Majjhimasīlavaṇṇanā

11. IdāniP1.81M1.79 majjhimasīlaṃ vitthārento ‘‘ yathā vā paneke bhonto ’’ tiādimāha .

Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā .

Saddhādeyyānīti kammañca phalañca idhalokañca paralokañca saddahitvā dinnāni .

‘ Ayaṃ me ñātī ’ ti vā ,‘ mitto ’ ti vā , idaṃ paṭikarissati , idaṃ vā tena katapubbanti vā , evaṃ na dinnānīti attho .

Evaṃ dinnāni hi na saddhādeyyāni nāma hontiV1.75 .

Bhojanānīti desanāsīsamattametaṃ , atthato pana saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā cīvarāni pārupitvā senāsanāni sevamānā gilānabhesajjaṃ paribhuñjamānāti sabbametaṃ vuttameva hoti .

Seyyathidan ti nipāto .

Tassattho katamo so bījagāmabhūtagāmo , yassa samārambhaṃ anuyuttā viharantīti .

Tato taṃ dassento mūlabījan tiādimāha .

Tattha mūlabījaṃ nāma haliddi , siṅgiveraṃ , vacā , vacattaṃ , ativisā , kaṭukarohiṇī , usīraṃ , bhaddamuttakanti evamādi .

Khandhabījaṃ nāma assattho , nigrodho , pilakkho , udumbaro , kacchako , kapitthanoti evamādi .

Phaḷubījaṃ nāma ucchu , naḷo , veḷūti evamādi .

Aggabījaṃ nāma ajjakaṃ , phaṇijjakaṃ , hiriveranti evamādi .

Bījabījaṃ nāma pubbaṇṇaṃ aparaṇṇanti evamādi .

Sabbañhetaṃ rukkhato viyojitaṃ viruhanasamatthameva ‘‘ bījagāmo ’’ ti vuccati .

Rukkhato pana aviyojitaṃ asukkhaṃ ‘‘ bhūtagāmo ’’ ti vuccati .

Tattha bhūtagāmasamārambho pācittiyavatthu , bījagāmasamārambho dukkaṭavatthūti veditabbo .

12. Sannidhikāraparibhogan ti sannidhikatassa paribhogaṃ .

Tattha duvidhā kathā , vinayavasena ca sallekhavasena ca .

Vinayavasena tāva yaṃ kiñci annaṃ ajja paṭiggahitaṃ aparajju sannidhikārakaṃ hoti , tassa paribhoge pācittiyaṃP1.82 .

Attanā laddhaṃ pana sāmaṇerānaṃ datvā , tehi laddhaṃ ṭhapāpetvā dutiyadivase bhuñjituṃ vaṭṭati , sallekho pana na hoti .

Pānasannidhimhi pi eseva nayo .

Tattha pānaṃ nāma ambapānādīni aṭṭha pānāni , yāni ca tesaṃ anulomāni .

Tesaṃ vinicchayo samantapāsādikāyaṃ vutto .

VatthasannidhimhiM1.80 anadhiṭṭhitaṃ avikappitaṃ sannidhi ca hoti , sallekhañca kopeti , ayaṃ pariyāyakathā .

Nippariyāyato pana ticīvarasantuṭṭhena bhavitabbaṃ , catutthaṃ labhitvā aññassa dātabbaṃ .

Sace yassa kassaci dātuṃ na sakkoti , yassa pana dātukāmo hoti , so uddesatthāya vā paripucchatthāya vā gato , āgatamatte dātabbaṃ , adātuṃ na vaṭṭati .

Cīvare pana appahonte satiyā paccāsāya anuññātakālaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati .

Sūcisuttacīvarakārakānaṃ alābhena tato parampi vinayakammaṃ katvā ṭhapetuṃ vaṭṭati .

‘‘ Imasmiṃ jiṇṇe puna īdisaṃ kuto labhissāmī ’’ ti pana ṭhapetuṃ na vaṭṭati , sannidhi ca hoti , sallekhañca kopeti .

