Catuapāyamukhakathāvaṇṇanā
280. Apāyamukhānīti vināsamukhāni .
Anabhisambhuṇamānoti asampāpuṇanto , avisahamāno vā .
Khārividhamādāyāti
P1.269 ettha khārīti araṇī kamaṇḍalu sujādayo tāpasaparikkhārā .Vidhoti kājo .
Tasmā khāribharitaṃ kājamādāyāti attho .
Ye pana khārivividhanti paṭhanti , te ‘‘ khārīti kājassa nāmaṃ , vividhan ti bahukamaṇḍaluādiparikkhāran ’’ ti vaṇṇayanti .
Pavattaphalabhojanoti patitaphalabhojano .
Paricārakoti kappiyakaraṇapattapaṭiggahaṇapādadhovanādivattakaraṇavasena paricārako .
Kāmañca guṇādhikopi khīṇāsavasāmaṇero puthujjanabhikkhuno vuttanayena paricārako hoti , ayaṃ pana na tādiso guṇavasenapi veyyāvaccakaraṇavasenapi lāmakoyeva .
Kasmā pana tāpasapabbajjā sāsanassa vināsamukhanti vuttāti ?
Yasmā gacchantaṃ gacchantaṃ sāsanaṃ tāpasapabbajjāvasena osakkissati .
Imasmiñhi sāsane pabbajitvā tisso sikkhā pūretuṃ asakkontaṃ lajjino sikkhākāmā –
‘‘ natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā ’’ ti jigucchitvā parivajjenti .
So ‘‘ dukkaraṃ khuradhārūpamaṃ sāsane paṭipattipūraṇaṃ dukkhaṃ , tāpasapabbajjā pana sukarā ceva bahujanasammatā cā ’’ ti vibbhamitvā tāpaso hoti .
Aññe taṃ disvā –
‘‘ kiṃ tayā katan ’’ ti pucchanti .
So –
‘‘ bhāriyaṃ tumhākaṃ sāsane kammaṃ , idha pana sachandacārino mayan ’’ ti
M1.241 vadati .Sopi , yadi evaṃ ahampi ettheva pabbajāmīti tassa anusikkhanto tāpaso hoti .
Evamaññepi aññepīti kamena tāpasāva bahukā honti .
Tesaṃ uppannakāle sāsanaṃ osakkitaṃ nāma bhavissati .
Loke evarūpo buddho nāma uppajji , tassa īdisaṃ nāma sāsanaṃ ahosīti sutamattameva bhavissati .
Idaṃ sandhāya bhagavā tāpasapabbajjaṃ sāsanassa vināsamukhanti āha .
Kudālapiṭakan ti
V1.218 kandamūlaphalaggahaṇatthaṃ kudālañceva piṭakañca .Gāmasāmantaṃ vāti vijjācaraṇasampadādīni anabhisambhuṇanto , kasikammādīhi ca jīvitaṃ nipphādetuṃ dukkhanti maññamāno bahujanakuhāpanatthaṃ
P1.270 gāmasāmante vā nigamasāmante vā aggisālaṃ katvā sappiteladadhimadhuphāṇitatilataṇḍulādīhi ceva nānādārūhi ca homakaraṇavasena aggiṃ paricaranto acchati .Catudvāraṃ agāraṃ karitvāti catumukhaṃ pānāgāraṃ katvā tassa dvāre maṇḍapaṃ katvā tattha pānīyaṃ upaṭṭhapetvā āgatāgate pānīyena āpucchati .
Yampissa addhikā kilantā pānīyaṃ pivitvā parituṭṭhā bhattapuṭaṃ vā taṇḍulādīni vā denti , taṃ sabbaṃ gahetvā ambilayāguādīni katvā bahutaraṃ āmisagahaṇatthaṃ kesañci annaṃ deti , kesañci bhattapacanabhājanādīni .
Tehipi dinnaṃ āmisaṃ vā pubbaṇṇādīni vā gaṇhati , tāni vaḍḍhiyā payojeti .
Evaṃ vaḍḍhamānavibhavo gomahiṃsadāsīdāsapariggahaṃ karoti , mahantaṃ kuṭumbaṃ saṇṭhapeti .
Imaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ –
‘‘ catudvāraṃ agāraṃ karitvā acchatī ’’ ti .
‘‘ Tamahaṃ yathāsatti yathābalaṃ paṭipūjessāmī ’’ ti idaṃ panassa paṭipattimukhaṃ .
Iminā hi mukhena so evaṃ paṭipajjatīti .
Ettāvatā ca bhagavatā sabbāpi tāpasapabbajjā niddiṭṭhā honti .
Kathaṃ ?
Aṭṭhavidhā hi tāpasā – saputtabhariyā , uñchācariyā , anaggipakkikā , asāmapākā , asmamuṭṭhikā , dantavakkalikā , pavattaphalabhojanā , paṇḍupalāsikāti .
Tattha ye keṇiyajaṭilo viya kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā vasanti , te saputtabhariyā nāma .
Ye
M1.242 pana ‘‘ saputtadārabhāvo nāma pabbajitassa ayutto ’’ ti lāyanamaddanaṭṭhānesu vīhimuggamāsatilādīni saṅkaḍḍhitvā pacitvā paribhuñjanti , te uñchācariyā nāma .Ye ‘‘ khalena khalaṃ vicaritvā vīhiṃ āharitvā koṭṭetvā paribhuñjanaṃ nāma ayuttan ’’ ti gāmanigamesu taṇḍulabhikkhaṃ gahetvā pacitvā paribhuñjanti , te anaggipakkikā nāma .
Ye pana ‘‘ kiṃ pabbajitassa sāmapākenā ’’ ti gāmaṃ pavisitvā pakkabhikkhameva gaṇhanti
P1.271 , te asāmapākā nāma .Ye
V1.219 ‘‘ divase divase bhikkhāpariyeṭṭhi nāma dukkhā pabbajitassā ’’ ti muṭṭhipāsāṇena ambāṭakādīnaṃ rukkhānaṃ tacaṃ koṭṭetvā khādanti , te asmamuṭṭhikā nāma .Ye pana ‘‘ pāsāṇena tacaṃ koṭṭetvā vicaraṇaṃ nāma dukkhan ’’ ti danteheva ubbāṭetvā khādanti , te dantavakkalikā nāma .
Ye ‘‘ dantehi ubbāṭetvā khādanaṃ nāma dukkhaṃ pabbajitassā ’’ ti leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā patitāni phalāni paribhuñjanti , te pavattaphalabhojanā nāma .
Ye pana ‘‘ leḍḍudaṇḍādīhi pātetvā paribhogo nāma asāruppo pabbajitassā ’’ ti sayaṃ patitāneva pupphaphalapaṇḍupalāsādīni khādantā yāpenti , te paṇḍupalāsikā nāma .
Te tividhā – ukkaṭṭhamajjhimamudukavasena .
Tattha ye nisinnaṭṭhānato anuṭṭhāya hatthena pāpuṇanaṭṭhāneva patitaṃ gahetvā khādanti , te ukkaṭṭhā .
Ye ekarukkhato aññaṃ rukkhaṃ na gacchanti , te majjhimā .
Ye taṃ taṃ rukkhamūlaṃ gantvā pariyesitvā khādanti , te mudukā .
Imā pana aṭṭhapi tāpasapabbajjā imāhi catūhiyeva saṅgahaṃ gacchanti .
Kathaṃ ?
Etāsu hi saputtabhariyā ca uñchācariyā ca agāraṃ bhajanti .
Anaggipakkikā ca asāmapākā ca agyāgāraṃ bhajanti .
Asmamuṭṭhikā ca dantavakkalikā ca kandamūlaphalabhojanaṃ bhajanti .
Pavattaphalabhojanā ca paṇḍupalāsikā ca pavattaphalabhojanaṃ bhajanti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ ettāvatā ca bhagavatā sabbāpi tāpasapabbajjā niddiṭṭhā hontī ’’ ti .
281-282.
Idāni
M1.243 bhagavā sācariyakassa ambaṭṭhassa vijjācaraṇasampadāya apāyamukhampi appattabhāvaṃ dassetuṃ taṃ kiṃ maññasi ambaṭṭhātiādimāha .Taṃ uttānatthameva .
Attanā āpāyikopi aparipūramānoti attanā vijjācaraṇasampadāya āpāyikenāpi aparipūramānena .