Poṭṭhapādaparibbājakavatthuvaṇṇanā
406. Evaṃ
P2.365V1.271M1.300 me suttaṃ … pe … sāvatthiyan ti poṭṭhapādasuttaṃ .Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā .
Sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāmeti sāvatthiṃ upanissāya yo jetassa kumārassa vane anāthapiṇḍikena gahapatinā ārāmo kārito , tattha viharati .
Poṭṭhapādo paribbājakoti nāmena poṭṭhapādo nāma channaparibbājako .
So kira gihikāle brāhmaṇamahāsālo kāmesuādīnavaṃ disvā cattālīsakoṭiparimāṇaṃ bhogakkhandhaṃ pahāya pabbajitvā titthiyānaṃ gaṇācariyo jāto .
Samayaṃ pavadanti etthāti samayappavādako , tasmiṃ kira ṭhāne caṅkītārukkhapokkharasātippabhutayo brāhmaṇā nigaṇṭhaacelakaparibbājakādayo ca pabbajitā sannipatitvā attano attano samayaṃ vadanti kathenti dīpenti , tasmā so ārāmo samayappavādakoti vuccati .
Sveva ca tindukācīrasaṅkhātāya timbarūrukkhapantiyā parikkhittattā tindukācīro .
Yasmā panettha paṭhamaṃ ekāva sālā ahosi , pacchā mahāpuññaṃ paribbājakaṃ nissāya bahū sālā katā .
Tasmā tameva ekaṃ sālaṃ upādāya laddhanāmavasena ekasālakoti vuccati .
Mallikāya pana pasenadirañño deviyā uyyānabhūto so pupphaphalasampanno ārāmoti katvā mallikāya ārāmoti saṅkhyaṃ gato .
Tasmiṃ samayappavādake tindukācīre ekasālake mallikāya ārāme .
Paṭivasatīti nivāsaphāsutāya vasati .
Athekadivasaṃ bhagavā paccūsasamaye sabbaññutaññāṇaṃ
P2.366 pattharitvā lokaṃ pariggaṇhanto ñāṇajālassa antogataṃ paribbājakaṃ disvā –‘‘ ayaṃ poṭṭhapādo mayhaṃ ñāṇajāle paññāyati , kinnu kho bhavissatī ’’ ti upaparikkhanto addasa –
‘‘ ahaṃ ajja tattha gamissāmi , atha maṃ poṭṭhapādo nirodhañca nirodhavuṭṭhānañca pucchissati , tassāhaṃ sabbabuddhānaṃ ñāṇena saṃsanditvā tadubhayaṃ kathessāmi , atha so katipāhaccayena
V1.272 cittaṃ hatthisāriputtaṃ gahetvā mamaM1.301 santikaṃ āgamissati , tesamahaṃ dhammaṃ desessāmi , desanāvasāne poṭṭhapādo maṃ saraṇaṃ gamissati , citto hatthisāriputto mama santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇissatī ’’ ti .Tato pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā surattadupaṭṭaṃ nivāsetvā vijjulatāsadisaṃ kāyabandhanaṃ bandhitvā yugandharapabbataṃ parikkhipitvā ṭhitamahāmeghaṃ viya meghavaṇṇaṃ paṃsukūlaṃ ekaṃsavaragataṃ katvā paccagghaṃ selamayapattaṃ vāmaaṃsakūṭe laggetvā sāvatthiṃ piṇḍāya pavisissāmīti sīho viya himavantapādā vihārā nikkhami .
Imamatthaṃ sandhāya –
‘‘ atha kho bhagavā ’’ tiādi vuttaṃ .
407. Etadahosīti nagaradvārasamīpaṃ gantvā attano rucivasena sūriyaṃ oloketvā atippagabhāvameva disvā etaṃ ahosi .
Yaṃnūnāhan ti saṃsayaparidīpano viya nipāto , buddhānañca saṃsayo nāma natthi –
‘‘ idaṃ karissāma , idaṃ na karissāma , imassa dhammaṃ desessāma , imassa na desessāmā ’’ ti evaṃ parivitakkapubbabhāgo panesa sabbabuddhānaṃ labbhati .
Tenāha –
‘‘ yaṃnūnāhan ’’ ti , yadi panāhanti attho .
408. Unnādiniyāti uccaṃ nadamānāya , evaṃ nadamānāya cassā uddhaṃ gamanavasena ucco , disāsu patthaṭavasena mahā saddoti uccāsaddamahāsaddāya , tesañhi paribbājakānaṃ pātova vuṭṭhāya kattabbaṃ nāma cetiyavattaṃ vā bodhivattaṃ vā ācariyupajjhāyavattaṃ
P2.367 vā yoniso manasikāro vā natthi .Tena te pātova vuṭṭhāya bālātape nisinnā –
‘‘ imassa hattho sobhano , imassa pādo ’’ ti evaṃ aññamaññassa hatthapādādīni vā ārabbha , itthipurisadārakadārikādīnaṃ vaṇṇe vā , aññaṃ vā kāmassādabhavassādādivatthuṃ ārabbha kathaṃ samuṭṭhāpetvā anupubbena rājakathādianekavidhaṃ tiracchānakathaṃ kathenti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ unnādiniyā uccāsaddamahāsaddāya anekavihitaṃ tiracchānakathaṃ kathentiyā ’’ ti .
Tato poṭṭhapādo paribbājako te paribbājake oloketvā –
‘‘ ime paribbājakā ativiya aññamaññaṃ agāravā , mayañca samaṇassa gotamassa pātubhāvato paṭṭhāya sūriyuggamane khajjopanakūpamā jātā , lābhasakkāropi no parihīno .
Sace panimaṃ ṭhānaṃ samaṇo gotamo vā gotamassa sāvako vā gihī upaṭṭhāko vā tassa āgaccheyya
M1.302 , ativiya lajjanīyaṃ bhavissati , parisadoso kho pana parisajeṭṭhakasseva upari ārohatī ’’ ti itocito ca vilokento bhagavantaṃ addasa .Tena vuttaṃ –
‘‘ addasā kho poṭṭhapādo paribbājako … pe … tuṇhī ahesun ’’ ti .
409. Tattha
V1.273 saṇṭhapesīti sikkhāpesi , vajjamassā paṭicchādesi .Yathā susaṇṭhitā hoti , tathā naṃ ṭhapesi .
Yathā nāma parisamajjhaṃ pavisanto puriso vajjapaṭicchādanatthaṃ nivāsanaṃ saṇṭhapeti , pārupanaṃ saṇṭhapeti , rajokiṇṇaṭṭhānaṃ puñchati ;
evamassā vajjapaṭicchādanatthaṃ –
‘‘ appasaddā bhonto ’’ ti sikkhāpento yathā susaṇṭhitā hoti , tathā naṃ ṭhapesīti attho .
Appasaddakāmoti appasaddaṃ icchati , eko nisīdati , eko tiṭṭhati , na gaṇasaṅgaṇikāya yāpeti .
Upasaṅkamitabbaṃ maññeyyāti idhāgantabbaṃ maññeyya .
Kasmā panesa bhagavato upasaṅkamanaṃ paccāsīsatīti ?
Attano vuddhiṃ patthayamāno .
Paribbājakā kira buddhesu vā buddhasāvakesu vā attano santikaṃ āgatesu –
‘‘ ajja amhākaṃ santikaṃ samaṇo gotamo āgato
P2.368 , sāriputto āgato , na kho pana te yassa vā tassa vā santikaṃ gacchanti , passatha amhākaṃ uttamabhāvan ’’ ti attano upaṭṭhākānaṃ santike attānaṃ ukkhipanti , ucce ṭhāne ṭhapenti , bhagavatopi upaṭṭhāke gaṇhituṃ vāyamanti .Te kira bhagavato upaṭṭhāke disvā evaṃ vadanti –
‘‘ tumhākaṃ satthā bhavaṃ gotamopi gotamasāvakāpi amhākaṃ santikaṃ āgacchanti , mayaṃ aññamaññaṃ samaggā .
Tumhe pana amhe akkhīhipi passituṃ na icchatha , sāmīcikammaṃ na karotha , kiṃ vo amhehi aparaddhan ’’ ti .
Athekacce manussā –
‘‘ buddhāpi etesaṃ santikaṃ gacchanti kiṃ amhākan ’’ ti tato paṭṭhāya te disvā nappamajjanti .
Tuṇhī ahesun ti poṭṭhapādaṃ parivāretvā nissaddā nisīdiṃsu .
410. Svāgataṃ , bhanteti suṭṭhu āgamanaṃ , bhante , bhagavato ;
bhagavati hi no āgate ānando hoti , gate sokoti dīpeti .
Cirassaṃ kho , bhanteti kasmā āha ?
Kiṃ bhagavā pubbepi tattha gatapubboti , na gatapubbo .
Manussānaṃ pana –
‘‘ kuhiṃ gacchantā , kuto āgatattha , kiṃ maggamūḷhattha , cirassaṃ āgatatthā ’’ ti evamādayo piyasamudācārā
M1.303 honti , tasmā evamāha .Evañca pana vatvā na mānathaddho hutvā nisīdi , uṭṭhāyāsanā bhagavato paccuggamanamakāsi .
Bhagavantañhi upagataṃ disvā āsanena animantento vā apacitiṃ akaronto vā dullabho .
Kasmā ?
Uccākulīnatāya .
Ayampi paribbājako attano nisinnāsanaṃ papphoṭetvā bhagavantaṃ āsanena nimantento –
‘‘ nisīdatu , bhante , bhagavā idamāsanaṃ paññattan ’’ ti āha .
Antarākathā vippakatāti nisinnānaṃ vo ādito paṭṭhāya yāva mamāgamanaṃ , etasmiṃ antare kā nāma kathā vippakatā , mamāgamanapaccayā katamā kathā pariyantaṃ na gatā , vadatha , yāva naṃ pariyantaṃ netvā demīti sabbaññupavāraṇaṃ pavāresi .
Atha paribbājako –
‘‘ niratthakakathā esā nissārā vaṭṭasannissitā , na tumhākaṃ purato vattabbataṃ arahatī ’’ ti dīpento ‘‘ tiṭṭhatesā
P2.369 , bhante ’’ tiādimāha .