Saññāattakathāvaṇṇanā
417. Idāni paribbājako yathā nāma gāmasūkaro gandhodakena nhāpetvā gandhehi anulimpitvā mālādāmaṃ piḷandhitvā sirisayane āropitopi
M1.310 sukhaṃ na vindati , vegena gūthaṭṭhānameva gantvā sukhaṃ vindati .Evameva bhagavatā saṇhasukhumatilakkhaṇabbhāhatāya desanāya nhāpitavilittamaṇḍitopi nirodhakathāsirisayanaṃ āropitopi tattha sukhaṃ na vindanto gūthaṭṭhānasadisaṃ attano laddhiṃ gahetvā tameva pucchanto ‘‘ saññā nu kho , bhante , purisassa attā ’’ tiādimāha .
Athassānumatiṃ gahetvā byākātukāmo bhagavā –
‘‘ kaṃ pana tvan ’’ tiādimāha .
Tato so ‘‘ arūpī attā ’’ ti evaṃ laddhiko samānopi ‘‘ bhagavā desanāya sukusalo , so me āditova laddhiṃ mā viddhaṃsetū ’’ ti cintetvā attano laddhiṃ pariharanto ‘‘ oḷārikaṃ kho ’’ tiādimāha .
Athassa bhagavā tattha dosaṃ dassento ‘‘ oḷāriko ca hi te ’’ tiādimāha
V1.280 .Tattha evaṃ santan ti evaṃ sante .
Bhummatthe hi etaṃ upayogavacanaṃ .
Evaṃ santaṃ attānaṃ paccāgacchato tavāti ayaṃ vā ettha attho .
Catunnaṃ khandhānaṃ ekuppādekanirodhattā kiñcāpi yā saññā uppajjati , sāva nirujjhati .
Aparāparaṃ upādāya pana ‘‘ aññā ca saññā uppajjanti , aññā ca saññā nirujjhantī ’’ ti vuttaṃ .
418-420.
Idāni aññaṃ laddhiṃ dassento –
‘‘ manomayaṃ kho ahaṃ , bhante ’’ tiādiṃ vatvā tatrāpi dose dinne yathā nāma ummattako yāvassa saññā nappatiṭṭhāti , tāva aññaṃ gahetvā aññaṃ vissajjeti , saññāpatiṭṭhānakāle pana vattabbameva vadati , evameva
P2.377 aññaṃ gahetvā aññaṃ vissajjetvā idāni attano laddhiṃyeva vadanto ‘‘ arūpī kho ’’ tiādimāha .Tatrāpi yasmā so saññāya uppādanirodhaṃ icchati , attānaṃ pana sassataṃ maññati .
Tasmā tathevassa dosaṃ dassento bhagavā ‘‘ evaṃ santampī ’’ tiādimāha .
Tato paribbājako micchādassanena abhibhūtattā bhagavatā vuccamānampi taṃ nānattaṃ ajānanto ‘‘ sakkā panetaṃ , bhante , mayā ’’ tiādimāha .
Athassa bhagavā yasmā so saññāya uppādanirodhaṃ passantopi saññāmayaṃ attānaṃ niccameva maññati .
Tasmā ‘‘ dujjānaṃ kho ’’ tiādimāha .
Tatthāyaṃ saṅkhepattho – tava aññā diṭṭhi , aññā khanti , aññā ruci , aññathāyeva te dassanaṃ pavattaṃ , aññadeva ca te khamati ceva ruccati ca , aññatra
M1.311 ca te āyogo , aññissāyeva paṭipattiyā yuttapayuttatā , aññattha ca te ācariyakaṃ , aññasmiṃ titthāyatane ācariyabhāvo .Tena tayā evaṃ aññadiṭṭhikena aññakhantikena aññarucikena aññatrāyogena aññatrācariyakena dujjānaṃ etanti .
Atha paribbājako –
‘‘ saññā vā purisassa attā hotu , aññā vā saññā , taṃ sassatādi bhāvamassa pucchissan ’’ ti puna ‘‘ kiṃ pana bhante ’’ tiādimāha .
Tattha lokoti attānaṃ sandhāya vadati .
Na hetaṃ poṭṭhapāda atthasañhitan ti poṭṭhapāda etaṃ diṭṭhigataṃ na idhalokaparalokaatthanissitaṃ , na attatthaparatthanissitaṃ .
Na dhammasaṃhitan ti na navalokuttaradhammanissitaṃ .
Nādibrahmacariyakan ti sikkhattayasaṅkhātassa sāsanabrahmacariyakassa na ādimattaṃ , adhisīlasikkhāmattampi na hoti .
Na nibbidāyāti saṃsāravaṭṭe nibbindanatthāya na saṃvattati .
Na
P2.378 virāgāyāti vaṭṭavirāgatthāya na saṃvattati .Na nirodhāyāti vaṭṭassa nirodhakaraṇatthāya na saṃvattati .
Na upasamāyāti vaṭṭassa vūpasamanatthāya na saṃvattati .
Na abhiññāyāti vaṭṭābhijānanāya paccakkhakiriyāya na saṃvattati .
Na sambodhāyāti vaṭṭasambujjhanatthāya na
V1.281 saṃvattati .Na nibbānāyāti amatamahānibbānassa paccakkhakiriyāya na saṃvattati .
Idaṃ dukkhan tiādīsu taṇhaṃ ṭhapetvā tebhūmakā pañcakkhandhā dukkhanti , tasseva dukkhassa pabhāvanato sappaccayā taṇhā dukkhasamudayoti .
Ubhinnaṃ appavatti dukkhanirodhoti , ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadāti mayā byākatanti attho .
Evañca pana vatvā bhagavā ‘‘ imassa paribbājakassa maggapātubhāvo vā phalasacchikiriyā vā natthi , mayhañca bhikkhācāravelā ’’ ti cintetvā tuṇhī ahosi .
Paribbājakopi taṃ ākāraṃ ñatvā bhagavato gamanakālaṃ ārocento viya ‘‘ evametan ’’ tiādimāha .
421. Vācāsannitodakenāti vacanapatodena .
Sañjhabbharimakaṃsūti sañjhabbharitaṃ nirantaraṃ phuṭṭhaṃ akaṃsu , upari vijjhiṃsūti vuttaṃ hoti .
Bhūtan ti sabhāvato vijjamānaṃ .
Tacchaṃ , tathan ti tasseva vevacanaṃ .
Dhammaṭṭhitatan ti navalokuttaradhammesu
M1.312 ṭhitasabhāvaṃ .Dhammaniyāmatan ti lokuttaradhammaniyāmataṃ .
Buddhānañhi catusaccavinimuttā kathā nāma natthi .
Tasmā sā edisā hoti .