Niccadānaanukulayaññavaṇṇanā
349. Atthi pana , bho gotamāti – idaṃ brāhmaṇo ‘‘ sakalajambudīpavāsīnaṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya dānaṃ nāma dātuṃ garukaṃ sakalajanapado ca attano kammāni akaronto nassissati , atthi nu kho amhākampi imamhā yaññā añño yañño appasamārambhataro ceva mahapphalataro cā ’’ ti etamatthaṃ pucchanto āha .
Niccadānānīti dhuvadānāni niccabhattāni .
Anukulayaññānīti –
‘‘ amhākaṃ pitupitāmahādīhi pavattitānī ’’ ti katvā pacchā duggatapurisehipi vaṃsaparamparāya pavattetabbāni yāgāni , evarūpāni kira sīlavante uddissa nibaddhadānāni tasmiṃ kule daliddāpi na upacchindanti .
Tatridaṃ
P1.303 vatthu – anāthapiṇḍikassa kira ghare pañca niccabhattasatāni dīyiṃsu .Dantamayasalākāni pañcasatāni ahesuṃ .
Atha taṃ kulaṃ anukkamena dāliddiyena abhibhūtaṃ , ekā tasmiṃ kule dārikā ekasalākato uddhaṃ dātuṃ nāsakkhi .
Sāpi pacchā setavāhanarajjaṃ gantvā khalaṃ sodhetvā laddhadhaññena taṃ salākaṃ adāsi .
Eko thero rañño
M1.271 ārocesi .Rājā taṃ
V1.244 ānetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi .Sā tato paṭṭhāya puna pañcapi salākabhattasatāni pavattesi .
Daṇḍappahārāti –
‘‘ paṭipāṭiyā tiṭṭhatha tiṭṭhathā ’’ ti ujuṃ gantvā gaṇhatha gaṇhathāti ca ādīni vatvā dīyamānā daṇḍappahārāpi galaggāhāpi dissanti .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , hetu … pe … mahānisaṃsatarañcāti .
Ettha yasmā mahāyaññe viya imasmiṃ salākabhatte na bahūhi veyyāvaccakarehi vā upakaraṇehi vā attho atthi , tasmā etaṃ appaṭṭhataraṃ .
Yasmā cettha na bahūnaṃ kammacchedavasena pīḷāsaṅkhāto samārambho atthi , tasmā appasamārambhataraṃ .
Yasmā cetaṃ saṅghassa yiṭṭhaṃ pariccattaṃ , tasmā yaññanti vuttaṃ , yasmā pana chaḷaṅgasamannāgatāya dakkhiṇāya mahāsamudde udakasseva na sukaraṃ puññābhisandassa pamāṇaṃ kātuṃ , idañca tathāvidhaṃ .
Tasmā taṃ mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcāti veditabbaṃ .
Idaṃ sutvā brāhmaṇo cintesi – idampi niccabhattaṃ uṭṭhāya samuṭṭhāya dadato divase divase ekassa kammaṃ nassati .
Navanavo ussāho ca janetabbo hoti , atthi nu kho itopi añño yañño appaṭṭhataro ca appasamārambhataro cāti .
Tasmā ‘‘ atthi pana , bho gotamā ’’ tiādimāha .
Tattha yasmā salākabhatte kiccapariyosānaṃ natthi , ekena uṭṭhāya samuṭṭhāya aññaṃ kammaṃ akatvā saṃvidhātabbameva .
Vihāradāne pana kiccapariyosānaṃ atthi .
Paṇṇasālaṃ vā hi kāretuṃ koṭidhanaṃ vissajjetvā mahāvihāraṃ vā , ekavāraṃ dhanapariccāgaṃ katvā kāritaṃ sattaṭṭhavassānipi vassasatampi vassasahassampi gacchatiyeva .
Kevalaṃ jiṇṇapatitaṭṭhāne paṭisaṅkharaṇamattameva kātabbaṃ
P1.304 hoti .Tasmā idaṃ vihāradānaṃ salākabhattato appaṭṭhataraṃ appasamārambhatarañca hoti .
Yasmā panettha suttantapariyāyena yāvadeva sītassa paṭighātāyāti ādayo navānisaṃsā vuttā , khandhakapariyāyena .
‘‘ Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti , tato vāḷamigāni ca ;
Siriṃsape ca makase ca , sisire cāpi vuṭṭhiyo .
Tato vātātapo ghoro , sañjāto paṭihaññati ;
Leṇatthañca sukhatthañca , jhāyituñca vipassituṃ .
Vihāradānaṃ
V1.245 saṅghassa , aggaṃ buddhena vaṇṇitaṃ ;Tasmā hi paṇḍito poso , sampassaṃ atthamattano ;
Vihāre kāraye ramme , vāsayettha bahussute .
Tasmā annañca pānañca , vatthasenāsanāni ca ;
Dadeya ujubhūtesu , vippasannena cetasā .
