Abhisaññānirodhakathāvaṇṇanā
411. Tiṭṭhatesā
V1.274 , bhanteti sace bhagavā sotukāmo bhavissati , pacchāpesā kathā na dullabhā bhavissati , amhākaṃ panimāya kathāya attho natthi .Bhagavato panāgamanaṃ labhitvā mayaṃ aññadeva sukāraṇaṃ pucchāmāti dīpeti .
Tato taṃ pucchanto –
‘‘ purimāni , bhante ’’ tiādimāha .
Tattha kotūhalasālāyan ti kotūhalasālā nāma paccekasālā natthi .
Yattha pana nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā nānāvidhaṃ kathaṃ pavattenti , sā bahūnaṃ –
‘‘ ayaṃ kiṃ vadati , ayaṃ kiṃ vadatī ’’ ti kotūhaluppattiṭṭhānato kotūhalasālāti vuccati .
Abhisaññānirodheti ettha abhīti upasaggamattaṃ .
Saññānirodheti cittanirodhe , khaṇikanirodhe kathā uppannāti attho .
Idaṃ pana tassā uppattikāraṇaṃ .
Yadā kira bhagavā jātakaṃ vā katheti , sikkhāpadaṃ vā paññapeti tadā sakalajambudīpe bhagavato kittighoso pattharati , titthiyā taṃ sutvā –
‘‘ bhavaṃ kira gotamo pubbacariyaṃ kathesi , mayaṃ kiṃ na sakkoma tādisaṃ kiñci kathetun ’’ ti bhagavato paṭibhāgakiriyaṃ karontā ekaṃ bhavantarasamayaṃ kathenti –
‘‘ bhavaṃ gotamo sikkhāpadaṃ paññapesi , mayaṃ kiṃ na sakkoma paññapetun ’’ ti attano sāvakānaṃ kiñcideva sikkhāpadaṃ paññapenti .
Tadā pana
M1.304 bhagavā aṭṭhavidhaparisamajjhe nisīditvā nirodhakathaṃ kathesi .Titthiyā taṃ sutvā –
‘‘ bhavaṃ kira gotamo nirodhaṃ nāma kathesi , mayampi taṃ kathessāmā ’’ ti sannipatitvā kathayiṃsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ abhisaññānirodhe kathā udapādī ’’ ti .
Tatrekacceti tesu ekacce .
Purimo cettha yvāyaṃ bāhire titthāyatane pabbajito cittappavattiyaṃ dosaṃ disvā acittakabhāvo santoti samāpattiṃ bhāvetvā ito cuto pañca kappasatāni asaññībhave ṭhatvā puna idha uppajjati .
Tassa saññuppāde ca nirodhe ca hetuṃ apassanto – ahetū appaccayāti āha .
Dutiyo
P2.370 naṃ nisedhetvā migasiṅgatāpasassa asaññakabhāvaṃ gahetvā –‘‘ upetipi apetipī ’’ ti āha .
Migasiṅgatāpaso kira attantapo ghoratapo paramadhitindriyo ahosi .
Tassa sīlatejena sakkavimānaṃ uṇhaṃ ahosi .
Sakko devarājā ‘‘ sakkaṭṭhānaṃ nu kho tāpaso patthetī ’’ ti alambusaṃ nāma devakaññaṃ –
‘ tāpasassa tapaṃ bhinditvā ehī ’ ti pesesi .
Sā tattha gatā .
Tāpaso paṭhamadivase taṃ disvāva palāyitvā paṇṇasālaṃ pāvisi .
Dutiyadivase kāmacchandanīvaraṇena bhaggo taṃ hatthe aggahesi , so tena dibbaphassena phuṭṭho visaññī hutvā tiṇṇaṃ
V1.275 saṃvaccharānaṃ accayena saññaṃ paṭilabhi .Taṃ so diṭṭhigatiko –
‘‘ tiṇṇaṃ saṃvaccharānaṃ accayena nirodhā vuṭṭhito ’’ ti maññamāno evamāha .
Tatiyo naṃ nisedhetvā āthabbaṇapayogaṃ sandhāya ‘‘ upakaḍḍhantipi apakaḍḍhantipī ’’ ti āha .
Āthabbaṇikā kira āthabbaṇaṃ payojetvā sattaṃ sīsacchinnaṃ viya hatthacchinnaṃ viya mataṃ viya ca katvā dassenti .
Tassa puna pākatikabhāvaṃ disvā so diṭṭhigatiko –
‘‘ nirodhā vuṭṭhito ayan ’’ ti maññamāno evamāha .
Catuttho naṃ nisedhetvā yakkhadāsīnaṃ madaniddaṃ sandhāya ‘‘ santi hi bho devatā ’’ tiādimāha .
Yakkhadāsiyo kira sabbarattiṃ devatūpahāraṃ kurumānā naccitvā gāyitvā aruṇodaye ekaṃ surāpātiṃ pivitvā
M1.305 parivattitvā supitvā divā vuṭṭhahanti .Taṃ disvā so diṭṭhigatiko –
‘‘ suttakāle nirodhaṃ samāpannā , pabuddhakāle nirodhā vuṭṭhitā ’’ ti maññamāno evamāha .
Ayaṃ pana poṭṭhapādo paribbājako paṇḍitajātiko .
Tenassa taṃ kathaṃ sutvā vippaṭisāro uppajji .
‘‘ Imesaṃ kathā eḷamūgakathā viya cattāro hi nirodhe ete paññapenti , iminā ca nirodhena nāma ekena bhavitabbaṃ , na bahunā .
Tenāpi ekena aññeneva bhavitabbaṃ , so pana aññena ñātuṃ na
P2.371 sakkā aññatra sabbaññunā .Sace bhagavā idha abhavissa ‘ ayaṃ nirodho ayaṃ na nirodho ’ ti dīpasahassaṃ viya ujjāletvā ajjameva pākaṭaṃ akarissā ’’ ti dasabalaññeva anussari .
Tasmā ‘‘ tassa mayhaṃ bhante ’’ tiādimāha .
Tattha aho nūnāti anussaraṇatthe nipātadvayaṃ , tena tassa bhagavantaṃ anussarantassa etadahosi ‘‘ aho nūna bhagavā aho nūna sugato ’’ ti .
Yo imesan ti yo etesaṃ nirodhadhammānaṃ sukusalo nipuṇo cheko , so bhagavā aho nūna katheyya , sugato aho nūna katheyyāti ayamettha adhippāyo .
Pakataññūti ciṇṇavasitāya pakatiṃ sabhāvaṃ jānātīti pakataññū .
Kathaṃ nu khoti idaṃ paribbājako ‘‘ mayaṃ bhagavā na jānāma , tumhe jānātha , kathetha no ’’ ti āyācanto vadati .
Atha bhagavā kathento ‘‘ tatra poṭṭhapādā ’’ tiādimāha .