9. Yaññasuttavaṇṇanā

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Yaññasuttavaṇṇanā

120. NavameM1.130 thūṇūpanītānīti thūṇaṃ upanītāni , thūṇāya baddhāni honti .

Parikammāni karontīti ettāvatā tehi bhikkhūhi rañño āraddhayañño tathāgatassa ārocito .

Kasmā pana raññā ayaṃ yañño āraddho ?

Dussupinapaṭighātāya .

Ekadivasaṃ kira rājā sabbālaṅkārappaṭimaṇḍitoV1.125 hatthikkhandhavaragato nagaraṃ anusañcaranto vātapānaṃ vivaritvā olokayamānaṃ ekaṃ itthiṃ disvā tassā paṭibaddhacitto tatova paṭinivattitvā antepuraṃ pavisitvā ekassa purisassa tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ gaccha tassā sassāmikabhāvaṃ vā assāmikabhāvaṃ vā jānāhī ’’ ti pesesi .

So gantvā pucchi .

Sā ‘‘ eso me sāmiko āpaṇe nisinno ’’ ti dassesi .

Rājapuriso rañño tamatthaṃ ācikkhi .

Rājā taṃ purisaṃ pakkosāpetvā ‘‘ maṃ upaṭṭhahā ’’ ti āha .

‘‘ Nāhaṃ , deva , upaṭṭhahituṃ jānāmī ’’ ti ca vutte ‘‘ upaṭṭhānaṃ nāma na ācariyassa santike uggahetabban ’’ ti balakkārena āvudhaphalakaṃ gāhāpetvā upaṭṭhākaṃ akāsi .

Upaṭṭhahitvā gehaṃ gatamattameva ca naṃ puna pakkosāpetvā ‘‘ upaṭṭhākena nāma rañño vacanaṃ kattabbaṃ , gaccha ito yojanamatte amhākaṃ sīsadhovanapokkharaṇī atthi , tato aruṇamattikañca lohituppalamālañca gaṇhitvā ehi .

Sace ajjeva nāgacchasi , rājadaṇḍaṃ karissāmī ’’ ti vatvā pesesi .

So rājabhayena nikkhamitvāP1.142 gato .

Rājāpi tasmiṃ gate dovārikaṃ pakkosāpetvā ,‘‘ ajja sāyanheyeva dvāraṃ pidahitvā ‘ ahaṃ rājadūto ’ ti vā ‘ uparājadūto ’ ti vā bhaṇantānampi mā vivarī ’’ ti āha .

So puriso mattikañca uppalāni ca gahetvā dvāre pihitamatte āgantvā bahuṃ vadantopi dvāraṃ alabhitvā parissayabhayena jetavanaṃ gato .

Rājāpi rāgapariḷāhena abhibhūto kāle nisīdati , kāle tiṭṭhati , kāle nipajjati , sanniṭṭhānaṃ alabhanto yattha katthaci nisinnakova makkaṭaniddāya niddāyati .

PubbeM1.131 ca tasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikakammaṃ katvā nandopanandāya nāma lohakumbhiyā nibbattiṃsu .

Te pheṇuddehakaṃ paccamānā tiṃsavassasahassāni heṭṭhā gacchantā kumbhiyā talaṃ pāpuṇanti , tiṃsavassasahassāni upari gacchantā matthakaṃ pāpuṇanti .

Te taṃ divasaṃ ālokaṃ oloketvā attano dukkaṭabhayena ekekaṃ gāthaṃ vattukāmā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharameva āhaṃsu .

Eko sa-kāraṃ , eko so-kāraṃ , eko na-kāraṃ , eko du-kāraṃ āha .

Rājā tesaṃ nerayikasattānaṃ saddaṃ sutakālato paṭṭhāya sukhaṃ avindamānova taṃrattāvasesaṃ vītināmesi .

Aruṇe uṭṭhite purohito āgantvā taṃ sukhaseyyaṃ pucchi .

So ‘‘ kuto me , ācariya , sukhan ’’ tiV1.126 ?

Vatvā ,‘‘ supine evarūpe sadde assosin ’’ ti ācikkhi .

Brāhmaṇo –

‘‘ imassa rañño iminā supinena vuḍḍhi vā hāni vā natthi , apica kho pana yaṃ imassa gehe atthi , taṃ samaṇassa gotamassa hoti , gotamasāvakānaṃ hoti , brāhmaṇā kiñci na labhanti , brāhmaṇānaṃ bhikkhaṃ uppādessāmī ’’ ti ,‘‘ bhāriyo ayaṃ , mahārāja , supino tīsu jānīsu ekā paññāyati , rajjantarāyo vā bhavissati jīvitantarāyo vā , devo vā na vassissatī ’’ ti āha .