YānasannidhimhiV1.76 yānaṃ nāma vayhaṃ , ratho , sakaṭaṃ , sandamānikā , sivikā , pāṭaṅkīti ;

netaṃ pabbajitassa yānaṃ .

Upāhanā pana pabbajitassa yānaṃyeva .

Ekabhikkhussa hi eko araññatthāya , eko dhotapādakatthāyāti , ukkaṃsato dve upāhanasaṅghāṭā vaṭṭanti .

Tatiyaṃ labhitvā aññassa dātabbo .

‘‘ Imasmiṃ jiṇṇe aññaṃ kuto labhissāmī ’’ ti hi ṭhapetuṃ na vaṭṭati , sannidhi ca hoti , sallekhañca kopeti .

Sayanasannidhimhi sayananti mañco .

Ekassa bhikkhuno eko gabbhe , eko divāṭhāneti ukkaṃsato dve mañcā vaṭṭanti .

Tato uttari labhitvā aññassa bhikkhuno vā gaṇassa vā dātabbo ;

adātuṃ na vaṭṭati .

Sannidhi ca hoti , sallekhañca kopeti .

Gandhasannidhimhi bhikkhuno kaṇḍukacchuchavidosādiābādheP1.83 sati gandhā vaṭṭanti .

Te gandhe āharāpetvā tasmiṃ roge vūpasante aññesaṃ vā ābādhikānaṃ dātabbā , dvāre pañcaṅguligharadhūpanādīsu vā upanetabbā .

‘‘ Puna roge sati bhavissantī ’’ ti pana ṭhapetuṃ na vaṭṭati , sannidhi ca hoti , sallekhañca kopeti .

Āmisan ti vuttāvasesaṃ daṭṭhabbaṃ .

Seyyathidaṃ , idhekacco bhikkhu –

‘‘ tathārūpe kāle upakārāya bhavissatī ’’ ti tilataṇḍulamuggamāsanāḷikeraloṇamacchamaṃsavallūrasappitelaguḷabhājanādīni āharāpetvā ṭhapeti .

So vassakāle kālasseva sāmaṇerehi yāguṃ pacāpetvā paribhuñjitvā ‘‘ sāmaṇera , udakakaddame dukkhaṃ gāmaṃ pavisituṃ , gaccha asukaṃ kulaṃM1.81 gantvā mayhaṃ vihāre nisinnabhāvaṃ ārocehi ;

asukakulato dadhiādīni āharā ’’ ti peseti .

Bhikkhūhi –

‘‘ kiṃ , bhante , gāmaṃ pavisissathā ’’ ti vuttepi ,‘‘ duppaveso , āvuso , idāni gāmo ’’ ti vadati .

Te –

‘‘ hotu , bhante , acchatha tumhe , mayaṃ bhikkhaṃ pariyesitvā āharissāmā ’’ ti gacchanti .

Atha sāmaṇeropi dadhiādīni āharitvā bhattañca byañjanañca sampādetvā upaneti , taṃ bhuñjantasseva upaṭṭhākā bhattaṃ pahiṇanti , tatopi manāpaṃ manāpaṃ bhuñjati .

Atha bhikkhū piṇḍapātaṃ gahetvā āgacchanti , tatopi manāpaṃ manāpaṃ gīvāyāmakaṃ bhuñjatiyeva .

Evaṃ catumāsampi vītināmeti .

Ayaṃ vuccati –

‘‘ bhikkhu muṇḍakuṭumbikajīvikaṃ jīvati , na samaṇajīvikan ’’ ti .

Evarūpo āmisasannidhi nāma hoti .

Bhikkhuno pana vasanaṭṭhāne ekā taṇḍulanāḷi , eko guḷapiṇḍo , catubhāgamattaṃ sappīti ettakaṃ nidhetuṃ vaṭṭati , akāle sampattacorānaṃ atthāya .

Te hi ettakampi āmisapaṭisanthāraṃ alabhantāV1.77 jīvitāpi voropeyyuṃ , tasmā sace ettakaṃ natthi , āharāpetvāpiP1.84 ṭhapetuṃ vaṭṭati .

Aphāsukakāle ca yadettha kappiyaṃ , taṃ attanāpi paribhuñjituṃ vaṭṭati .

