Santosakathā
215. Idha , mahārāja , bhikkhu santuṭṭho hotīti ettha santuṭṭhoti itarītarapaccayasantosena samannāgato .
So panesa santoso dvādasavidho hoti , seyyathidaṃ – cīvare yathālābhasantoso , yathābalasantoso , yathāsāruppasantosoti tividho .
Evaṃ piṇḍapātādīsu .
Tassāyaṃ pabhedavaṇṇanā –
Idha bhikkhu cīvaraṃ labhati , sundaraṃ vā asundaraṃ vā .
So teneva yāpeti , aññaṃ na pattheti , labhantopi na gaṇhati .
Ayamassa cīvare yathālābhasantoso .
Atha pana pakatidubbalo vā hoti , ābādhajarābhibhūto
M1.183 vā , garucīvaraṃ pārupanto kilamati .So sabhāgena bhikkhunā saddhiṃ taṃ parivattetvā lahukena yāpentopi santuṭṭhova hoti .
Ayamassa cīvare yathābalasantoso .
Aparo paṇītapaccayalābhī hoti .
So pattacīvarādīnaṃ aññataraṃ mahagghapattacīvaraṃ bahūni vā pana pattacīvarāni labhitvā idaṃ therānaṃ cirapabbajitānaṃ , idaṃ bahussutānaṃ anurūpaṃ , idaṃ gilānānaṃ , idaṃ appalābhīnaṃ hotūti datvā tesaṃ purāṇacīvaraṃ vā gahetvā saṅkārakūṭādito vā nantakāni uccinitvā tehi saṅghāṭiṃ katvā dhārentopi santuṭṭhova hoti .
Ayamassa cīvare yathāsāruppasantoso .
Idha pana bhikkhu piṇḍapātaṃ labhati lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā , so teneva yāpeti , aññaṃ na pattheti , labhantopi na gaṇhati .
Ayamassa piṇḍapāte yathālābhasantoso .
Yo pana attano pakativiruddhaṃ vā byādhiviruddhaṃ vā piṇḍapātaṃ labhati , yenassa paribhuttena aphāsu hoti .
So sabhāgassa bhikkhuno taṃ datvā tassa hatthato sappāyabhojanaṃ bhuñjitvā samaṇadhammaṃ karontopi santuṭṭhova hoti .
Ayamassa piṇḍapāte yathābalasantoso .
Aparo bahuṃ paṇītaṃ piṇḍapātaṃ labhati .
So taṃ cīvaraṃ viya theracirapabbajitabahussutaappalābhīgilānānaṃ datvā tesaṃ vā sesakaṃ piṇḍāya vā caritvā
P1.205 missakāhāraṃ bhuñjantopi santuṭṭhova hoti .Ayamassa piṇḍapāte yathāsāruppasantoso .
Idha pana bhikkhu senāsanaṃ labhati , manāpaṃ vā amanāpaṃ vā , so tena neva somanassaṃ , na
V1.167 domanassaṃ uppādeti ;antamaso tiṇasanthārakenapi yathāladdheneva tussati .
Ayamassa senāsane yathālābhasantoso .
Yo pana attano pakativiruddhaṃ vā byādhiviruddhaṃ vā senāsanaṃ labhati , yatthassa vasato aphāsu hoti , so taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa santake sappāyasenāsane vasantopi santuṭṭhova hoti .
Ayamassa senāsane yathābalasantoso .
Aparo mahāpuñño leṇamaṇḍapakūṭāgārādīni bahūni paṇītasenāsanāni labhati .
So tāni cīvaraṃ viya theracirapabbajitabahussutaappalābhīgilānānaṃ datvā yattha katthaci vasantopi santuṭṭhova hoti .
Ayamassa
M1.184 senāsane yathāsāruppasantoso .Yopi –
‘‘ uttamasenāsanaṃ nāma pamādaṭṭhānaṃ , tattha nisinnassa thinamiddhaṃ okkamati , niddābhibhūtassa puna paṭibujjhato kāmavitakkā pātubhavantī ’’ ti paṭisañcikkhitvā tādisaṃ senāsanaṃ pattampi na sampaṭicchati .
