Vivaṭṭakathādivaṇṇanā

145. Evaṃ diṭṭhigatikādhiṭṭhānaṃ vaṭṭaṃ kathetvā idāni yuttayogabhikkhuadhiṭṭhānaṃ katvā vivaṭṭaṃ dassento –

‘‘ yato kho , bhikkhave , bhikkhū ’’ tiādimāha .

Tattha yatoti yadā .

Channaṃ phassāyatanānan tiV1.108 yehi chahi phassāyatanehi phusitvā paṭisaṃvedayamānānaṃ diṭṭhigatikānaṃ vaṭṭaṃ vattati , tesaṃyeva channaṃ phassāyatanānaṃ .

Samudayan tiādīsu avijjāsamudayā cakkhusamudayotiādinā vedanākammaṭṭhāne vuttanayena phassāyatanānaṃ samudayādayo veditabbā .

Yathā pana tattha ‘‘ phassasamudayā phassanirodhā ’’ ti vuttaṃ , evamidha , taṃ cakkhādīsu –

‘‘ āhārasamudayā āhāranirodhā ’’ ti veditabbaṃ .

Manāyatane ‘‘ nāmarūpasamudayā nāmarūpanirodhā ’’ ti .

Uttaritaraṃ pajānātīti diṭṭhigatiko diṭṭhimeva jānāti .

Ayaṃ pana diṭṭhiñca diṭṭhito ca uttaritaraṃ sīlasamādhipaññāvimuttintiP1.127 yāva arahattā jānāti .

Ko evaṃ jānātīti ?

Khīṇāsavo jānāti , anāgāmī , sakadāgāmī , sotāpanno , bahussuto , ganthadharo bhikkhu jānāti , āraddhavipassako jānāti .

Desanā pana arahattanikūṭeneva niṭṭhāpitāti .

146. EvaṃM1.117 vivaṭṭaṃ kathetvā idāni ‘‘ desanājālavimutto diṭṭhigatiko nāma natthī ’’ ti dassanatthaṃ puna –

‘‘ ye hi keci , bhikkhave ’’ ti ārabhi .

Tattha antojālīkatāti imassa mayhaṃ desanājālassa antoyeva katā .

Ettha sitā vāti etasmiṃ mama desanājāle sitā nissitā avasitāva .

Ummujjamānā ummujjantīti kiṃ vuttaṃ hoti ?

Te adho osīdantāpi uddhaṃ uggacchantāpi mama desanājāle sitāva hutvā osīdanti ca uggacchanti ca .

Ettha pariyāpannāti ettha mayhaṃ desanājāle pariyāpannā , etena ābaddhā antojālīkatā ca hutvā ummujjamānā ummujjanti , na hettha asaṅgahito diṭṭhigatiko nāma atthīti .

Sukhumacchikenāti saṇhaacchikena sukhumacchiddenāti attho .

Kevaṭṭo viya hi bhagavā , jālaṃ viya desanā , parittaudakaṃ viya dasasahassilokadhātu , oḷārikā pāṇā viya dvāsaṭṭhidiṭṭhigatikā .

Tassa tīre ṭhatvā olokentassa oḷārikānaṃ pāṇānaṃ antojālīkatabhāvadassanaṃ viya bhagavato sabbadiṭṭhigatānaṃ desanājālassa antokatabhāvadassananti evamettha opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ .

147. Evaṃ imāhi dvāsaṭṭhiyā diṭṭhīhi sabbadiṭṭhīnaṃ saṅgahitattā sabbesaṃ diṭṭhigatikānaṃ etasmiṃ desanājāle pariyāpannabhāvaṃ dassetvā idāni attano katthaci apariyāpannabhāvaṃ dassento –

‘‘ ucchinnabhavanettiko , bhikkhave , tathāgatassa kāyo ’’ tiādimāha .

Tattha nayanti etāyāti netti .

Nayantīti gīvāya bandhitvā ākaḍḍhanti , rajjuyā etaṃ nāmaṃ .

Idha pana nettisadisatāyaP1.128V1.109 bhavataṇhā nettīti adhippetā .

Sā hi mahājanaṃ gīvāya bandhitvā taṃ taṃ bhavaṃ neti upanetīti bhavanetti .

Arahattamaggasatthena ucchinnā bhavanetti assāti ucchinnabhavanettiko .

Kāyassa bhedā uddhan ti kāyassa bhedato uddhaṃ .

Jīvitapariyādānāti jīvitassa sabbaso pariyādinnattā parikkhīṇattā , puna appaṭisandhikabhāvāti attho .

Na taṃ dakkhantīti taṃ tathāgataṃ .