Kappiyakuṭiyaṃ pana bahuṃ ṭhapentassāpi sannidhi nāma natthi .

Tathāgatassa pana taṇḍulanāḷiādīsu vā yaṃ kiñci caturatanamattaṃ vā pilotikakhaṇḍaṃ ‘‘ idaṃ me ajja vā sve vā bhavissatī ’’ ti ṭhapitaṃ nāma natthi .

13. Visūkadassanesu naccaṃ nāma yaṃ kiñci naccaṃ , taṃ maggaṃ gacchantenāpi gīvaṃ pasāretvā daṭṭhuṃ na vaṭṭati .

Vitthāravinicchayo panettha samantapāsādikāyaṃ vuttanayeneva veditabbo .

Yathā cettha , evaṃ sabbesu sikkhāpadapaṭisaṃyuttesu suttapadesu .

Ito parañhi ettakampi avatvā tattha tattha payojanamattameva vaṇṇayissāmāti .

Pekkhan ti naṭasamajjaṃ .

Akkhānan ti bhāratayujjhanādikaṃ .

Yasmiṃ ṭhāne kathīyati , tattha gantumpi na vaṭṭati .

Pāṇissaran ti kaṃsatāḷaṃ , pāṇitāḷantipi vadanti .

Vetāḷan ti ghanatāḷaṃ , mantena matasarīruṭṭhāpanantipi eke .

Kumbhathūṇan ti caturassaambaṇakatāḷaṃ , kumbhasaddantipi eke .

Sobhanakan ti naṭānaṃM1.82 abbhokkiraṇaṃ , sobhanakaraṃ vā , paṭibhānacittanti vuttaṃ hoti .

Caṇḍālan ti ayoguḷakīḷā , caṇḍālānaṃ sāṇadhovanakīḷātipi vadanti .

Vaṃsan ti veḷuṃ ussāpetvā kīḷanaṃ .

Dhovanan ti aṭṭhidhovanaṃ , ekaccesu kira janapadesu kālaṅkate ñātake na jhāpenti , nikhaṇitvā ṭhapenti .

Atha nesaṃ pūtibhūtaṃ kāyaṃ ñatvā nīharitvā aṭṭhīni dhovitvā gandhehi makkhetvā ṭhapenti .

Te nakkhattakāle ekasmiṃ ṭhāne aṭṭhīni ṭhapetvā ekasmiṃ ṭhāne surādīni ṭhapetvā rodantā paridevantā suraṃ pivanti .

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ atthi , bhikkhaveP1.85 , dakkhiṇesu janapadesu aṭṭhidhovanaṃ nāma , tattha hoti annampi pānampi khajjampi bhojjampi leyyampi peyyampi naccampi gītampi vāditampi .

Atthetaṃ , bhikkhave , dhovanaṃ , netaṃ natthīti vadāmī ’’ ti ( a . ni .10.107).

Ekacce pana indajālena aṭṭhidhovanaṃ dhovanantipi vadanti .

Hatthiyuddhādīsu bhikkhuno neva hatthiādīhi saddhiṃ yujjhituṃ , na te yujjhāpetuṃ , na yujjhante daṭṭhuṃ vaṭṭati .

Nibbuddhan ti mallayuddhaṃ .

Uyyodhikan ti yattha sampahāro dissati .

Balaggan ti balagaṇanaṭṭhānaṃ .

Senābyūhan ti senāniveso , sakaṭabyūhādivasena senāya nivesanaṃ .

Anīkadassanan ti –

‘‘ tayo hatthī pacchimaṃ hatthānīkan ’’ tiādinā ( pāci .324) nayena vuttassa anīkassa dassanaṃ .

14. PamādoV1.78 ettha tiṭṭhatīti pamādaṭṭhānaṃ .

Jūtañca taṃ pamādaṭṭhānañcāti jūtappamādaṭṭhānaṃ .

Ekekāya pantiyā aṭṭha aṭṭha padāni assāti aṭṭhapadaṃ dasapadepi eseva nayo .

