassa vanavāsītissasāmaṇerassa tigāvutādhikaṃ vīsayojanasataṃ .
Ekadivasaṃ kira thero –
‘‘ tissasāmaṇerassa santikaṃ , bhante , gacchāmī ’’ ti āha .
Bhagavā
V1.195 –‘‘ ahampi gamissāmī ’’ ti vatvā āyasmantaṃ ānandaṃ
M1.214 āmantesi –‘‘ ānanda , vīsatisahassānaṃ chaḷabhiññānaṃ ārocehi , bhagavā kira vanavāsissa tissasāmaṇerassa santikaṃ gamissatī ’’ ti .
Tato dutiyadivase vīsatisahassakhīṇāsavaparivāro ākāse uppatitvā vīsatiyojanasatamatthake tassa gocaragāmadvāre otaritvā cīvaraṃ pārupi .
Taṃ kammantaṃ gacchamānā manussā disvā –
‘‘ satthā no āgato , mā kammantaṃ agamitthā ’’ ti vatvā āsanāni paññapetvā yāguṃ datvā pātarāsabhattaṃ karontā –
‘‘ kuhiṃ , bhante , bhagavā gacchatī ’’ ti daharabhikkhū pucchiṃsu .
Upāsakā na bhagavā aññattha gacchati , idheva tissasāmaṇerassa dassanatthāyāgatoti .
Te –
‘‘ amhākaṃ kulūpakassa kira therassa dassanatthāya satthā āgato , no vata no thero oramattako ’’ ti somanassajātā ahesuṃ .
Atha kho bhagavato bhattakiccapariyosāne sāmaṇero gāme piṇḍāya caritvā –
‘‘ upāsakā , mahābhikkhusaṅgho ’’ ti pucchi .
Athassa te ‘‘ satthā , bhante , āgato ’’ ti ārocesuṃ .
So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā piṇḍapātena āpucchi .
Satthā tassa pattaṃ hatthena gahetvā –
‘‘ alaṃ , tissa , niṭṭhitaṃ bhattakiccan ’’ ti āha .
Tato upajjhāyaṃ āpucchitvā attano pattāsane nisīditvā bhattakiccamakāsi .
Athassa bhattakiccapariyosāne satthā maṅgalaṃ vatvā nikkhamitvā gāmadvāre ṭhatvā –
‘‘ kataro te , tissa , vasanaṭṭhānaṃ gatamaggo ’’ ti āha .
Ayaṃ bhagavāti .
Maggaṃ desayamāno purato yāhi tissāti .
Bhagavā kira sadevakassa lokassa maggadesakopi samāno sakale tigāvute magge ‘ sāmaṇeraṃ daṭṭhuṃ
P1.241 lacchāmī ’ ti taṃ maggadesakaṃ akāsi .So attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā bhagavato vattamakāsi .
Atha naṃ bhagavā –
‘‘ kataro te , tissa , caṅkamo ’’ ti pucchitvā tattha gantvā sāmaṇerassa nisīdanapāsāṇe nisīditvā –
‘‘ tissa , imasmiṃ ṭhāne sukhaṃ vasī ’’ ti pucchi .
So āha –
‘‘ āma , bhante , imasmiṃ ṭhāne vasantassa sīhabyagghahatthimigamorādīnaṃ saddaṃ suṇato araññasaññā uppajjati , tāya sukhaṃ vasāmī ’’ ti .
Atha naṃ bhagavā –
‘‘ tissa , bhikkhusaṅghaṃ sannipātehi , buddhadāyajjaṃ te dassāmī ’’ ti vatvā sannipatite bhikkhusaṅghe upasampādetvā attano vasanaṭṭhānameva agamāsīti .
Ayaṃ turitacārikā nāma .
Yaṃ
M1.215 pana gāmanigamapaṭipāṭiyā devasikaṃ yojanadviyojanavasena piṇḍapātacariyādīhi lokaṃ anuggaṇhantassa gamanaṃ , ayaṃ aturitacārikā nāma .Imaṃ pana cārikaṃ caranto bhagavā mahāmaṇḍalaṃ , majjhimamaṇḍalaṃ , antomaṇḍalanti imesaṃ tiṇṇaṃ maṇḍalānaṃ aññatarasmiṃ carati .
Tattha mahāmaṇḍalaṃ navayojanasatikaṃ , majjhimamaṇḍalaṃ chayojanasatikaṃ
V1.196 , antomaṇḍalaṃ tiyojanasatikaṃ .Yadā mahāmaṇḍale cārikaṃ caritukāmo hoti , mahāpavāraṇāya pavāretvā pāṭipadadivase mahābhikkhusaṅghaparivāro nikkhamati .
Samantā yojanasataṃ ekakolāhalaṃ hoti .
Purimaṃ purimaṃ āgatā nimantetuṃ labhanti .
Itaresu dvīsu maṇḍalesu sakkāro mahāmaṇḍale osarati .
Tattha bhagavā tesu tesu gāmanigamesu ekāhaṃ dvīhaṃ vasanto mahājanaṃ āmisappaṭiggahena anuggaṇhanto dhammadānena cassa vivaṭṭasannissitaṃ kusalaṃ vaḍḍhento navahi māsehi cārikaṃ pariyosāpeti .
Sace pana antovasse bhikkhūnaṃ samathavipassanā taruṇā honti , mahāpavāraṇāya apavāretvā pavāraṇāsaṅgahaṃ datvā kattikapuṇṇamāyaṃ pavāretvā migasirassa paṭhamapāṭipadadivase mahābhikkhusaṅghaparivāro nikkhamitvā majjhimamaṇḍale osarati .