Te tassa dhammaṃ desenti , sabbadukkhāpanūdanaṃ ;
Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya , parinibbāti anāsavo ’’ ti .( cūḷava .295);
Sattarasānisaṃsā vuttā .
Tasmā etaṃ salākabhattato mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcāti veditabbaṃ .
Saṅghassa pana pariccattattāva yaññoti vuccati .
Idampi sutvā brāhmaṇo cintesi –
‘‘ dhanapariccāgaṃ katvā vihāradānaṃ
M1.272 nāma dukkaraṃ , attano santakā hi kākaṇikāpi parassa duppariccajā , handāhaṃ itopi appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca yaññaṃ pucchāmī ’’ ti .Tato taṃ pucchanto –
‘‘ atthi pana bho ’’ tiādimāha .
350-351.
Tattha yasmā sakiṃ pariccattepi vihāre punappunaṃ chādanakhaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇādivasena kiccaṃ atthiyeva , saraṇaṃ pana ekabhikkhussa vā santike saṅghassa vā gaṇassa vā sakiṃ gahitaṃ gahitameva hoti , natthi tassa punappunaṃ kattabbatā , tasmā taṃ vihāradānato appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca hoti .
Yasmā ca saraṇagamanaṃ nāma tiṇṇaṃ ratanānaṃ jīvitapariccāgamayaṃ puññakammaṃ saggasampattiṃ deti , tasmā mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañcāti veditabbaṃ .
Tiṇṇaṃ pana ratanānaṃ jīvitapariccāgavasena yaññoti vuccati .
352. Idaṃ
P1.305 sutvā brāhmaṇo cintesi –‘‘ attano jīvitaṃ nāma parassa pariccajituṃ dukkaraṃ , atthi nu kho itopi appaṭṭhataro yañño ’’ ti tato taṃ pucchanto puna ‘‘ atthi pana , bho gotamā ’’ tiādimāha .
Tattha pāṇātipātā veramaṇītiādīsu veramaṇī nāma virati .
Sā tividhā hoti – sampattavirati , samādānavirati setughātaviratīti .
Tattha yo sikkhāpadāni agahetvāpi kevalaṃ attano jātigottakulāpadesādīni anussaritvā –
‘‘ na me idaṃ patirūpan ’’ ti
V1.246 pāṇātipātādīni na karoti , sampattavatthuṃ pariharati .Tato ārakā viramati .
Tassa sā virati sampattaviratīti veditabbā .
‘‘ Ajjatagge jīvitahetupi pāṇaṃ na hanāmī ’’ ti vā ‘‘ pāṇātipātā viramāmī ’’ ti vā ‘‘ veramaṇiṃ samādiyāmī ’’ ti vā evaṃ sikkhāpadāni gaṇhantassa pana virati samādānaviratīti veditabbā .
Ariyasāvakānaṃ pana maggasampayuttā virati setughātavirati nāma .
Tattha purimā dve viratiyo yaṃ voropanādivasena vītikkamitabbaṃ jīvitindriyādivatthu , taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanti .
Pacchimā nibbānārammaṇāva .
Ettha ca yo pañca sikkhāpadāni ekato gaṇhati , tassa ekasmiṃ bhinne sabbāni bhinnāni honti .
Yo ekekaṃ gaṇhati , so yaṃ vītikkamati , tadeva
M1.273 bhijjati .Setughātaviratiyā pana bhedo nāma natthi , bhavantarepi hi ariyasāvako jīvitahetupi neva pāṇaṃ hanati na suraṃ pivati .
Sacepissa surañca khīrañca missetvā mukhe pakkhipanti , khīrameva pavisati , na surā .
Yathā kiṃ ?
Koñcasakuṇānaṃ khīramissake udake khīrameva pavisati ?
Na udakaṃ .
Idaṃ yonisiddhanti ce , idaṃ dhammatāsiddhanti ca veditabbaṃ .
Yasmā pana saraṇagamane diṭṭhiujukakaraṇaṃ nāma bhāriyaṃ .
Sikkhāpadasamādāne pana viratimattakameva .
Tasmā etaṃ yathā vā tathā vā gaṇhantassāpi sādhukaṃ gaṇhantassāpi appaṭṭhatarañca appasamārambhatarañca .
Pañcasīlasadisassa pana dānassa abhāvato ettha mahapphalatā mahānisaṃsatā ca veditabbā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Pañcimāni
P1.306 , bhikkhave , dānāni mahādānāni aggaññāni rattaññāni vaṃsaññāni porāṇāni asaṃkiṇṇāni asaṃkiṇṇapubbāni na saṅkiyanti na saṅkiyissanti appaṭikuṭṭhāni samaṇehi brāhmaṇehi viññūhi .Katamāni pañca ?
Idha , bhikkhave , ariyasāvako pāṇātipātaṃ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti .
Pāṇātipātā paṭivirato , bhikkhave , ariyasāvako aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ deti , averaṃ deti abyāpajjhaṃ deti .
Aparimāṇānaṃ sattānaṃ abhayaṃ datvā averaṃ datvā abyāpajjhaṃ datvā aparimāṇassa abhayassa averassa abyāpajjhassa bhāgī hoti .
Idaṃ , bhikkhave , paṭhamaṃ dānaṃ mahādānaṃ … pe … viññūhīti .
Puna caparaṃ , bhikkhave , ariyasāvako adinnādānaṃ pahāya … pe … kāmesumicchācāraṃ
V1.247 pahāya … pe … musāvādaṃ pahāya … pe … surāmerayamajjapamādaṭṭhānaṃ pahāya … pe … imāni kho , bhikkhave , pañca dānāni mahādānāni aggaññāni … pe … viññūhī ’’ ti ( a . ni .8.39).Idañca pana sīlapañcakaṃ –
‘‘ attasinehañca jīvitasinehañca pariccajitvā rakkhissāmī ’’ ti samādinnatāya yaññoti vuccati .
Tattha kiñcāpi pañcasīlato saraṇagamanameva jeṭṭhakaṃ , idaṃ pana saraṇagamaneyeva patiṭṭhāya rakkhitasīlavasena mahapphalanti vuttaṃ .
353. Idampi
M1.274 sutvā brāhmaṇo cintesi –‘‘ pañcasīlaṃ nāma rakkhituṃ garukaṃ , atthi nu kho aññaṃ kiñci īdisameva hutvā ito appaṭṭhatarañca mahapphalatarañcā ’’ ti .
Tato taṃ pucchanto punapi –
‘‘ atthi pana , bho gotamā ’’ tiādimāha .
Athassa bhagavā tividhasīlapāripūriyaṃ ṭhitassa paṭhamajjhānādīnaṃ yaññānaṃ appaṭṭhatarañca mahapphalatarañca dassetukāmo buddhuppādato paṭṭhāya desanaṃ ārabhanto ‘‘ idha brāhmaṇā ’’ tiādimāha .
Tattha yasmā heṭṭhā vuttehi guṇehi samannāgato paṭhamaṃ jhānaṃ , paṭhamajjhānādīsu ṭhito dutiyajjhānādīni nibbattento na kilamati , tasmā tāni appaṭṭhāni appasamārambhāni .
Yasmā panettha paṭhamajjhānaṃ ekaṃ kappaṃ brahmaloke āyuṃ deti .
Dutiyaṃ aṭṭhakappe .
Tatiyaṃ catusaṭṭhikappe .
Catutthaṃ pañcakappasatāni .
Tadeva ākāsānañcāyatanādisamāpattivasena
P1.307 bhāvitaṃ vīsati , cattālīsaṃ , saṭṭhi , caturāsīti ca kappasahassāni āyuṃ deti ;tasmā mahapphalatarañca mahānisaṃsatarañca .
Nīvaraṇādīnaṃ pana paccanīkānaṃ dhammānaṃ pariccattattā taṃ yaññanti veditabbaṃ .
Vipassanāñāṇampi yasmā catutthajjhānapariyosānesu guṇesu patiṭṭhāya nibbattento na kilamati , tasmā appaṭṭhaṃ appasamārambhaṃ ;
vipassanāsukhasadisassa pana sukhassa abhāvā mahapphalaṃ .
Paccanīkakilesapariccāgato yaññoti .
Manomayiddhipi yasmā vipassanāñāṇe patiṭṭhāya nibbattento na kilamati , tasmā appaṭṭhā appasamārambhā ;
attano sadisarūpanimmānasamatthatāya mahapphalā .
Attano paccanīkakilesapariccāgato yañño .
Iddhividhañāṇādīnipi yasmā manomayañāṇādīsu patiṭṭhāya nibbattento na kilamati , tasmā appaṭṭhāni appasamārambhāni , attano attano paccanīkakilesappahānato yañño .
Iddhividhaṃ panettha nānāvidhavikubbanadassanasamatthatāya .
Dibbasotaṃ devamanussānaṃ saddasavanasamatthatāya ;
cetopariyañāṇaṃ
V1.248 paresaṃ soḷasavidhacittajānanasamatthatāya ;pubbenivāsānussatiñāṇaṃ icchiticchitaṭṭhānasamanussaraṇasamatthatāya ;
dibbacakkhu icchiticchitarūpadassanasamatthatāya ;
āsavakkhayañāṇaṃ atipaṇītalokuttaramaggasukhanipphādanasamatthatāya mahapphalanti veditabbaṃ .
Yasmā pana arahattato visiṭṭhataro añño yañño nāma natthi , tasmā arahattanikūṭeneva desanaṃ samāpento –
‘‘ ayampi kho , brāhmaṇā ’’ tiādimāha .