Ākāsan ti aṭṭhapadadasapadesu viya ākāseyeva kīḷanaṃ .

Parihārapathan ti bhūmiyaṃ nānāpathamaṇḍalaṃ katvā tattha tattha pariharitabbaṃ , pathaṃ pariharantānaṃ kīḷanaṃ .

Santikan ti santikakīḷanaṃ .

Ekajjhaṃ ṭhapitā sāriyo vā sakkharāyo vā acālentā nakheneva apanenti ca upanenti ca , sace tattha kāci calati , parājayo hoti , evarūpāya kīḷāyetaṃ adhivacanaṃ .

Khalikan ti jūtaphalake pāsakakīḷanaṃ .

Ghaṭikā vuccati dīghadaṇḍakena rassadaṇḍakaṃ paharaṇakīḷanaṃ .

Salākahatthan ti lākhāya vā mañjiṭṭhikāya vā piṭṭhodakena vā salākahatthaṃP1.86 temetvā –

‘‘ kiṃM1.83 hotū ’’ ti bhūmiyaṃ vā bhittiyaṃ vā taṃ paharitvā hatthiassādirūpadassanakīḷanaṃ .

Akkhan ti guḷakīḷā .

Paṅgacīraṃ vuccati paṇṇanāḷikaṃ , taṃ dhamantā kīḷanti .

Vaṅkakan ti gāmadārakānaṃ kīḷanakaṃ khuddakanaṅgalaṃ .

Mokkhacikā vuccati samparivattanakīḷā , ākāse vā daṇḍakaṃ gahetvā bhūmiyaṃ vā sīsaṃ ṭhapetvā heṭṭhupariyabhāvena parivattanakīḷāti vuttaṃ hoti .

Ciṅgulikaṃ vuccati tālapaṇṇādīhi kataṃ vātappahārena paribbhamanacakkaṃ .

Pattāḷhakaṃ vuccati paṇṇanāḷikā .

Tāya vālukādīni minantā kīḷanti .

Rathakan ti khuddakarathaṃ .

Dhanukan ti khuddakadhanumeva .

Akkharikā vuccati ākāse vā piṭṭhiyaṃ vā akkharajānanakīḷā .

Manesikā nāma manasā cintitajānanakīḷā .

Yathāvajjaṃ nāma kāṇakuṇikhujjādīnaṃ yaṃ yaṃ vajjaṃ , taṃ taṃ payojetvā dassanakīḷā .

15. Āsandin ti pamāṇātikkantāsanaṃ .

Anuyuttā viharantīti idaṃ apekkhitvā pana sabbapadesu upayogavacanaṃ kataṃ .

Pallaṅkoti pādesu vāḷarūpāni ṭhapetvā kato .

Gonakoti dīghalomako mahākojavo , caturaṅgulādhikāni kira tassa lomāni .

Cittakan ti vānavicittaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ .

Paṭikāti uṇṇāmayo setattharaṇo .

PaṭalikātiP1.87 ghanapupphako uṇṇāmayattharaṇo .

Yo āmalakapattotipi vuccati .

Tūlikāti tiṇṇaṃ tūlānaṃ aññatarapuṇṇā tūlikā .

Vikatikāti sīhabyagghādirūpavicitro uṇṇāmayattharaṇo .

Uddalomīti ubhayatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ , keci ‘‘ ekatouggatapupphan ’’ ti vadanti .

Ekantalomīti ekatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ .

Keci ‘‘ ubhatouggatapupphan ’’ ti vadanti .

Kaṭṭissan ti ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayapaccattharaṇaṃ .

Koseyyan ti ratanaparisibbitameva kosiyasuttamayapaccattharaṇaṃ .

Suddhakoseyyaṃ pana vaṭṭatīti vinaye vuttaṃ .

Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ ṭhapetvā tūlikaṃ sabbāneva gonakādīni ratanaparisibbitāni na vaṭṭantī ’’ ti vuttaṃ .

Kuttakan ti soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggaṃ uṇṇāmayattharaṇaṃ .

Hatthattharaṃ assattharan tiV1.79 hatthiassapiṭṭhīsu attharaṇaattharakāyeva .

