Issues
Select Version
Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā
Sīlakkhandhavaggaṭṭhakathā

Ahetukasaññuppādanirodhakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ahetukasaññuppādanirodhakathāvaṇṇanā

412. Tattha tatrāti tesu samaṇabrāhmaṇesu .
Āditova tesaṃ aparaddhan ti tesaṃ ādimhiyevaV1.276 viraddhaṃ , gharamajjheyeva pakkhalitāti dīpeti .
Sahetū sappaccayāti ettha hetupi paccayopi kāraṇasseva nāmaṃ , sakāraṇāti attho .
Taṃ pana kāraṇaṃ dassento ‘‘ sikkhā ekā ’’ ti āha .
Tattha sikkhā ekā saññā uppajjantīti sikkhāya ekaccā saññā jāyantīti attho .
413. Kā ca sikkhāti bhagavā avocāti katamā ca sā sikkhāti bhagavā vitthāretukamyatāpucchāvasena avoca .
Atha yasmā adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhāti tisso sikkhā honti .
Tasmā tā dassento bhagavā saññāya sahetukaṃ uppādanirodhaṃ dīpetuṃ buddhuppādato pabhuti tantidhammaṃ ṭhapento ‘‘ idha poṭṭhapāda , tathāgato loke ’’ tiādimāha .
Tattha adhisīlasikkhāM1.306 adhicittasikkhāti dve eva sikkhā sarūpena āgatā , tatiyā pana ‘‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti kho poṭṭhapāda mayā ekaṃsiko dhammo desito ’’ ti ettha sammādiṭṭhisammāsaṅkappavasena pariyāpannattā āgatāti veditabbā .
Kāmasaññāti pañcakāmaguṇikarāgopi asamuppannakāmacāropiP2.372 .
Tattha pañcakāmaguṇikarāgo anāgāmimaggena samugghātaṃ gacchati , asamuppannakāmacāro pana imasmiṃ ṭhāne vaṭṭati .
Tasmā tassa yā purimā kāmasaññāti tassa paṭhamajjhānasamaṅgino yā pubbe uppannapubbāya kāmasaññāya sadisattā purimā kāmasaññāti vucceyya , sā nirujjhati , anuppannāva nuppajjatīti attho .
Vivekajapītisukhasukhumasaccasaññīyeva tasmiṃ samaye hotīti tasmiṃ paṭhamajjhānasamaye vivekajapītisukhasaṅkhātā sukhumasaññā saccā hoti , bhūtā hotīti attho .
Atha vā kāmacchandādioḷārikaṅgappahānavasena sukhumā ca sā bhūtatāya saccā ca saññāti sukhumasaccasaññā , vivekajehi pītisukhehi sampayuttā sukhumasaccasaññāti vivekajapītisukhasukhumasaccasaññā sā assa atthīti vivekajapītisukhasukhumasaccasaññīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Esa nayo sabbattha .
Evampi sikkhāti ettha yasmā paṭhamajjhānaṃ samāpajjanto adhiṭṭhahanto , vuṭṭhahanto ca sikkhati , tasmā taṃ evaṃ sikkhitabbato sikkhāti vuccati .
Tenapi sikkhāsaṅkhātena paṭhamajjhānena evaṃ ekā vivekajapītisukhasukhumasaccasaññā uppajjati .
Evaṃ ekā kāmasaññā nirujjhatīti attho .
Ayaṃ sikkhāti bhagavā avocāti ayaṃ paṭhamajjhānasaṅkhātā ekā sikkhāti , bhagavā āha .
Etenupāyena sabbattha attho daṭṭhabbo .
Yasmā pana aṭṭhamasamāpattiyā aṅgato sammasanaṃ buddhānaṃyeva hoti , sāvakesu sāriputtasadisānampiV1.277 natthi , kalāpato sammasanaṃyeva pana sāvakānaṃ hoti , idañca ‘‘ saññā saññā ’’ ti , evaṃ aṅgato sammasanaṃ uddhaṭaṃ .
TasmāM1.307 ākiñcaññāyatanaparamaṃyeva saññaṃ dassetvā puna tadeva saññagganti dassetuṃ ‘‘ yato kho poṭṭhapāda … pe … saññaggaṃ phusatī ’’ ti āha .
414. TatthaP2.373 yato kho poṭṭhapāda bhikkhūti yo nāma poṭṭhapāda bhikkhu .
Idha sakasaññī hotīti idha sāsane sakasaññī hoti , ayameva vā pāṭho , attano paṭhamajjhānasaññāya saññavā hotīti attho .