Aññenapi
P1.242 kāraṇena majjhimamaṇḍale cārikaṃ caritukāmo catumāsaṃ vasitvāva nikkhamati .Vuttanayeneva itaresu dvīsu maṇḍalesu sakkāro majjhimamaṇḍale osarati .
Bhagavā purimanayeneva lokaṃ anuggaṇhanto aṭṭhahi māsehi cārikaṃ pariyosāpeti .
Sace pana catumāsaṃ vutthavassassāpi bhagavato veneyyasattā aparipakkindriyā honti , tesaṃ indriyaparipākaṃ āgamayamāno aparampi ekamāsaṃ vā dviticatumāsaṃ vā tattheva vasitvā mahābhikkhusaṅghaparivāro nikkhamati .
Vuttanayeneva itaresu dvīsu maṇḍalesu sakkāro antomaṇḍale osarati .
Bhagavā purimanayeneva lokaṃ anuggaṇhanto sattahi vā chahi vā pañcahi vā catūhi vā māsehi cārikaṃ pariyosāpeti .
Iti imesu tīsu maṇḍalesu yattha katthaci cārikaṃ caranto na cīvarādihetu carati .
Atha kho ye duggatabālajiṇṇabyādhitā , te kadā tathāgataṃ āgantvā passissanti .
Mayi pana cārikaṃ carante mahājano tathāgatassa dassanaṃ labhissati .
Tattha keci cittāni pasādessanti
M1.216 , keci mālādīhi pūjessanti , keci kaṭacchubhikkhaṃ dassanti , keci micchādassanaṃ pahāya sammādiṭṭhikā bhavissanti .Taṃ nesaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyāti .
Evaṃ lokānukampakāya cārikaṃ carati .
Api ca catūhi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti , jaṅghavihāravasena sarīraphāsukatthāya , atthuppattikālābhikaṅkhanatthāya , bhikkhūnaṃ sikkhāpadapaññāpanatthāya , tattha tattha paripākagatindriye bodhaneyyasatte bodhanatthāyāti .
Aparehipi catūhi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti buddhaṃ saraṇaṃ gacchissantīti vā , dhammaṃ , saṅghaṃ saraṇaṃ gacchissantīti vā , mahatā dhammavassena catasso parisā santappessāmīti vā .
Aparehipi pañcahi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti pāṇātipātā viramissantīti vā , adinnādānā
P1.243 , kāmesumicchācārā , musāvādā , surāmerayamajjapamādaṭṭhānā viramissantīti vā .Aparehipi aṭṭhahi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti – paṭhamaṃ jhānaṃ paṭilabhissantīti vā , dutiyaṃ
V1.197 jhānaṃ … pe … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilabhissantīti vā .Aparehipi aṭṭhahi kāraṇehi buddhā bhagavanto cārikaṃ caranti – sotāpattimaggaṃ adhigamissantīti vā , sotāpattiphalaṃ … pe … arahattaphalaṃ sacchikarissantīti vāti .
Ayaṃ aturitacārikā , idha cārikāti adhippetā .
Sā panesā duvidhā hoti – anibaddhacārikā ca nibaddhacārikā ca .
Tattha yaṃ gāmanigamanagarapaṭipāṭivasena carati , ayaṃ anibaddhacārikā nāma .
Yaṃ panekasseva bodhaneyyasattassatthāya gacchati , ayaṃ nibaddhacārikā nāma .
Esā idha adhippetā .
Tadā kira bhagavato pacchimayāmakiccapariyosāne dasasahassilokadhātuyā ñāṇajālaṃ pattharitvā bodhaneyyabandhave olokentassa pokkharasātibrāhmaṇo sabbaññutaññāṇajālassa anto paviṭṭho .
Atha bhagavā ayaṃ brāhmaṇo mayhaṃ ñāṇajāle paññāyati ,‘‘ atthi nu khvassa upanissayo ’’ ti vīmaṃsanto sotāpattimaggassa upanissayaṃ disvā –
‘‘ eso mayi etaṃ janapadaṃ gate lakkhaṇapariyesanatthaṃ ambaṭṭhaṃ antevāsiṃ pahiṇissati , so mayā saddhiṃ vādapaṭivādaṃ katvā nānappakāraṃ asabbhivākyaṃ vakkhati , tamahaṃ dametvā nibbisevanaṃ karissāmi .
So
M1.217 ācariyassa kathessati , athassācariyo taṃ kathaṃ sutvā āgamma mama lakkhaṇāni pariyesissati , tassāhaṃ dhammaṃ desessāmi .So desanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhahissati .
Desanā mahājanassa saphalā bhavissatī ’’ ti pañcabhikkhusataparivāro taṃ janapadaṃ paṭipanno .
Tena vuttaṃ –
‘‘ kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehī ’’ ti .
Yena icchānaṅgalan ti yena disābhāgena icchānaṅgalaṃ avasaritabbaṃ .
Yasmiṃ vā padese icchānaṅgalaṃ .
Ijjhānaṅgalantipi pāṭho .
Tadavasarīti
P1.244 tena avasari , taṃ vā avasari .Tena disābhāgena gato , taṃ vā padesaṃ gatoti attho .
Icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍeti icchānaṅgalaṃ upanissāya icchānaṅgalavanasaṇḍe sīlakhandhāvāraṃ bandhitvā samādhikontaṃ ussāpetvā sabbaññutaññāṇasaraṃ parivattayamāno dhammarājā yathābhirucitena vihārena viharati .