Makkhaligosālavādavaṇṇanā
167-169.
Makkhalivāde
M1.146 paccayoti hetuvevacanameva , ubhayenāpi vijjamānameva kāyaduccaritādīnaṃ saṃkilesapaccayaṃ , kāyasucaritādīnañca visuddhipaccayaṃ paṭikkhipati .Attakāreti attakāro .
Yena attanā katakammena ime sattā
P1.161 devattampi mārattampi brahmattampi sāvakabodhimpi paccekabodhimpi sabbaññutampi pāpuṇanti , tampi paṭikkhipati .Dutiyapadena yaṃ parakāraṃ parassa ovādānusāsaniṃ nissāya ṭhapetvā mahāsattaṃ avaseso jano manussasobhagyataṃ ādiṃ katvā yāva arahattaṃ pāpuṇāti , taṃ parakāraṃ paṭikkhipati .
Evamayaṃ bālo jinacakke pahāraṃ deti nāma .
Natthi purisakāreti yena purisakārena sattā vuttappakārā sampattiyo pāpuṇanti
V1.134 , tampi paṭikkhipati .Natthi balan ti yamhi attano bale patiṭṭhitā sattā vīriyaṃ katvā tā sampattiyo pāpuṇanti , taṃ balaṃ paṭikkhipati .
Natthi vīriyan tiādīni sabbāni purisakāravevacanāneva .
‘‘ Idaṃ no vīriyena idaṃ purisathāmena , idaṃ purisaparakkamena pavattan ’’ ti evaṃ pavattavacanapaṭikkhepakaraṇavasena panetāni visuṃ ādiyanti .
Sabbe sattāti oṭṭhagoṇagadrabhādayo anavasese pariggaṇhāti .
Sabbe pāṇāti ekindriyo pāṇo , dvindriyo pāṇotiādivasena vadati .
Sabbe bhūtāti aṇḍakosavatthikosesu bhūte sandhāya vadati .
Sabbe jīvāti sāliyavagodhumādayo sandhāya vadati .
Tesu hi so virūhanabhāvena jīvasaññī .
Avasā abalā avīriyāti tesaṃ attano vaso vā balaṃ vā vīriyaṃ vā natthi .
Niyatisaṅgatibhāvapariṇatāti ettha niyatīti niyatā .
Saṅgatīti channaṃ abhijātīnaṃ tattha tattha gamanaṃ .
Bhāvoti sabhāvoyeva .
Evaṃ niyatiyā ca saṅgatiyā ca bhāvena ca pariṇatā nānappakārataṃ pattā .
Yena hi yathā bhavitabbaṃ , so tatheva bhavati .
Yena na bhavitabbaṃ , so na bhavatīti dasseti .
Chasvevābhijātīsūti chasu eva abhijātīsu ṭhatvā sukhañca dukkhañca paṭisaṃvedenti .
Aññā sukhadukkhabhūmi natthīti dasseti .
Yonipamukhasatasahassānīti pamukhayonīnaṃ uttamayonīnaṃ
P1.162 cuddasasatasahassāni aññāni ca saṭṭhisatāni aññāni ca chasatāni .Pañca ca kammuno
M1.147 satānīti pañcakammasatāni ca .Kevalaṃ takkamattakena niratthakaṃ diṭṭhiṃ dīpeti .
Pañca ca kammāni tīṇi ca kammānītiādīsupi eseva nayo .
Keci panāhu –
‘‘ pañca ca kammānīti pañcindriyavasena bhaṇati .
Tīṇīti kāyakammādivasenā ’’ ti .
Kamme ca upaḍḍhakamme cāti ettha panassa kāyakammañca vacīkammañca kammanti laddhi , manokammaṃ upaḍḍhakammanti .
Dvaṭṭhipaṭipadāti dvāsaṭṭhi paṭipadāti vadati .
Dvaṭṭhantarakappāti ekasmiṃ kappe catusaṭṭhi antarakappā nāma honti .
Ayaṃ pana aññe dve ajānanto evamāha .
Chaḷābhijātiyoti kaṇhābhijāti , nīlābhijāti , lohitābhijāti , haliddābhijāti , sukkābhijāti , paramasukkābhijātīti imā cha abhijātiyo vadati .
Tattha orabbhikā , sākuṇikā , māgavikā , sūkarikā , luddā , macchaghātakā corā , coraghātakā , bandhanāgārikā , ye vā panaññepi keci kurūrakammantā , ayaṃ kaṇhābhijātīti ( a . ni .6.57) vadati .
Bhikkhū nīlābhijātīti vadati , te kira catūsu paccayesu kaṇṭake pakkhipitvā khādanti .
‘‘ Bhikkhū kaṇṭakavuttikā ’’ ti ( a . ni .6.57) ayañhissa pāḷiyeva .
Atha vā
V1.135 kaṇṭakavuttikā eva nāma eke pabbajitāti vadati .Lohitābhijāti nāma nigaṇṭhā ekasāṭakāti vadati .
Ime kira purimehi dvīhi paṇḍaratarā .
Gihī odātavasanā acelakasāvakā haliddābhijātīti vadati .
Evaṃ attano paccayadāyake nigaṇṭhehipi jeṭṭhakatare karoti .
Ājīvakā ājīvakiniyo sukkābhijātīti vadati .