So tato amutra tato amutrāti so bhikkhu tato paṭhamajjhānato amutra dutiyajjhāne , tatopi amutra tatiyajjhāneti evaṃ tāya tāya jhānasaññāya sakasaññī sakasaññī hutvā anupubbena saññaggaṃ phusati .
Saññaggan ti ākiñcaññāyatanaṃ vuccati .
Kasmā ?
Lokiyānaṃ kiccakārakasamāpattīnaṃ aggattā .
Ākiñcaññāyatanasamāpattiyañhi ṭhatvā nevasaññānāsaññāyatanampi nirodhampi samāpajjanti .
Iti sā lokiyānaṃ kiccakārakasamāpattīnaṃ aggattā saññagganti vuccati , taṃ phusati pāpuṇātīti attho .
Idāni abhisaññānirodhaṃ dassetuṃ ‘‘ tassa saññagge ṭhitassā ’’ tiādimāha .
Tattha ceteyyaṃ , abhisaṅkhareyyan ti padadvaye ca jhānaṃ samāpajjanto ceteti nāma , punappunaṃ kappetīti attho .
Uparisamāpattiatthāya nikantiṃ kurumāno abhisaṅkharoti nāma .
Imā ca me saññā nirujjheyyun ti imā ākiñcaññāyatanasaññā nirujjheyyuṃ .
Aññā ca oḷārikāti aññā ca oḷārikā bhavaṅgasaññā uppajjeyyuṃ .
So na ceva ceteti na abhisaṅkharotīti ettha kāmaṃ cesa cetentova na ceteti , abhisaṅkharontova nābhisaṅkharoti .
Imassa bhikkhuno ākiñcaññāyatanato vuṭṭhāya nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjitvā ‘‘ ekaṃ dve cittavāre ṭhassāmī ’’ ti ābhogasamannāhāro natthi .
Uparinirodhasamāpattatthāya eva pana ābhogasamannāhāro atthi , svāyamattho puttagharācikkhaṇena dīpetabbo .
Pitugharamajjhena kira gantvā pacchābhāge puttassa gharaṃ hoti , tato paṇītaṃ bhojanaṃ ādāya āsanasālaṃ āgataṃ daharaṃ thero –
‘‘ manāpo piṇḍapāto kuto ābhato ’’ ti pucchi .
So ‘‘ asukassa gharato ’’ ti laddhagharameva ācikkhi .
Yena panassa pitugharamajjhena gatopi āgatopiM1.308 tattha ābhogopi natthi .
Tattha āsanasālā viya ākiñcaññāyatanasamāpattiP2.374 daṭṭhabbā , pitugehaṃ viya nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti , puttagehaṃ viya nirodhasamāpatti , āsanasālāya ṭhatvā pitugharaṃ amanasikaritvā puttagharācikkhaṇaṃ viya ākiñcaññāyatanato vuṭṭhāya nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjitvā ‘‘ ekaṃ dve cittavāre ṭhassāmī ’’ ti pitugharaṃ amanasikaritvāvaV1.278 uparinirodhasamāpattatthāya manasikāro , evamesa cetentova na ceteti , abhisaṅkharontova nābhisaṅkharoti .
Tā ceva saññāti tā jhānasaññā nirujjhanti .
Aññā cāti aññā ca oḷārikā bhavaṅgasaññā nuppajjanti .
So nirodhaṃ phusatīti so evaṃ paṭipanno bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ phusati vindati paṭilabhati .
Anupubbābhisaññānirodhasampajānasamāpattin ti ettha abhīti upasaggamattaṃ , sampajānapadaṃ nirodhapadena antarikaṃ katvā vuttaṃ .
Anupaṭipāṭiyā sampajānasaññānirodhasamāpattīti ayaṃ panetthattho .
Tatrāpi sampajānasaññānirodhasamāpattīti sampajānantassa ante saññā nirodhasamāpatti sampajānantassa vā paṇḍitassa bhikkhuno saññānirodhasamāpattīti ayaṃ visesattho .
Idāni idha ṭhatvā nirodhasamāpattikathā kathetabbā .
Sā panesā sabbākārena visuddhimagge paññābhāvanānisaṃsādhikāre kathitā , tasmā tattha kathitatova gahetabbā .