Devā vā manussā vā na dakkhissanti , apaṇṇattikabhāvaṃ gamissatīti attho .

SeyyathāpiM1.118 , bhikkhaveti , upamāyaṃ pana idaṃ saṃsandanaṃ .

Ambarukkho viya hi tathāgatassa kāyo , rukkhe jātamahāvaṇṭo viya taṃ nissāya pubbe pavattataṇhā .

Tasmiṃ vaṇṭe upanibaddhā pañcapakkadvādasapakkaaṭṭhārasapakkaparimāṇā ambapiṇḍī viya taṇhāya sati taṇhūpanibandhanā hutvā āyatiṃ nibbattanakā pañcakkhandhā dvādasāyatanāni aṭṭhārasa dhātuyo .

Yathā pana tasmiṃ vaṇṭe chinne sabbāni tāni ambāni tadanvayāni honti , taṃyeva vaṇṭaṃ anugatāni , vaṇṭacchedā chinnāni yevāti attho ;

evameva ye bhavanettivaṇṭassa anupacchinnattā āyatiṃ uppajjeyyuṃ pañcakkhandhā dvādasāyatanāni aṭṭhārasadhātuyo , sabbe te dhammā tadanvayā honti bhavanettiṃ anugatā , tāya chinnāya chinnā yevāti attho .

Yathā pana tasmimpi rukkhe maṇḍūkakaṇṭakavisasamphassaṃ āgamma anupubbena sussitvā mate –

‘‘ imasmiṃ ṭhāne evarūpo nāma rukkho ahosī ’’ ti vohāramattameva hoti , na taṃ rukkhaṃ koci passati , evaṃ ariyamaggasamphassaṃ āgamma taṇhāsinehassa pariyādinnattā anupubbena sussitvā viya bhinne imasmiṃ kāye , kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā na taṃ dakkhanti , tathāgatampi devamanussā na dakkhissanti , evarūpassa nāma kira satthuno idaṃ sāsananti vohāramattameva bhavissatīti anupādisesanibbānadhātuṃ pāpetvā desanaṃ niṭṭhapesi .

148. EvaṃP1.129 vutte āyasmā ānandoti evaṃ bhagavatā imasmiṃ sutte vutte thero ādito paṭṭhāya sabbaṃ suttaṃ samannāharitvā evaṃ buddhabalaṃ dīpetvā kathitasuttassa na bhagavatā nāmaṃ gahitaṃ , handassa nāmaṃ gaṇhāpessāmīti cintetvā bhagavantaṃ etadavoca .

Tasmātiha tvan tiādīsu ayamatthayojanā – ānanda , yasmā imasmiṃ dhammapariyāye idhatthopi paratthopi vibhatto , tasmātiha tvaṃ imaṃ dhammapariyāyaṃ ‘‘ atthajālan ’’ tipi naṃ dhārehi ;

yasmā panettha bahū tantidhammā kathitā , tasmā ‘‘ dhammajālan ’’ tipi naṃ dhārehi ;

yasmā ca ettha seṭṭhaṭṭhenaV1.110 brahmaṃ sabbaññutaññāṇaṃ vibhattaṃ , tasmā ‘‘ brahmajālan ’’ tipi naṃ dhārehi ;

yasmā ettha dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo vibhattā , tasmā ‘‘ diṭṭhijālan ’’ tipi naṃ dhārehi ;

yasmā pana imaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā devaputtamārampi khandhamārampi maccumārampi kilesamārampiM1.119 sakkā maddituṃ , tasmā ‘‘ anuttaro saṅgāmavijayotipi naṃ dhārehī ’’ ti .

Idamavoca bhagavāti idaṃ nidānāvasānato pabhuti yāva ‘‘ anuttaro saṅgāmavijayotipi naṃ dhārehī ’’ ti sakalaṃ suttantaṃ bhagavā paresaṃ paññāya alabbhaneyyapatiṭṭhaṃ paramagambhīraṃ sabbaññutaññāṇaṃ pakāsento sūriyo viya andhakāraṃ diṭṭhigatamahandhakāraṃ vidhamanto avoca .

149. Attamanā te bhikkhūti te bhikkhū attamanā sakamanā , buddhagatāya pītiyā udaggacittā hutvāti vuttaṃ hoti .

Bhagavato bhāsitan ti evaṃ vicitranayadesanāvilāsayuttaṃ idaṃ suttaṃ karavīkarutamañjunā kaṇṇasukhena paṇḍitajanahadayānaṃ amatābhisekasadisena brahmassarena bhāsamānassa bhagavato vacanaṃ .

Abhinandun ti anumodiṃsu ceva sampaṭicchiṃsu ca .

Ayañhi abhinanda saddo –

‘‘ abhinandati abhivadatī ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .3.5) taṇhāyampi āgato .

‘‘ Annamevābhinandanti , ubhaye devamānusā ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.43) upagamanepi .

‘‘ CirappavāsiṃP1.130 purisaṃ , dūrato sotthimāgataṃ ;

Ñātimittā suhajjā ca , abhinandanti āgatan ’’ ti .( dha . pa .219);

Ādīsu sampaṭicchanepi .

‘‘ Abhinanditvā anumoditvā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.205) anumodanepi .

Svāyamidha anumodanasampaṭicchanesu yujjati .

Tena vuttaṃ –

‘‘ abhinandunti anumodiṃsu ceva sampaṭicchiṃsu cā ’’ ti .

Subhāsitaṃ sulapitaṃ ,‘‘ sādhu sādhū ’’ ti tādino ;

Anumodamānā sirasā , sampaṭicchiṃsu bhikkhavoti .

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmin ti imasmiṃ niggāthakasutte .

Niggāthakattā hi idaṃ veyyākaraṇanti vuttaṃ .

DasasahassīV1.111 lokadhātūti dasasahassacakkavāḷaparimāṇā lokadhātu .

Akampitthāti na suttapariyosāneyeva akampitthāti veditabbā .

Bhaññamāneti hi vuttaṃ .

Tasmā dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu viniveṭhetvā desiyamānesuM1.120 tassa tassa diṭṭhigatassa pariyosāne pariyosāneti dvāsaṭṭhiyā ṭhānesu akampitthāti veditabbā .

Tattha aṭṭhahi kāraṇehi pathavīkampo veditabbo – dhātukkhobhena , iddhimato ānubhāvena , bodhisattassa gabbhokkantiyā , mātukucchito nikkhamanena , sambodhippattiyā , dhammacakkappavattanena , āyusaṅkhārossajjanena , parinibbānenāti .

Tesaṃ vinicchayaṃ –

‘‘ aṭṭha kho ime , ānanda , hetū aṭṭha paccayā mahato bhūmicālassa pātubhāvāyā ’’ ti evaṃ mahāparinibbāne āgatāya tantiyā vaṇṇanākāle vakkhāma .

Ayaṃ pana mahāpathavī aparesupi aṭṭhasu ṭhānesu akampittha – mahābhinikkhamane , bodhimaṇḍūpasaṅkamane , paṃsukūlaggahaṇe , paṃsukūladhovane , kāḷakārāmasutte , gotamakasutte , vessantarajātake , imasmiṃ brahmajāleti .

Tattha mahābhinikkhamanabodhimaṇḍūpasaṅkamanesu vīriyabalena akampittha .

PaṃsukūlaggahaṇeP1.131 dvisahassadīpaparivāre cattāro mahādīpe pahāya pabbajitvā susānaṃ gantvā paṃsukūlaṃ gaṇhantena dukkaraṃ bhagavatā katanti acchariyavegābhihatā akampittha .

Paṃsukūladhovanavessantarajātakesu akālakampanena akampittha .

Kāḷakārāmagotamakasuttesu –

‘‘ ahaṃ sakkhī bhagavā ’’ ti sakkhibhāvena akampittha .

Imasmiṃ pana brahmajāle dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu vijaṭetvā niggumbaṃ katvā desiyamānesu sādhukāradānavasena akampitthāti veditabbā .

Na kevalañca etesu ṭhānesuyeva pathavī akampittha , atha kho tīsu saṅgahesupi mahāmahindattherassa imaṃ dīpaṃ āgantvā jotivane nisīditvā dhammaṃ desitadivasepi akampittha .

Kalyāṇiyavihāre ca piṇḍapātiyattherassa cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā tattheva nisīditvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā imaṃ suttantaṃ āraddhassa suttapariyosāne udakapariyantaṃ katvā akampittha .

Lohapāsādassa pācīnaambalaṭṭhikaṭṭhānaṃ nāma ahosi .

Tattha nisīditvā dīghabhāṇakattherā brahmajālasuttaṃ ārabhiṃsu , tesaṃ sajjhāyapariyosānepi udakapariyantameva katvā pathavī akampitthāti .

EvaṃM1.121 yassānubhāvena , akampittha anekaso ;

Medanī suttaseṭṭhassa , desitassa sayambhunā .

BrahmajālassaV1.112 tassīdha , dhammaṃ atthañca paṇḍitā ;

Sakkaccaṃ uggahetvāna , paṭipajjantu yonisoti .

Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ

Brahmajālasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā