Tapopakkamakathāvaṇṇanā
394. Tattha tapopakkamāti tapārambhā , tapakammānīti attho .
Sāmaññasaṅkhātāti samaṇakammasaṅkhātā .
Brahmaññasaṅkhātāti brāhmaṇakammasaṅkhātā .
Acelakoti niccolo , naggoti attho .
Muttācāroti visaṭṭhācāro , uccārakammādīsu lokiyakulaputtācārena virahito
M1.292 ṭhitakova uccāraṃ karoti , passāvaṃ karoti , khādati , bhuñjati ca .Hatthāpalekhanoti hatthe piṇḍamhi ṭhite jivhāya hatthaṃ apalikhati , uccāraṃ vā katvā hatthasmiññeva daṇḍakasaññī hutvā hatthena apalikhati .
‘‘ Bhikkhāgahaṇatthaṃ ehi , bhante ’’ ti vutto na etīti na ehibhaddantiko .
‘‘ Tena hi
V1.264 tiṭṭha , bhante ’’ ti vuttopi na tiṭṭhatīti natiṭṭhabhaddantiko .Tadubhayampi kira so –
‘‘ etassa vacanaṃ kataṃ bhavissatī ’’ ti na karoti .
Abhihaṭan ti puretaraṃ gahetvā āhaṭaṃ bhikkhaṃ , uddissakatan ti ‘‘ imaṃ tumhe uddissa katan ’’ ti evaṃ ārocitaṃ bhikkhaṃ .
Na nimantanan ti ‘‘ asukaṃ nāma kulaṃ vā vīthiṃ vā gāmaṃ vā paviseyyāthā ’’ ti evaṃ nimantitabhikkhampi na sādiyati , na gaṇhati .
Na
P2.355 kumbhimukhāti kumbhito uddharitvā diyyamānaṃ bhikkhaṃ na gaṇhati .Na kaḷopimukhāti kaḷopīti ukkhali vā pacchi vā , tatopi na gaṇhati .
Kasmā ?
Kumbhikaḷopiyo maṃ nissāya kaṭacchunā pahāraṃ labhantīti .
Na eḷakamantaran ti ummāraṃ antaraṃ katvā diyyamānaṃ na gaṇhati .
Kasmā ?
‘‘ Ayaṃ maṃ nissāya antarakaraṇaṃ labhatī ’’ ti .
Daṇḍamusalesupi eseva nayo .
Dvinnan ti dvīsu bhuñjamānesu ekasmiṃ uṭṭhāya dente na gaṇhati .
Kasmā ?
‘‘ Ekassa kabaḷantarāyo hotī ’’ ti .
Na gabbhiniyātiādīsu pana ‘‘ gabbhiniyā kucchiyaṃ dārako kilamati .
Pāyantiyā dārakassa khīrantarāyo hoti , purisantaragatāya ratiantarāyo hotī ’’ ti na gaṇhati .
Saṃkittīsūti saṃkittetvā katabhattesu , dubbhikkhasamaye kira acelakasāvakā acelakānaṃ atthāya tato tato taṇḍulādīni samādapetvā bhattaṃ pacanti .
Ukkaṭṭho acelako tatopi na paṭiggaṇhati .
Na yattha sāti yattha sunakho –
‘‘ piṇḍaṃ labhissāmī ’’ ti upaṭṭhito hoti , tattha tassa adatvā āhaṭaṃ na gaṇhati .
Kasmā ?
Etassa piṇḍantarāyo hotīti .
Saṇḍasaṇḍacārinīti samūhasamūhacārinī , sace hi acelakaṃ disvā –
‘‘ imassa bhikkhaṃ dassāmā ’’ ti manussā bhattagehaṃ pavisanti , tesu ca pavisantesu kaḷopimukhādīsu nilīnā makkhikā uppatitvā saṇḍasaṇḍā caranti , tato āhaṭaṃ bhikkhaṃ na gaṇhati .
Kasmā ?
Maṃ nissāya makkhikānaṃ gocarantarāyo jātoti .
Thusodakan ti
M1.293 sabbasassasambhārehi kataṃ sovīrakaṃ .Ettha ca surāpānameva sāvajjaṃ , ayaṃ pana sabbesupi sāvajjasaññī .
Ekāgārikoti yo ekasmiṃyeva gehe bhikkhaṃ labhitvā nivattati
P2.356 .Ekālopikoti yo ekeneva ālopena yāpeti .
Dvāgārikādīsu pi eseva nayo .
Ekissāpi dattiyāti ekāya dattiyā .
Datti nāma ekā khuddakapāti hoti , yattha aggabhikkhaṃ pakkhipitvā ṭhapenti .
Ekāhikan ti ekadivasantarikaṃ .
Addhamāsikan ti addhamāsantarikaṃ .
Pariyāyabhattabhojanan ti vārabhattabhojanaṃ , ekāhavārena dvīhavārena sattāhavārena aḍḍhamāsavārenāti evaṃ divasavārena āgatabhattabhojanaṃ .
395. Sākabhakkhoti
V1.265 allasākabhakkho .Sāmākabhakkhoti sāmākataṇḍulabhakkho .
Nīvārā dīsu nīvāro nāma araññe sayaṃjātā vīhijāti .
Daddulan ti cammakārehi cammaṃ likhitvā chaḍḍitakasaṭaṃ .
Haṭaṃ vuccati silesopi sevālopi .
Kaṇan ti kuṇḍakaṃ .
Ācāmoti bhattaukkhalikāya laggo jhāmakaodano , taṃ chaḍḍitaṭṭhānatova gahetvā khādati ,‘‘ odanakañjiyan ’’ tipi vadanti .
Piññākā dayo pākaṭā eva .
Pavattaphalabhojīti patitaphalabhojī .
396. Sāṇānīti sāṇavākacoḷāni .
Masāṇānīti missakacoḷāni .
Chavadussānīti matasarīrato chaḍḍitavatthāni , erakatiṇādīni vā ganthetvā katanivāsanāni .
Paṃsukūlānīti pathaviyaṃ chaḍḍitanantakāni .
Tirīṭānīti rukkhatacavatthāni .
Ajinan ti ajinamigacammaṃ .
Ajinakkhipan ti tadeva majjhe phālitakaṃ .
Kusacīran ti kusatiṇāni ganthetvā katacīraṃ .
Vākacīraphalakacīresu pi eseva nayo .
Kesakambalan ti manussakesehi katakambalaṃ .
Yaṃ sandhāya
P2.357 vuttaṃ –‘‘ Seyyathāpi bhikkhave , yāni kānici tantāvutāni vatthāni , kesakambalo tesaṃ paṭikiṭṭho akkhāyati .
Kesakambalo , bhikkhave , sīte sīto , uṇhe uṇho appaggho ca dubbaṇṇo ca duggandho dukkhasamphasso ’’ ti .
Vāḷakambalan ti
M1.294 assavālehi katakambalaṃ .Ulūkapakkhikan ti ulūkapakkhāni ganthetvā katanivāsanaṃ .
Ukkuṭikappadhānamanuyuttoti ukkuṭikavīriyaṃ anuyutto , gacchantopi ukkuṭikova hutvā uppatitvā uppatitvā gacchati .
Kaṇṭakāpassayikoti ayakaṇṭake vā pakatikaṇṭake vā bhūmiyaṃ koṭṭetvā tattha cammaṃ attharitvā ṭhānacaṅkamādīni karoti .
Seyyan ti sayantopi tattheva seyyaṃ kappeti .
Phalakaseyyan ti rukkhaphalake seyyaṃ .
Thaṇḍilaseyyan ti thaṇḍile ucce bhūmiṭhāne seyyaṃ .
Ekapassayikoti ekapasseneva sayati .
Rajojalladharoti sarīraṃ telena makkhitvā rajuṭṭhānaṭṭhāne tiṭṭhati , athassa sarīre rajojallaṃ laggati , taṃ dhāreti .
Yathāsanthatikoti laddhaṃ āsanaṃ akopetvā yadeva labhati , tattheva nisīdanasīlo .
Vekaṭikoti vikaṭakhādanasīlo .
Vikaṭan ti gūthaṃ vuccati .
Apānakoti paṭikkhittasītudakapāno .
Sāyaṃ tatiyamassāti sāyatatiyakaṃ .
Pāto , majjhanhike , sāyanti divasassa tikkhattuṃ pāpaṃ pavāhessāmīti udakorohanānuyogaṃ anuyutto viharatīti .