Kathaṃ sotthi bhaveyya ācariyāti ?

‘‘ Mantetvā ñātuṃ sakkā , mahārājāti .

Gacchatha ācariyehi saddhiṃ mantetvā amhākaṃ sotthiṃ karothā ’’ ti .

So sivikasālāyaṃ brāhmaṇe sannipātetvā tamatthaṃ ārocetvā ,‘‘ visuṃ visuṃ gantvā evaṃ vadathā ’’ ti tayo vagge akāsiP1.143 .

Brāhmaṇā pavisitvā rājānaṃ sukhaseyyaṃ pucchiṃsu .

Rājā purohitassa kathitaniyāmeneva kathetvā ‘‘ kathaṃ sotthi bhaveyyā ’’ ti pucchi .

Mahābrāhmaṇā –

‘‘ sabbapañcasataṃ yaññaṃ yajitvā etassa kammassa sotthi bhaveyya , evaṃ , mahārāja , ācariyā kathentī ’’ ti āhaṃsu .

Rājā tesaṃ sutvā anabhinanditvā appaṭikkositvā tuṇhī ahosi .

Atha dutiyavaggabrāhmaṇāpi āgantvā tattheva kathesuṃ .

Tathā tatiyavaggabrāhmaṇāpi .

Atha rājā ‘‘ yaññaṃ karontū ’’ ti āṇāpesi .

Tato paṭṭhāya brāhmaṇā usabhādayo pāṇe āharāpesuṃ .

Nagare mahāsaddo udapādiM1.132 .

Taṃ pavattiṃ ñatvā mallikā rājānaṃ tathāgatassa santikaṃ pesesi .

So gantvā bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi .

Atha naṃ bhagavā –

‘‘ handa kuto nu tvaṃ , mahārāja , āgacchasi divādivassā ’’ ti āha .

Rājā –

‘‘ ajja me , bhante , supinake cattāro saddā sutā , sohaṃ brāhmaṇe pucchiṃ .

Brāhmaṇā ‘ bhāriyo , mahārāja , supino , sabbapañcasataṃ yaññaṃ yajitvā paṭikammaṃ karomāti āraddhā ’’’ ti āha .

Kinti te , mahārāja , saddā sutāti .

So yathāsutaṃ ārocesi .

Atha naṃ bhagavā āha – pubbe , mahārāja , imasmiṃyeva nagare cattāro seṭṭhiputtā paradārikā hutvā nandopanandāya lohakumbhiyā nibbattā saṭṭhivassasahassamatthake uggacchiṃsu .

Tattha eko –

‘‘ Saṭṭhivassasahassāni , paripuṇṇāni sabbaso ;

Niraye paccamānānaṃ , kadā anto bhavissatī ’’ ti .( pe . va .802; jā .1.4.54)–

ImaṃV1.127 gāthaṃ vatthukāmo ahosi .

Dutiyo –

‘‘ Sohaṃ nūna ito gantvā , yoniṃ laddhāna mānusiṃ ;

Vadaññū sīlasampanno , kāhāmi kusalaṃ bahun ’’ ti .( pe . va .805; jā .1.4.56)–

Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi .

Tatiyo –

‘‘ Natthi anto kuto anto , na anto paṭidissati ;

Tadā hi pakataṃ pāpaṃ , mama tuyhañca mārisā ’’ ti .( pe . va .803; jā .1.4.55)–

Imaṃ gāthaṃ vatthukāmo ahosi .

Catuttho –

‘‘ Dujjīvitamajīvimhā , ye sante na dadamhase ;

Vijjamānesu bhogesu , dīpaṃ nākamha attano ’’ ti .( pe . va .804; jā .1.4.53)–

ImaṃP1.144 .

Te imā gāthā vattuṃ asakkontā ekekaṃ akkharaṃ vatvā tattheva nimuggā .

Iti , mahārāja , te nerayikasattā yathākammena viraviṃsu .

Tassa saddassa sutapaccayā tuyhaṃ hāni vā vuḍḍhi vā natthi .

Ettakānaṃ pana pasūnaṃ ghātanakammaṃ nāma bhāriyanti nirayabhayena tajjetvā dhammakathaṃM1.133 kathesi .

