Ajātasattuupāsakattapaṭivedanākathā
250. Rājā tattha tattha sādhukāraṃ pavattento ādimajjhapariyosānaṃ sakkaccaṃ sutvā ‘‘ ciraṃ vatamhi ime pañhe puthū samaṇabrāhmaṇe pucchanto , thuse koṭṭento viya kiñci sāraṃ nālatthaṃ , aho vata bhagavato guṇasampadā , yo me dīpasahassaṃ jālento viya mahantaṃ ālokaṃ katvā ime pañhe vissajjesi .
Suciraṃ vatamhi dasabalassa guṇānubhāvaṃ ajānanto vañcito ’’ ti
V1.184 cintetvā buddhaguṇānussaraṇasambhūtāya pañcavidhāya pītiyā phuṭasarīro attano pasādaṃ āvikaronto upāsakattaṃ paṭivedesi .Taṃ dassetuṃ ‘‘ evaṃ vutte rājā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha abhikkantaṃ , bhanteti ayaṃ abhikkantasaddo khayasundarābhirūpaabbhanumodanesu dissati .
‘‘ Abhikkantā
P1.228 bhante , ratti , nikkhanto paṭhamo yāmo , ciranisinno bhikkhusaṅgho ’’ tiādīsu ( a . ni .8.20) hi khaye dissati .‘‘ Ayaṃ me puggalo khamati , imesaṃ catunnaṃ puggalānaṃ abhikkantataro ca paṇītataro cā ’’ tiādīsu ( a . ni .4.100) sundare .
‘‘ Ko me vandati pādāni , iddhiyā yasasā jalaṃ ;
Abhikkantena vaṇṇena , sabbā obhāsayaṃ disā ’’ ti .( vi . va .857);
Ādīsu abhirūpe .
‘‘ Abhikkantaṃ bho , gotamā ’’ tiādīsu ( pārā .15) abbhanumodane .
Idhāpi abbhanumodaneyeva .
Yasmā ca abbhanumodane , tasmā ‘ sādhu sādhu bhante ’ ti vuttaṃ hotīti veditabbo .
Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ , turite kotūhalacchare ;
Hāse soke pasāde ca , kare āmeḍitaṃ budhoti .
Iminā
M1.204 ca lakkhaṇena idha pasādavasena , pasaṃsāvasena cāyaṃ dvikkhattuṃ vuttoti veditabbo .Athavā abhikkantan ti abhikantaṃ atiiṭṭhaṃ atimanāpaṃ atisundaranti vuttaṃ hoti .
Ettha ekena abhikkantasaddena desanaṃ thometi , ekena attano pasādaṃ .
Ayañhettha adhippāyo , abhikkantaṃ bhante , yadidaṃ bhagavato dhammadesanā ,‘ abhikkantaṃ ’ yadidaṃ bhagavato dhammadesanaṃ āgamma mama pasādoti .
Bhagavatoyeva vā vacanaṃ dve dve atthe sandhāya thometi .
Bhagavato vacanaṃ abhikkantaṃ dosanāsanato , abhikkantaṃ guṇādhigamanato .
Tathā saddhājananato , paññājananato , sātthato , sabyañjanato , uttānapadato , gambhīratthato , kaṇṇasukhato , hadayaṅgamato , anattukkaṃsanato
V1.185 , aparavambhanato , karuṇāsītalato , paññāvadātato , āpātharamaṇīyato , vimaddakkhamato , suyyamānasukhato , vīmaṃsiyamānahitatoti evamādīhi yojetabbaṃ .Tato parampi catūhi upamāhi desanaṃyeva thometi .
Tattha nikkujjitan ti adhomukhaṭhapitaṃ heṭṭhāmukhajātaṃ vā .
Ukkujjeyyāti upari mukhaṃ kareyya .
Paṭicchannan ti tiṇapaṇṇādichāditaṃ .
Vivareyyāti ugghāṭeyya .
