Issues
Ekakanipāta-aṭṭhakathā
Ekakanipāta-aṭṭhakathā

Rādhattheravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Rādhattheravatthu

233. EkādasameV1.246 paṭibhāneyyakānan ti satthu dhammadesanāpaṭibhānassa paccayabhūtānaṃ paṭibhānajanakānaṃ bhikkhūnaṃ rādhatthero aggoti dasseti .
Therassa hi diṭṭhisamudācārañca okappaniyasaddhañca āgamma dasabalassa navanavā dhammadesanā paṭibhāti .
Tasmā thero paṭibhāneyyakānaṃ aggo nāma jāto .
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulageheP1.328 nibbattitvā aparabhāge satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭibhāneyyakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi .
So yāvajīvaṃ tathāgataṃ paricaritvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇakule paṭisandhiṃ gaṇhi , rādhamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu .
So mahallakakāle attano puttadārena abahumato ‘‘ pabbajitvā kālaṃ vītināmessāmī ’’ ti vihāraṃ gantvā there pabbajjaṃ yāci .
‘‘ Jiṇṇo mahallakabrāhmaṇo ’’ ti na koci pabbājetuṃ icchi .
Athekadivasaṃ brāhmaṇo satthu santikaṃ gantvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā tassa upanissayasampattiṃ disvā kathaṃ samuṭṭhāpetukāmo ‘‘ kiṃ , brāhmaṇa , puttadārā taṃ paṭijaggantī ’’ ti ?
Kuto , bho gotama , paṭijagganaṃ , mahallakotiM1.254 maṃ bahi nīhariṃsu .
Kiṃ pana te , brāhmaṇa , pabbajituṃ na vaṭṭatīti ?
Ko maṃ , bho gotama , pabbājessati , mahallakabhāvena maṃ na koci icchatīti .
Satthā sāriputtattherassa saññaṃ adāsi .
Thero satthu vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā rādhabrāhmaṇaṃ pabbājetvā cintesi –
‘‘ satthā imaṃ brāhmaṇaṃ sādarena pabbajāpesi , na kho me etaṃ anādarena pariharituṃ vaṭṭatī ’’ ti rādhattheraṃ ādāya gāmakāvāsaṃ agamāsi .
Tatrassa adhunā pabbajitattā kicchalābhissa thero attano pattaṃ āvāsaṃ deti , attano pattaṃ paṇītapiṇḍapātampi tasseva datvā sayaṃ piṇḍāya carati .
Rādhatthero senāsanasappāyañca bhojanasappāyañca labhitvā sāriputtattherassa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Atha naṃ thero gahetvā dasabalaṃ passituṃ āgato .
Satthā jānantova pucchi –
‘‘ yo te mayāV1.247P1.329 , sāriputta , nissitako dinno , kīdisaṃ tassa , na ukkaṇṭhatī ’’ ti ?
Bhante , sāsane abhiramitabhikkhu nāma evarūpo bhaveyyāti .
Athāyasmato sāriputtassa ‘‘ sāriputtatthero kataññū katavedī ’’ ti saṅghamajjhe kathā udapādi .
Taṃ sutvā satthā bhikkhū āmantesi –
‘‘ anacchariyaṃ , bhikkhave , sāriputtassa idāni kataññūkataveditā , so atīte ahetukapaṭisandhiyaṃ nibbattopi kataññūkatavedīyeva ahosī ’’ ti .
Katarasmiṃ kāle bhagavāti ?
Atīte , bhikkhave , pabbatapādamhi pañcasatamattā vaḍḍhakipurisā mahāaraññaṃ pavisitvā dabbasambhāre chinditvā mahāuḷumpaṃ bandhitvā nadiyā otārenti .
Atheko hatthināgo ekasmiṃ visamaṭṭhāne soṇḍāya sākhaṃ gaṇhanto sākhābhaṅgavegaṃ sandhāretuṃ asakkonto tikhiṇakhāṇuke pādena avatthāsi , pādo viddho , dukkhavedanā vattanti .
So gamanaṃ abhinīharituṃ asakkonto tattheva nipajji .
So katipāhaccayena te vaḍḍhakī attano samīpena gacchante disvā ‘‘ ime nissāyāhaṃ jīvitaṃ labhissāmī ’’ ti tesaṃ anupadaṃ agamāsi .
Te nivattitvā hatthiṃ disvā bhītā palāyanti .