Rājā dasabale pasīditvā ,‘‘ muñcāmi , nesaṃ jīvitaṃ dadāmi , haritāni ceva tiṇāni khādantu , sītalāni ca pānīyāni pivantu , sīto ca nesaṃ vāto upavāyatū ’’ ti vatvā ,‘‘ gacchatha hārethā ’’ ti manusse āṇāpesi .

Te gantvā brāhmaṇe palāpetvā taṃ pāṇasaṅghaṃ bandhanato mocetvā nagare dhammabheriṃ carāpesuṃ .

Atha rājā dasabalassa santike nisinno āha –

‘‘ bhante , ekaratti nāma tiyāmā hoti , mayhaṃ pana ajja dve rattiyo ekato ghaṭitā viya ahesun ’’ ti .

Sopi puriso tattheva nisinnoV1.128 āha –

‘‘ bhante , yojanaṃ nāma catugāvutaṃ hoti , mayhaṃ pana ajja dve yojanāni ekato katāni viya ahesun ’’ ti .

Atha bhagavā –

‘‘ jāgarassa tāva rattiyā dīghabhāvo pākaṭo , santassa yojanassa dīghabhāvo pākaṭo , vaṭṭapatitassa pana bālaputhujjanassa anamataggasaṃsāravaṭṭaṃ ekantadīghamevā ’’ ti rājānañca tañca purisaṃ nerayikasatte ca ārabbha dhammapade imaṃ gāthaṃ abhāsi –

‘‘ Dīghā jāgarato ratti , dīghaṃ santassa yojanaṃ ;

Dīgho bālānaṃ saṃsāro , saddhammaṃ avijānatan ’’ ti .( dha . pa .60);

Gāthāpariyosāne so itthisāmiko puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi .

Etamatthaṃ viditvāti etaṃ kāraṇaṃ jānitvā .

Assamedhan tiādīsu – porāṇarājakāle kira sassamedhaṃ purisamedhaṃ sammāpāsaṃ vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ , yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu .

Tattha nipphannasassatoP1.145 dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma , sassasampādane medhāvitāti attho .

Mahāyodhānaṃ chamāsikaṃ bhatta-vetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma , purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho .

Daliddamanussānaṃ hatthato lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vināva vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma .

Tañhi sammā manusse pāseti , hadaye bandhitvā viya ṭhapeti , tasmā sammāpāsanti vuccati .

‘‘ Tāta mātulā ’’ tiādinā nayena saṇhavācābhaṇanaṃ vācāpeyyaṃ nāma , piyavācāti attho .

Evaṃ catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhañcevaM1.134 hoti phītañca pahūtaannapānaṃ khemaṃ nirabbudaṃ .

Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharadvārā viharanti .

Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato niraggaḷan ti vuccati .

Ayaṃ porāṇikā paveṇī .

Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imañca raṭṭhasampattiṃ parivattetvā uddhaṃmūlakaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhanti ādike pañca yaññe nāma akaṃsu .

Tesu assamettha medhanti vadhantīti assamedho .

Dvīhi pariyaññehi yajitabbassa ekavīsatiyūpassa ekasmiṃ majjhimadivaseyeva sattanavutipañcapasusataghātabhiṃsanassa ṭhapetvā bhūmiñcaV1.129 purise ca avasesasabbavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .

Purisamettha medhantīti purisamedho .

Catūhi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .

Sammamettha pāsentīti sammāpāso .

Divase divase sammaṃ khipitvā tassaP1.146 patitokāse vediṃ katvā saṃhārimehi yūpādīhi sarassatinadiyā nimuggokāsato pabhuti paṭilomaṃ gacchantena yajitabbassa satrayāgassetaṃ adhivacanaṃ .

Vājamettha pivantīti vājapeyyo .

Ekena pariyaññena sattarasahi pasūhi yajitabbassa beluvayūpassa sattarasakadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ .

Natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo .

Navahi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā ca purisehi ca assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa sabbamedhapariyāyanāmassa assamedhavikappassevetaṃ adhivacanaṃ .

Mahārambhāti mahākiccā mahākaraṇīyā .

Sammaggatāti sammā paṭipannā buddhādayo .

Nirārambhāti appatthā appakiccā .

Yajanti anukulan ti anukulesu yajanti , yaṃ niccabhattādi pubbapurisehi paṭṭhapitaṃ , taṃ aparāparaṃ anupacchinnattā manussā dadantīti attho .

Navamaṃ .

Issues

Select Version

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā

Sagāthāvagga-aṭṭhakathā