Rathattharepi eseva nayo .

Ajinappaveṇīti ajinacammehi mañcappamāṇena sibbitvā katāM1.84 paveṇī .

Kadalīmigapavarapaccattharaṇan ti kadalīmigacammaṃ nāma atthi , tena kataṃ pavarapaccattharaṇaṃ ;

uttamapaccattharaṇanti attho .

Taṃ kira setavatthassa upari kadalīmigacammaṃ pattharitvā sibbetvā karonti .

Sauttaracchadan ti saha uttaracchadena , uparibaddhena rattavitānena saddhinti attho .

Setavitānampi heṭṭhā akappiyapaccattharaṇe sati na vaṭṭati , asati pana vaṭṭati .

Ubhatolohitakūpadhānan ti sīsūpadhānañca pādūpadhānañcātiP1.88 mañcassa ubhatolohitakaṃ upadhānaṃ , etaṃ na kappati .

Yaṃ pana ekameva upadhānaṃ ubhosu passesu rattaṃ vā hoti padumavaṇṇaṃ vā vicitraṃ vā , sace pamāṇayuttaṃ , vaṭṭati .

Mahāupadhānaṃ pana paṭikkhittaṃ .

Alohitakāni dvepi vaṭṭantiyeva .

Tato uttari labhitvā aññesaṃ dātabbāni .

Dātuṃ asakkonto mañce tiriyaṃ attharitvā upari paccattharaṇaṃ datvā nipajjitumpi labhati .

Āsandīādīsu pana vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ .

Vuttañhetaṃ –

‘‘ anujānāmi , bhikkhave , āsandiyā pāde chinditvā paribhuñjituṃ , pallaṅkassa vāḷe bhinditvā paribhuñjituṃ , tūlikaṃ vijaṭetvā bimbohanaṃ kātuṃ , avasesaṃ bhummattharaṇaṃ kātun ’’ ti ( cūḷava .297).

16. Ucchādanādīsu mātukucchito nikkhantadārakānaṃ sarīragandho dvādasavassapattakāle nassati , tesaṃ sarīraduggandhaharaṇatthāya gandhacuṇṇādīhi ucchādenti , evarūpaṃ ucchādanaṃ na vaṭṭati .

Puññavante pana dārake ūrūsu nipajjāpetvā telena makkhetvā hatthapādaūrunābhiādīnaṃ saṇṭhānasampādanatthaṃ parimaddanti , evarūpaṃ parimaddanaṃ na vaṭṭati .

Nhāpanan ti tesaṃyeva dārakānaṃ gandhādīhi nhāpanaṃ .

Sambāhanan ti mahāmallānaṃ viya hatthapāde muggarādīhi paharitvā bāhuvaḍḍhanaṃ .

Ādāsan ti yaṃ kiñci ādāsaṃ pariharituṃ na vaṭṭati .

Añjanan ti alaṅkārañjanameva .

Mālāti baddhamālā vā abaddhamālā vā .

Vilepanan ti yaṃ kiñci chavirāgakaraṇaṃ .

Mukhacuṇṇaṃ mukhalepanan ti mukhe kāḷapīḷakādīnaṃ haraṇatthāya mattikakakkaṃ denti , tena lohite calite sāsapakakkaṃ denti , tena dose khādite tilakakkaṃ denti , tena lohite sannisinne haliddikakkaṃ denti , tena chavivaṇṇe ārūḷhe mukhacuṇṇakena mukhaṃ cuṇṇenti , taṃ sabbaṃ na vaṭṭati .

HatthabandhādīsuP1.89M1.85 hatthe vicitrasaṅkhakapālādīni bandhitvā vicaranti , taṃ vā aññaṃ vā sabbampi hatthābharaṇaṃ na vaṭṭati , apare sikhaṃ bandhitvā vicaranti .

Suvaṇṇacīrakamuttalatādīhi caV1.80 taṃ parikkhipanti ;

taṃ sabbaṃ na vaṭṭati .