So tesaṃ palāyanabhāvaṃ ñatvā aṭṭhāsi , puna ṭhitakāle anubandhi .
Vaḍḍhakijeṭṭhako cintesi –
‘‘ ayaṃ hatthi amhesu tiṭṭhantesu anubandhati , palāyantesu tiṭṭhati , bhavissati tattha kāraṇan ’’ ti .
Sabbe taṃ taṃ rukkhaṃ āruyhaM1.255 tassa āgamanaṃ paṭimānentā nisīdiṃsu .
So tesaṃ santikaṃ āgantvā attano pādaṃ dassento parivattetvā nipajji .
Tadā vaḍḍhakīnaṃ saññā udapādi –
‘‘ gilānabhāvena , bho , esa āgacchati , na aññena kāraṇenā ’’ ti tassa santikaṃ gantvā pāde paviṭṭhakhāṇukaṃ disvāP1.330 ‘‘ iminā kāraṇena esa āgato ’’ ti tikhiṇavāsiyā khāṇukakoṭiyaṃ odhiṃ datvā daḷhāya rajjuyā bandhitvā kaḍḍhitvā nīhariṃsu .
Athassa vaṇamukhaṃ pīḷetvā pubbalohitaṃ nīharitvā kasāvodakena dhovitvā attano jānanabhesajjaṃ makkhetvā nacirasseva phāsukaṃ akaṃsu .
Hatthināgo gilānā vuṭṭhito cintesi –
‘‘ ime mayhaṃ bahupakārā , ime mayā nissāya jīvitaṃ laddhaṃ , mayā imesaṃ kataññunā katavedinā bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā setaṃ gandhahatthipotakaṃ ānesi .
Vaḍḍhakino hatthipotakaṃ disvā ‘‘ amhākaṃ hatthī puttampi gahetvā āgato ’’ ti ativiya tuṭṭhacittā ahesuṃ .
Hatthināgo cintesi –
‘‘ mayi tiṭṭhante ‘ kiṃ nu kho ayaṃ āgato ’ ti mama āgatakāraṇaṃ na jānissantī ’’ ti ṭhitaṭṭhānato pakkāmi .
HatthipotakoV1.248 pitu pacchato pacchato anupāyāsi .
Hatthināgo tassa āgatabhāvaṃ ñatvā nivattanatthāya saddasaññaṃ adāsi .
So pitu kathaṃ sutvā nivattitvā vaḍḍhakīnaṃ santikaṃ gato .
Vaḍḍhakino ‘‘ imaṃ hatthipotakaṃ amhākaṃ dātuṃ āgato bhavissati eso ’’ ti ñatvā ‘‘ amhākaṃ santike tayā kattabbakiccaṃ natthi , pitu santikaṃyeva gacchā ’’ ti pahiṇiṃsu .
Hatthināgo yāvatatiyaṃ attano santikaṃ āgatampi puna vaḍḍhakīnaṃyeva samīpaṃ pesesi .
Tato paṭṭhāya vaḍḍhakino hatthipotakaṃ attano santike katvā paṭijagganti .
Bhojanakāle ekekaṃ bhattapiṇḍaṃ denti , bhattaṃ tassa yāvadatthaṃ ahosi .
So vaḍḍhakīhi antogahane koṭṭitaṃ dabbasambhāraṃ āharitvā aṅgaṇaṭṭhāne rāsiṃ karoti .
Eteneva niyāmena aññampi upakārakammaṃ karoti .
SatthāP1.331 imaṃ kāraṇaṃ āharitvā pubbepi sāriputtassa kataññūkatavedibhāvaṃ dīpeti .
Sāriputtatthero hi tadā mahāhatthī ahosi , aṭṭhuppattiyaṃ āgato ossaṭṭhavīriyo bhikkhu hatthipotako ahosi .
Saṃyuttanikāyaṃ pana patvā sakalaṃ rādhasaṃyuttaṃ , dhammapade ca –
‘‘ NidhīnaṃvaM1.256 pavattāraṃ , yaṃ passe vajjadassinaṃ ;
Niggayhavādiṃ medhāviṃ , tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje ;
Tādisaṃ bhajamānassa , seyyo hoti na pāpiyo ’’ ti .( dha . pa .76)–
Gāthā therassa dhammadesanā nāma .
Aparabhāge pana satthā paṭipāṭiyā there ṭhānantaresu ṭhapento rādhattheraṃ paṭibhāneyyakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .