Diṭṭhadhammanibbānavādavaṇṇanā
93. Diṭṭhadhammanibbānavāde
P1.121 diṭṭhadhammoti paccakkhadhammo vuccati , tattha tattha paṭiladdhattabhāvassetaṃ adhivacanaṃ .Diṭṭhadhamme nibbānaṃ diṭṭhadhammanibbānaṃ , imasmiṃyeva attabhāve dukkhavūpasamananti attho .
Taṃ vadantīti diṭṭhadhammanibbānavādā .
Paramadiṭṭhadhammanibbānanti paramaṃ diṭṭhadhammanibbānaṃ uttamanti attho .
94. Pañcahi kāmaguṇehīti manāpiyarūpādīhi pañcahi kāmakoṭṭhāsehi bandhanehi vā .
Samappitoti suṭṭhu appito allīno hutvā .
Samaṅgībhūtoti samannāgato .
Paricāretīti tesu kāmaguṇesu yathāsukhaṃ indriyāni cāreti sañcāreti itocito ca upaneti .
Atha vā laḷati ramati kīḷati .
Ettha ca duvidhā kāmaguṇā – mānusakā ceva dibbā ca .
Mānusakā mandhātukāmaguṇasadisā daṭṭhabbā , dibbā paranimmitavasavattidevarājassa kāmaguṇasadisāti .
Evarūpe kāme upagatānañhi te diṭṭhadhammanibbānasampattiṃ paññapenti .
95. Dutiyavāre
M1.112 hutvā abhāvaṭṭhena aniccā paṭipīḷanaṭṭhena dukkhā , pakatijahanaṭṭhena vipariṇāmadhammāti veditabbā .Tesaṃ vipariṇāmaññathābhāvāti tesaṃ kāmānaṃ vipariṇāmasaṅkhātā aññathābhāvā , yampi me ahosi , tampi me natthīti vuttanayena uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā .
Tattha antonijjhāyanalakkhaṇo soko , tannissitalālappanalakkhaṇo
V1.104 paridevo , kāyappaṭipīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ , manovighātalakkhaṇaṃ domanassaṃ , visādalakkhaṇo upāyāso , vivicceva kāmehītiādīnamattho visuddhimagge vutto . 96. Vitakkitan ti abhiniropanavasena pavatto vitakko .
Vicāritan ti
P1.122 anumajjanavasena pavatto vicāro .Etenetan ti etena vitakkitena ca vicāritena ca etaṃ paṭhamajjhānaṃ oḷārikaṃ sakaṇḍakaṃ viya khāyati .
97-98.
Pītigatan ti pītiyeva .
Cetaso uppilāvitattan ti cittassa uppilabhāvakaraṇaṃ .
Cetaso ābhogoti jhānā vuṭṭhāya tasmiṃ sukhe punappunaṃ cittassa ābhogo manasikāro samannāhāroti .
Sesamettha diṭṭhadhammanibbānavāde uttānameva .
Ettāvatā sabbāpi dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo kathitā honti .
Yāsaṃ satteva ucchedadiṭṭhiyo , sesā sassatadiṭṭhiyo .
100-104.
Idāni –
‘‘ imehi kho te , bhikkhave ’’ ti iminā vārena sabbepi te aparantakappike ekajjhaṃ niyyātetvā sabbaññutaññāṇaṃ vissajjeti .
Puna –
‘‘ imehi , kho te bhikkhave ’’ tiādinā vārena sabbepi te pubbantāparantakappike ekajjhaṃ niyyātetvā tadeva ñāṇaṃ vissajjeti .
Iti ‘‘ katame ca te , bhikkhave , dhammā ’’ tiādimhi pucchamānopi sabbaññutaññāṇameva pucchitvā vissajjamānopi sattānaṃ ajjhāsayaṃ tulāya tulayanto viya sinerupādato vālukaṃ uddharanto viya dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni uddharitvā sabbaññutaññāṇameva vissajjeti .
Evamayaṃ yathānusandhivasena desanā āgatā .
Tayo hi suttassa anusandhī – pucchānusandhi , ajjhāsayānusandhi , yathānusandhīti .
Tattha ‘‘ evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca – kiṃ nu
M1.113 kho , bhante , orimaṃ tīraṃ , kiṃ pārimaṃ tīraṃ , ko majjhe saṃsīdo , ko thale ussādo , ko manussaggāho , ko amanussaggāho , ko āvaṭṭaggāho , ko antopūtibhāvo ’’ ti ( saṃ . ni .4.241) evaṃ pucchantānaṃ bhagavatā vissajjitasuttavasena pucchānusandhi veditabbo .Atha kho aññatarassa bhikkhuno evaṃ cetaso parivitakko udapādi –
‘‘ iti kira bho rūpaṃ anattā …, vedanā …, saññā …, saṅkhārā
P1.123 …, viññāṇaṃ anattā , anattakatāni kira kammāniV1.105 kamattānaṃ phusissantī ’’ ti .Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno cetasā ceto parivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi –
‘‘ ṭhānaṃ kho panetaṃ , bhikkhave , vijjati , yaṃ idhekacco moghapuriso avidvā avijjāgato taṇhādhipateyyena cetasā satthusāsanaṃ atidhāvitabbaṃ maññeyya –
‘‘ iti kira bho rūpaṃ anattā … pe … phusissantī ’’ ti .
Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā ’’ ti ( ma . ni .3.10).
Evaṃ paresaṃ ajjhāsayaṃ viditvā bhagavatā vuttasuttavasena ajjhāsayānusandhi veditabbo .
Yena pana dhammena ādimhi desanā uṭṭhitā , tassa dhammassa anurūpadhammavasena vā paṭipakkhavasena vā yesu suttesu upari desanā āgacchati , tesaṃ vasena yathānusandhi veditabbo .
Seyyathidaṃ , ākaṅkheyyasutte heṭṭhā sīlena desanā uṭṭhitā , upari cha abhiññā āgatā .
Vatthasutte heṭṭhā kilesena desanā uṭṭhitā , upari brahmavihārā āgatā .
Kosambakasutte heṭṭhā bhaṇḍanena uṭṭhitā , upari sāraṇīyadhammā āgatā .
Kakacūpame heṭṭhā akkhantiyā uṭṭhitā , upari kakacūpamā āgatā .
Imasmimpi brahmajāle heṭṭhā diṭṭhivasena desanā uṭṭhitā , upari suññatāpakāsanaṃ āgataṃ .
Tena vuttaṃ –
‘‘ evamayaṃ yathānusandhivasena desanā āgatā ’’ ti .