Te kira purimehi catūhi paṇḍaratarā .
Nando , vaccho , kiso , saṅkiccho , makkhaligosālo , paramasukkābhijātīti ( a . ni .6.57) vadati .
Te kira sabbehi paṇḍaratarā .
Aṭṭha purisabhūmiyoti mandabhūmi , khiḍḍābhūmi , padavīmaṃsabhūmi , ujugatabhūmi , sekkhabhūmi , samaṇabhūmi
P1.163 , jinabhūmi , pannabhūmīti imā aṭṭha purisabhūmiyoti vadati .Tattha jātadivasato paṭṭhāya sattadivase sambādhaṭṭhānato nikkhantattā sattā mandā honti momūhā , ayaṃ mandabhūmīti vadati .
Ye pana duggatito āgatā honti , te abhiṇhaṃ rodanti ceva viravanti ca , sugatito āgatā taṃ anussaritvā hasanti , ayaṃ khiḍḍābhūmi nāma .
Mātāpitūnaṃ hatthaṃ vā pādaṃ vā mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā gahetvā bhūmiyaṃ padanikkhipanaṃ padavīmaṃsabhūmi nāma .
Padasā gantuṃ samatthakāle ujugatabhūmi nāma .
Sippāni sikkhitakāle
M1.148 sekkhabhūmi nāma .Gharā nikkhamma pabbajitakāle samaṇabhūmi nāma .
Ācariyaṃ sevitvā jānanakāle jinabhūmi nāma .
Bhikkhu ca pannako jino na kiñci āhāti evaṃ alābhiṃ samaṇaṃ pannabhūmīti vadati .
Ekūnapaññāsa ājīvakasateti ekūnapaññāsaājīvakavuttisatāni .
Paribbājakasateti paribbājakapabbajjāsatāni .
Nāgāvāsasateti nāgamaṇḍalasatāni .
Vīse indriyasateti vīsatindriyasatāni .
Tiṃse nirayasateti tiṃsa nirayasatāni .
Rajodhātuyoti rajaokiraṇaṭṭhānāni , hatthapiṭṭhipādapiṭṭhādīni sandhāya vadati .
Satta saññīgabbhāti oṭṭhagoṇagadrabhaajapasumigamahiṃse sandhāya vadati .
Satta asaññīgabbhāti sālivīhiyavagodhūmakaṅguvarakakudrūsake sandhāya vadati .
Nigaṇṭhigabbhāti gaṇṭhimhi jātagabbhā , ucchuveḷunaḷādayo sandhāya vadati .
Satta devāti bahū devā .
So pana sattāti vadati .
Manussāpi anantā , so sattāti vadati .
Satta
P1.164 pisācāti pisācā mahantamahantā sattāti vadati .Sarāti mahāsarā , kaṇṇamuṇḍarathakāraanotattasīhappapātachaddantamandākinīkuṇāladahe gahetvā vadati .
Pavuṭāti gaṇṭhikā .
Papātāti mahāpapātā .
Papātasatānīti khuddakapapātasatāni .
Supināti mahāsupinā .
Supinasatānīti khuddakasupinasatāni .
Mahākappinoti mahākappānaṃ .
Tattha
V1.136 ekamhā mahāsarā vassasate vassasate kusaggena ekaṃ udakabinduṃ nīharitvā sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake kate eko mahākappoti vadati .Evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni khepetvā bāle ca paṇḍite ca dukkhassantaṃ karontīti ayamassa laddhi .
Paṇḍitopi kira antarā visujjhituṃ na sakkoti .
Bālopi tato uddhaṃ na gacchati .
Sīlenāti acelakasīlena vā aññena vā yena kenaci .
Vatenāti tādiseneva vatena .
Tapenāti tapokammena .
Aparipakkaṃ paripāceti nāma , yo ‘‘ ahaṃ paṇḍito ’’ ti antarā visujjhati .
Paripakkaṃ phussa phussa byantiṃ karoti nāma yo ‘‘ ahaṃ bālo ’’ ti vuttaparimāṇaṃ kālaṃ atikkamitvā yāti .
Hevaṃ natthīti evaṃ natthi .
Tañhi ubhayampi na sakkā
M1.149 kātunti dīpeti .Doṇamiteti doṇena mitaṃ viya .
Sukhadukkheti sukhadukkhaṃ .
Pariyantakateti vuttaparimāṇena kālena katapariyante .
Natthi
P1.165 hāyanavaḍḍhaneti natthi hāyanavaḍḍhanāni .Na saṃsāro paṇḍitassa hāyati , na bālassa vaḍḍhatīti attho .
Ukkaṃsāvakaṃseti ukkaṃsāvakaṃsā .
Hāyanavaḍḍhanānametaṃ adhivacanaṃ .
Idāni tamatthaṃ upamāya sādhento ‘‘ seyyathāpi nāmā ’’ tiādimāha .
Tattha suttaguḷeti veṭhetvā katasuttaguḷe .
Nibbeṭhiyamānameva paletīti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā khittaṃ suttappamāṇena nibbeṭhiyamānameva gacchati , sutte khīṇe tattheva tiṭṭhati , na gacchati .
Evameva vuttakālato uddhaṃ na gacchatīti dasseti .