So taṃ paṭikkhipitvā abbhokāsarukkhamūlādīsu vasantopi santuṭṭhova hoti .
Ayampissa senāsane yathāsāruppasantoso .
Idha pana bhikkhu bhesajjaṃ labhati , lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā , so yaṃ labhati , teneva tussati , aññaṃ na pattheti , labhantopi na gaṇhati .
Ayamassa gilānapaccaye yathālābhasantoso .
Yo pana telena atthiko phāṇitaṃ labhati .
So taṃ sabhāgassa bhikkhuno datvā tassa hatthato telaṃ gahetvā aññadeva vā pariyesitvā bhesajjaṃ karontopi santuṭṭhova hoti .
Ayamassa gilānapaccaye yathābalasantoso .
Aparo mahāpuñño bahuṃ telamadhuphāṇitādipaṇītabhesajjaṃ labhati .
So taṃ cīvaraṃ viya theracirapabbajitabahussutaappalābhīgilānānaṃ datvā tesaṃ ābhatena yena kenaci yāpentopi santuṭṭhova hoti .
Yo pana ekasmiṃ bhājane muttaharīṭakaṃ
P1.206 ṭhapetvā ekasmiṃ catumadhuraṃ –‘‘ gaṇhāhi , bhante , yadicchasī ’’ ti vuccamāno sacassa tesu aññatarenapi rogo vūpasammati , atha muttaharīṭakaṃ nāma buddhādīhi vaṇṇitanti catumadhuraṃ paṭikkhipitvā muttaharīṭakeneva bhesajjaṃ karonto paramasantuṭṭhova hoti .
Ayamassa gilānapaccaye yathāsāruppasantoso .
Iminā pana dvādasavidhena itarītarapaccayasantosena samannāgatassa bhikkhuno aṭṭha parikkhārā vaṭṭanti .
Tīṇi cīvarāni , patto , dantakaṭṭhacchedanavāsi , ekā sūci , kāyabandhanaṃ parissāvananti .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Ticīvarañca
V1.168 patto ca , vāsi sūci ca bandhanaṃ ;Parissāvanena aṭṭhete , yuttayogassa bhikkhuno ’’ ti .
Te sabbe kāyaparihārikāpi honti kucchiparihārikāpi .
Kathaṃ ?
Ticīvaraṃ tāva nivāsetvā ca pārupitvā ca vicaraṇakāle kāyaṃ pariharati , posetīti kāyaparihārikaṃ hoti .
Cīvarakaṇṇena udakaṃ parissāvetvā
M1.185 pivanakāle khāditabbaphalāphalagahaṇakāle ca kucchiṃ pariharati ;posetīti kucchiparihārikaṃ hoti .
Pattopi tena udakaṃ uddharitvā nhānakāle kuṭiparibhaṇḍakaraṇakāle ca kāyaparihāriko hoti .
Āhāraṃ gahetvā bhuñjanakāle kucchiparihāriko .
Vāsipi tāya dantakaṭṭhacchedanakāle mañcapīṭhānaṃ aṅgapādacīvarakuṭidaṇḍakasajjanakāle ca kāyaparihārikā hoti .
Ucchuchedananāḷikerāditacchanakāle kucchiparihārikā .
Sūcipi cīvarasibbanakāle kāyaparihārikā hoti .
Pūvaṃ vā phalaṃ vā vijjhitvā khādanakāle kucchiparihārikā .
Kāyabandhanaṃ bandhitvā vicaraṇakāle kāyaparihārikaṃ .
Ucchuādīni bandhitvā gahaṇakāle kucchiparihārikaṃ .
Parissāvanaṃ tena udakaṃ parissāvetvā nhānakāle , senāsanaparibhaṇḍakaraṇakāle ca kāyaparihārikaṃ .
Pānīyaṃ parissāvanakāle , teneva tilataṇḍulaputhukādīni gahetvā khādanakāle ca kucchiparihāriyaṃ .
Ayaṃ tāva aṭṭhaparikkhārikassa parikkhāramattā .
Navaparikkhārikassa
P1.207 pana seyyaṃ pavisantassa tatraṭṭhakaṃ paccattharaṇaṃ vā kuñcikā vā vaṭṭati .Dasaparikkhārikassa nisīdanaṃ vā cammakhaṇḍaṃ vā vaṭṭati .
Ekādasaparikkhārikassa pana kattarayaṭṭhi vā telanāḷikā vā vaṭṭati .
Dvādasaparikkhārikassa chattaṃ vā upāhanaṃ vā vaṭṭati .
Etesu ca aṭṭhaparikkhārikova santuṭṭho , itare asantuṭṭhā mahicchā mahābhārāti na vattabbā .
Etepi hi appicchāva santuṭṭhāva subharāva sallahukavuttinova .
Bhagavā pana na yimaṃ suttaṃ tesaṃ vasena kathesi , aṭṭhaparikkhārikassa vasena kathesi .
So hi khuddakavāsiñca sūciñca parissāvane pakkhipitvā pattassa anto ṭhapetvā pattaṃ aṃsakūṭe laggetvā ticīvaraṃ kāyapaṭibaddhaṃ katvā yenicchakaṃ
V1.169 sukhaṃ pakkamati .Paṭinivattetvā gahetabbaṃ nāmassa na hoti .
Iti
M1.186 imassa bhikkhuno sallahukavuttitaṃ dassento bhagavā –‘‘ santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarenā ’’ tiādimāha .
Tattha kāyaparihārikenāti kāyapariharaṇamattakena .
Kucchiparihārikenāti kucchipariharaṇamattakena .
Samādāyeva pakkamatīti aṭṭhaparikkhāramattakaṃ sabbaṃ gahetvāva kāyapaṭibaddhaṃ katvāva gacchati .
‘‘ Mama vihāro pariveṇaṃ upaṭṭhāko ’’ ti āsaṅgo vā bandho vā na hoti .
So jiyā mutto saro viya , yūthā apakkanto madahatthī viya ca icchiticchitaṃ senāsanaṃ vanasaṇḍaṃ rukkhamūlaṃ vanapabbhāraṃ paribhuñjanto ekova tiṭṭhati , ekova nisīdati .
Sabbiriyāpathesu ekova adutiyo .
‘‘ Cātuddiso appaṭigho ca hoti ,
Santussamāno itarītarena ;
Parissayānaṃ sahitā achambhī ,
Eko care khaggavisāṇakappo ’’ ti .( su . ni .42);
Evaṃ vaṇṇitaṃ khaggavisāṇakappataṃ āpajjati .
Idāni
P1.208 tamatthaṃ upamāya sādhento –‘‘ seyyathāpī ’’ tiādimāha .
Tattha pakkhī sakuṇoti pakkhayutto sakuṇo .
Ḍetīti uppatati .
Ayaṃ panettha saṅkhepattho – sakuṇā nāma ‘‘ asukasmiṃ padese rukkho paripakkaphalo ’’ ti ñatvā nānādisāhi āgantvā nakhapattatuṇḍādīhi tassa phalāni vijjhantā vidhunantā khādanti .
‘ Idaṃ ajjatanāya , idaṃ svātanāya bhavissatī ’ ti tesaṃ na hoti .
Phale pana khīṇe neva rukkhassa ārakkhaṃ ṭhapenti , na tattha pattaṃ vā nakhaṃ vā tuṇḍaṃ vā ṭhapenti .
Atha kho tasmiṃ rukkhe anapekkho hutvā , yo yaṃ disābhāgaṃ icchati , so tena sapattabhārova uppatitvā gacchati .
Evameva ayaṃ bhikkhu nissaṅgo nirapekkho yena kāmaṃ pakkamati .
Tena vuttaṃ ‘‘ samādāyeva pakkamatī ’’ ti .