Mūḷhassa vāti disāmūḷhassa .
Maggaṃ ācikkheyyāti hatthe gahetvā ‘‘ esa maggo ’’ ti vadeyya , andhakāreti kāḷapakkhacātuddasī
P1.229 aḍḍharattaghanavanasaṇḍameghapaṭalehi caturaṅge tame .Ayaṃ tāva anuttānapadattho .
Ayaṃ pana sādhippāyayojanā .
Yathā koci nikkujjitaṃ ukkujjeyya , evaṃ saddhammavimukhaṃ asaddhamme patitaṃ maṃ asaddhammā vuṭṭhāpentana .
Yathā paṭicchannaṃ vivareyya , evaṃ kassapassa bhagavato sāsanantaradhānā pabhuti micchādiṭṭhigahanapaṭicchannaṃ sāsanaṃ vivarantena , yathā mūḷhassa maggaṃ ācikkheyya , evaṃ kummaggamicchāmaggappaṭipannassa me saggamokkhamaggaṃ āvikarontena , yathā andhakāre telapajjotaṃ dhāreyya , evaṃ mohandhakāranimuggassa me buddhādiratanarūpāni apassato tappaṭicchādakamohandhakāraviddhaṃsakadesanāpajjotadhārakena mayhaṃ bhagavatā etehi pariyāyehi pakāsitattā anekapariyāyena dhammo pakāsitoti .
Evaṃ desanaṃ thometvā imāya desanāya ratanattaye pasannacitto pasannākāraṃ karonto esāhan tiādimāha .
Tattha esāhan ti eso ahaṃ
M1.205 .Bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmīti bhagavā me saraṇaṃ , parāyanaṃ , aghassa tātā , hitassa ca vidhātāti .
Iminā adhippāyena bhagavantaṃ gacchāmi bhajāmi sevāmi payirupāsāmi , evaṃ vā jānāmi bujjhāmīti .
Yesañhi dhātūnaṃ gatiattho , buddhipi tesaṃ attho .
Tasmā gacchāmīti imassa jānāmi bujjhāmīti ayampi attho vutto .
Dhammañca bhikkhusaṅghañcāti ettha pana adhigatamagge sacchikatanirodhe yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjamāne catūsu apāyesu apatamāne dhāretīti dhammo , so atthato ariyamaggo ceva nibbānañca .
Vuttañcetaṃ –
‘‘ yāvatā , bhikkhave , dhammā saṅkhatā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggo tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ ti ( a . ni .4.34) vitthāro .
Na kevalañca ariyamaggo ceva nibbānañca .
Api ca kho ariyaphalehi saddhiṃ pariyattidhammopi
P1.230 .Vuttañhetaṃ chattamāṇavakavimāne –
‘‘ Rāgavirāgamanejamasokaṃ , dhammamasaṅkhatamappaṭikūlaṃ ;
Madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattaṃ , dhammamimaṃ saraṇatthamupehī ’’ ti .( vi . va .887);
Ettha
V1.186 hi rāgavirāgoti maggo kathito .Anejamasokan ti phalaṃ .
Dhammamasaṅkhatan ti nibbānaṃ .
Appaṭikūlaṃ madhuramimaṃ paguṇaṃ suvibhattan ti piṭakattayena vibhattā dhammakkhandhāti .
Diṭṭhisīlasaṃghātena saṃhatoti saṅgho , so atthato aṭṭha ariyapuggalasamūho .
Vuttañhetaṃ tasmiññeva vimāne –
‘‘ Yattha ca dinnamahapphalamāhu , catūsu sucīsu purīsayugesu ;
Aṭṭha ca puggaladhammadasā te , saṅghamimaṃ saraṇatthamupehī ’’ ti .( vi . va .888);
Bhikkhūnaṃ saṅgho bhikkhusaṅgho .
Ettāvatā rājā tīṇi saraṇagamanāni paṭivedesi .