Evaṃ bhagavā poṭṭhapādassa paribbājakassa nirodhakathaṃ kathetvā – atha naṃ tādisāya kathāya aññattha abhāvaṃ paṭijānāpetuṃ ‘‘ taṃ kiṃ maññasī ’’ tiādimāha .
Paribbājakopi ‘‘ bhagavā ajja tumhākaṃ kathaṃ ṭhapetvā na mayā evarūpā kathā sutapubbā ’’ ti paṭijānanto ,‘‘ no hetaṃ bhante ’’ ti vatvā puna sakkaccaṃ bhagavato kathāya uggahitabhāvaṃ dassento ‘‘ evaṃ kho ahaṃ bhante ’’ tiādimāha .
Athassa bhagavā ‘‘ suuggahitaṃ tayā ’’ ti anujānanto ‘‘ evaṃ poṭṭhapādā ’’ ti āha .
415. Atha paribbājako ‘‘ bhagavatā ‘ ākiñcaññāyatanaṃ saññaggan ’ ti vuttaṃ .
Etadeva nu kho saññaggaṃ , udāhu avasesasamāpattīsupiP2.375 saññaggaṃ atthī ’’ ti cintetvā tamatthaṃ pucchanto ‘‘ ekaññeva nu kho ’’ tiādimāha .
Bhagavāpissa vissajjesi .
Tattha puthūpīti bahūnipi .
Yathā yathā kho , poṭṭhapāda , nirodhaṃM1.309 phusatīti pathavīkasiṇādīsu yena yena kasiṇena , paṭhamajjhānādīnaṃ vā yena yena jhānena .
Idaṃ vuttaṃ hoti – sace hi pathavīkasiṇena karaṇabhūtena pathavīkasiṇasamāpattiṃ ekavāraṃ samāpajjanto purimasaññānirodhaṃ phusati ekaṃ saññaggaṃ , atha dve vāre , tayo vāre , vārasataṃ , vārasahassaṃ , vārasatasahassaṃ vā samāpajjanto purimasaññānirodhaṃ phusati , satasahassaṃ , saññaggāni .
Esa nayo sesakasiṇesu .
Jhānesupi sace paṭhamajjhānena karaṇabhūtena ekavāraṃ purimasaññānirodhaṃ phusati ekaṃ saññaggaṃ .
Atha dve vāreV1.279 , tayo vāre , vārasataṃ , vārasahassaṃ , vārasatasahassaṃ vā purimasaññānirodhaṃ phusati , satasahassaṃ saññaggāni .
Esa nayo sesajjhānasamāpattīsupi .
Iti ekavāraṃ samāpajjanavasena vā sabbampi sañjānanalakkhaṇena saṅgahetvā vā ekaṃ saññaggaṃ hoti , aparāparaṃ samāpajjanavasena bahūni .
416. Saññā nu kho , bhanteti bhante nirodhasamāpajjanakassa bhikkhuno ‘‘ saññā nu kho paṭhamaṃ uppajjatī ’’ ti pucchati .
Tassa bhagavā ‘‘ saññā kho , poṭṭhapādā ’’ ti byākāsi .
Tattha saññāti jhānasaññā .
Ñāṇan ti vipassanāñāṇaṃ .
Aparo nayo , saññāti vipassanā saññā .
Ñāṇan ti maggañāṇaṃ .
Aparo nayo , saññāti maggasaññā .
Ñāṇan ti phalañāṇaṃ .
Tipiṭakamahāsivatthero panāha –
Kiṃ ime bhikkhū bhaṇanti , poṭṭhapādo heṭṭhā bhagavantaṃ nirodhaṃ pucchi .
Idāni nirodhā vuṭṭhānaṃ pucchanto ‘‘ bhagavā nirodhā vuṭṭhahantassa kiṃ paṭhamaṃ arahattaphalasaññā uppajjati , udāhu paccavekkhaṇañāṇan ’’ ti vadati .
Athassa bhagavā yasmā phalasaññā paṭhamaṃ uppajjati , pacchā paccavekkhaṇañāṇaṃP2.376 .
Tasmā ‘‘ saññā kho poṭṭhapādā ’’ ti āha .
Tattha saññuppādāti arahattaphalasaññāya uppādā , pacchā ‘‘ idaṃ arahattaphalan ’’ ti evaṃ paccavekkhaṇañāṇuppādo hoti .
Idappaccayā kira meti phalasamādhisaññāpaccayā kira mayhaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ uppannanti .