Apare catuhatthadaṇḍaṃ vā aññaṃ vā pana alaṅkatadaṇḍakaṃ gahetvā vicaranti , tathā itthipurisarūpādivicittaṃ bhesajjanāḷikaṃ suparikkhittaṃ vāmapasse olaggitaṃ ;

apare kaṇṇikaratanaparikkhittakosaṃ atitikhiṇaṃ asiṃ , pañcavaṇṇasuttasibbitaṃ makaradantakādivicittaṃ chattaṃ , suvaṇṇarajatādivicitrā morapiñchādiparikkhittā upāhanā , keci ratanamattāyāmaṃ caturaṅgulavitthataṃ kesantaparicchedaṃ dassetvā meghamukhe vijjulataṃ viya nalāṭe uṇhīsapaṭṭaṃ bandhanti , cūḷāmaṇiṃ dhārenti , cāmaravālabījaniṃ dhārenti , taṃ sabbaṃ na vaṭṭati .

17. Aniyyānikattā saggamokkhamaggānaṃ tiracchānabhūtā kathāti tiracchānakathā .

Tattha rājānaṃ ārabbha mahāsammato mandhātā dhammāsoko evaṃ mahānubhāvotiādinā nayena pavattā kathā rājakathā .

Esa nayo corakathādīsu .

Tesu asuko rājā abhirūpo dassanīyotiādinā nayena gehassitakathāva tiracchānakathā hoti .

Sopi nāma evaṃ mahānubhāvo khayaṃ gatoti evaṃ pavattā pana kammaṭṭhānabhāve tiṭṭhati .

Coresu mūladevo evaṃ mahānubhāvo , meghamālo evaṃ mahānubhāvoti tesaṃ kammaṃ paṭicca aho sūrāti gehassitakathāva tiracchānakathā .

Yuddhepi bhāratayuddhādīsu asukena asuko evaṃ mārito , evaṃ viddhoti kāmassādavaseneva kathā tiracchānakathā .

Tepi nāma khayaṃ gatāti evaṃ pavattā pana sabbattha kammaṭṭhānameva hoti .

Api ca annādīsu evaṃ vaṇṇavantaṃ gandhavantaṃ rasavantaṃ phassasampannaṃ khādimha bhuñjimhāti kāmassādavasena kathetuṃ na vaṭṭati .

SātthakaṃP1.90 pana katvā pubbe evaṃ vaṇṇādisampannaṃ annaṃ pānaṃ vatthaṃ sayanaṃ mālaṃ gandhaṃ sīlavantānaṃ adamha , cetiye pūjaṃ karimhāti kathetuṃ vaṭṭati .

Ñātikathādīsu pana ‘‘ amhākaṃ ñātakā sūrā samatthā ’’ ti vā ‘‘ pubbe mayaṃ evaṃ vicitrehi yānehi vicarimhā ’’ ti vā assādavasena vattuṃ na vaṭṭati .

Sātthakaṃ pana katvā ‘‘ tepi no ñātakā khayaṃ gatā ’’ ti vā ‘‘ pubbe mayaṃ evarūpā upāhanā saṅghassa adamhā ’’ ti vā kathetuṃ vaṭṭati .

Gāmakathāpi suniviṭṭhadunniviṭṭhasubhikkhadubbhikkhādivasena vā ‘‘ asukagāmavāsino sūrā samatthā ’’ tiM1.86 vā evaṃ assādavasena na vaṭṭati .

Sātthakaṃ pana katvā ‘‘ saddhā pasannā ’’ ti vā ‘‘ khayavayaṃ gatā ’’ ti vā vattuṃ vaṭṭati .

Nigamanagarajanapadakathādīsupi eseva nayo .

Itthikathāpi vaṇṇasaṇṭhānādīni paṭicca assādavasena na vaṭṭati , saddhā pasannā khayavayaṃ gatāti evameva vaṭṭati .

Sūrakathāpi ‘ nandimitto nāma yodho sūro ahosī ’ ti assādavasena na vaṭṭati .

Saddho ahosi khayaṃ gatoti evameva vaṭṭati .

Visikhākathāpi ‘‘ asukāV1.81 visikhā suniviṭṭhā dunniviṭṭhā sūrā samatthā ’’ ti assādavasena na vaṭṭati .

Saddhā pasannā khayavayaṃ gatāti evameva vaṭṭati .

Kumbhaṭṭhānakathāti udakaṭṭhānakathā , udakatitthakathātipi vuccati , kumbhadāsikathā vā , sāpi ‘‘ pāsādikā naccituṃ gāyituṃ chekā ’’ ti assādavasena na vaṭṭati ;

saddhā pasannātiādinā nayeneva vaṭṭati .

Pubbapetakathāti atītañātikathā .

Tattha vattamānañātikathāsadiso vinicchayo .

Nānattakathāti purimapacchimakathāhi vimuttā avasesā nānāsabhāvā niratthakakathā .

Lokakkhāyikāti ayaṃ loko kena nimmito , asukena nāmaP1.91 nimmito .

Kāko seto , aṭṭhīnaṃ setattā ;

balākā rattā .

Lohitassa rattattāti evamādikā lokāyatavitaṇḍasallāpakathā .

Samuddakkhāyikā nāma kasmā samuddo sāgaro ?

Sāgaradevena khato , tasmā sāgaro .

Khato meti hatthamuddāya sayaṃ niveditattā ‘‘ samuddo ’’ ti evamādikā niratthakā samuddakkhāyanakathā .

Bhavoti vuḍḍhi .

Abhavoti hāni .

Iti bhavo , iti abhavoti yaṃ vā taṃ vā niratthakakāraṇaṃ vatvā pavattitakathā itibhavābhavakathā .

18. Viggāhikakathāti viggahakathā , sārambhakathā .

Tattha sahitaṃ meti mayhaṃ vacanaṃ sahitaṃ siliṭṭhaṃ atthayuttaṃ kāraṇayuttanti attho .

Asahitaṃ teti tuyhaṃ vacanaṃ asahitaṃ asiliṭṭhaṃ .

Adhiciṇṇaṃ te viparāvattan ti yaṃ tuyhaṃ dīgharattāciṇṇavasena suppaguṇaṃ , taṃ mayhaṃ ekavacaneneva viparāvattaṃ parivattitvā ṭhitaṃ , na kiñci jānāsīti attho .

ĀropitoM1.87 te vādoti mayā tava doso āropito .

Cara vādappamokkhāyāti dosamocanatthaṃ cara , vicara ;

tattha tattha gantvā sikkhāti attho .

Nibbeṭhehi vā sace pahosīti atha sayaṃ pahosi , idānimeva nibbeṭhehīti .

19. Dūteyyakathāyaṃ idha gacchāti ito asukaṃ nāma ṭhānaṃ gaccha .

Amutrāgacchāti tato asukaṃ nāma ṭhānaṃ āgaccha .

Idaṃ harāti ito idaṃ nāma hara .

Amutra idaṃ āharāti asukaṭṭhānatoV1.82 idaṃ nāma idha āhara .

Saṅkhepato pana idaṃ dūteyyaṃ nāma ṭhapetvā pañca sahadhammike ratanattayassa upakārapaṭisaṃyuttañca gihīsāsanaṃ aññesaṃ na vaṭṭati .

20. Kuhakātiādīsu tividhena kuhanavatthunā lokaṃ kuhayanti , vimhāpayantīti kuhakā .

Lābhasakkāratthikā hutvā lapantīti lapakā .

Nimittaṃ sīlametesanti nemittikā .

Nippeso sīlametesanti nippesikā .

Lābhena lābhaṃ nijigīsantiP1.92 magganti pariyesanttīti lābhena lābhaṃ nijigīsitāro .

Kuhanā , lapanā , nemittikatā , nippesikatā , lābhena lābhaṃ nijigīsanatāti etāhi samannāgatānaṃ puggalānaṃ etaṃ adhivacanaṃ .

Ayamettha saṅkhepo .

Vitthārena panetā kuhanādikā visuddhimagge sīlaniddeseyeva pāḷiñca aṭṭhakathañca āharitvā pakāsitāti .

Ettāvatā majjhimasīlaṃ niṭṭhitaṃ hoti .

Issues

Select Version

Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā