Rādhattheravatthu
233. Ekādasame
V1.246 paṭibhāneyyakānan ti satthu dhammadesanāpaṭibhānassa paccayabhūtānaṃ paṭibhānajanakānaṃ bhikkhūnaṃ rādhatthero aggoti dasseti .Therassa hi diṭṭhisamudācārañca okappaniyasaddhañca āgamma dasabalassa navanavā dhammadesanā paṭibhāti .
Tasmā thero paṭibhāneyyakānaṃ aggo nāma jāto .
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi hi padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe
P1.328 nibbattitvā aparabhāge satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭibhāneyyakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi .So yāvajīvaṃ tathāgataṃ paricaritvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇakule paṭisandhiṃ gaṇhi , rādhamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu .
So mahallakakāle attano puttadārena abahumato ‘‘ pabbajitvā kālaṃ vītināmessāmī ’’ ti vihāraṃ gantvā there pabbajjaṃ yāci .
‘‘ Jiṇṇo mahallakabrāhmaṇo ’’ ti na koci pabbājetuṃ icchi .
Athekadivasaṃ brāhmaṇo satthu santikaṃ gantvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā tassa upanissayasampattiṃ disvā kathaṃ samuṭṭhāpetukāmo ‘‘ kiṃ , brāhmaṇa , puttadārā taṃ paṭijaggantī ’’ ti ?
Kuto , bho gotama , paṭijagganaṃ , mahallakoti
M1.254 maṃ bahi nīhariṃsu .Kiṃ pana te , brāhmaṇa , pabbajituṃ na vaṭṭatīti ?
Ko maṃ , bho gotama , pabbājessati , mahallakabhāvena maṃ na koci icchatīti .
Satthā sāriputtattherassa saññaṃ adāsi .
Thero satthu vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā rādhabrāhmaṇaṃ pabbājetvā cintesi –
‘‘ satthā imaṃ brāhmaṇaṃ sādarena pabbajāpesi , na kho me etaṃ anādarena pariharituṃ vaṭṭatī ’’ ti rādhattheraṃ ādāya gāmakāvāsaṃ agamāsi .
Tatrassa adhunā pabbajitattā kicchalābhissa thero attano pattaṃ āvāsaṃ deti , attano pattaṃ paṇītapiṇḍapātampi tasseva datvā sayaṃ piṇḍāya carati .
Rādhatthero senāsanasappāyañca bhojanasappāyañca labhitvā sāriputtattherassa santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi .
Atha naṃ thero gahetvā dasabalaṃ passituṃ āgato .
Satthā jānantova pucchi –
‘‘ yo te mayā
V1.247P1.329 , sāriputta , nissitako dinno , kīdisaṃ tassa , na ukkaṇṭhatī ’’ ti ?Bhante , sāsane abhiramitabhikkhu nāma evarūpo bhaveyyāti .
Athāyasmato sāriputtassa ‘‘ sāriputtatthero kataññū katavedī ’’ ti saṅghamajjhe kathā udapādi .
Taṃ sutvā satthā bhikkhū āmantesi –
‘‘ anacchariyaṃ , bhikkhave , sāriputtassa idāni kataññūkataveditā , so atīte ahetukapaṭisandhiyaṃ nibbattopi kataññūkatavedīyeva ahosī ’’ ti .
Katarasmiṃ kāle bhagavāti ?
Atīte , bhikkhave , pabbatapādamhi pañcasatamattā vaḍḍhakipurisā mahāaraññaṃ pavisitvā dabbasambhāre chinditvā mahāuḷumpaṃ bandhitvā nadiyā otārenti .
Atheko hatthināgo ekasmiṃ visamaṭṭhāne soṇḍāya sākhaṃ gaṇhanto sākhābhaṅgavegaṃ sandhāretuṃ asakkonto tikhiṇakhāṇuke pādena avatthāsi , pādo viddho , dukkhavedanā vattanti .
So gamanaṃ abhinīharituṃ asakkonto tattheva nipajji .
So katipāhaccayena te vaḍḍhakī attano samīpena gacchante disvā ‘‘ ime nissāyāhaṃ jīvitaṃ labhissāmī ’’ ti tesaṃ anupadaṃ agamāsi .
Te nivattitvā hatthiṃ disvā bhītā palāyanti .
So tesaṃ palāyanabhāvaṃ ñatvā aṭṭhāsi , puna ṭhitakāle anubandhi .
Vaḍḍhakijeṭṭhako cintesi –
‘‘ ayaṃ hatthi amhesu tiṭṭhantesu anubandhati , palāyantesu tiṭṭhati , bhavissati tattha kāraṇan ’’ ti .
Sabbe taṃ taṃ rukkhaṃ āruyha
M1.255 tassa āgamanaṃ paṭimānentā nisīdiṃsu .So tesaṃ santikaṃ āgantvā attano pādaṃ dassento parivattetvā nipajji .
Tadā vaḍḍhakīnaṃ saññā udapādi –
‘‘ gilānabhāvena , bho , esa āgacchati , na aññena kāraṇenā ’’ ti tassa santikaṃ gantvā pāde paviṭṭhakhāṇukaṃ disvā
P1.330 ‘‘ iminā kāraṇena esa āgato ’’ ti tikhiṇavāsiyā khāṇukakoṭiyaṃ odhiṃ datvā daḷhāya rajjuyā bandhitvā kaḍḍhitvā nīhariṃsu .Athassa vaṇamukhaṃ pīḷetvā pubbalohitaṃ nīharitvā kasāvodakena dhovitvā attano jānanabhesajjaṃ makkhetvā nacirasseva phāsukaṃ akaṃsu .
Hatthināgo gilānā vuṭṭhito cintesi –
‘‘ ime mayhaṃ bahupakārā , ime mayā nissāya jīvitaṃ laddhaṃ , mayā imesaṃ kataññunā katavedinā bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā setaṃ gandhahatthipotakaṃ ānesi .
Vaḍḍhakino hatthipotakaṃ disvā ‘‘ amhākaṃ hatthī puttampi gahetvā āgato ’’ ti ativiya tuṭṭhacittā ahesuṃ .
Hatthināgo cintesi –
‘‘ mayi tiṭṭhante ‘ kiṃ nu kho ayaṃ āgato ’ ti mama āgatakāraṇaṃ na jānissantī ’’ ti ṭhitaṭṭhānato pakkāmi .
Hatthipotako
V1.248 pitu pacchato pacchato anupāyāsi .Hatthināgo tassa āgatabhāvaṃ ñatvā nivattanatthāya saddasaññaṃ adāsi .
So pitu kathaṃ sutvā nivattitvā vaḍḍhakīnaṃ santikaṃ gato .
Vaḍḍhakino ‘‘ imaṃ hatthipotakaṃ amhākaṃ dātuṃ āgato bhavissati eso ’’ ti ñatvā ‘‘ amhākaṃ santike tayā kattabbakiccaṃ natthi , pitu santikaṃyeva gacchā ’’ ti pahiṇiṃsu .
Hatthināgo yāvatatiyaṃ attano santikaṃ āgatampi puna vaḍḍhakīnaṃyeva samīpaṃ pesesi .
Tato paṭṭhāya vaḍḍhakino hatthipotakaṃ attano santike katvā paṭijagganti .
Bhojanakāle ekekaṃ bhattapiṇḍaṃ denti , bhattaṃ tassa yāvadatthaṃ ahosi .
So vaḍḍhakīhi antogahane koṭṭitaṃ dabbasambhāraṃ āharitvā aṅgaṇaṭṭhāne rāsiṃ karoti .
Eteneva niyāmena aññampi upakārakammaṃ karoti .
Satthā
P1.331 imaṃ kāraṇaṃ āharitvā pubbepi sāriputtassa kataññūkatavedibhāvaṃ dīpeti .Sāriputtatthero hi tadā mahāhatthī ahosi , aṭṭhuppattiyaṃ āgato ossaṭṭhavīriyo bhikkhu hatthipotako ahosi .
Saṃyuttanikāyaṃ pana patvā sakalaṃ rādhasaṃyuttaṃ , dhammapade ca –
‘‘ Nidhīnaṃva
M1.256 pavattāraṃ , yaṃ passe vajjadassinaṃ ;Niggayhavādiṃ medhāviṃ , tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje ;
Tādisaṃ bhajamānassa , seyyo hoti na pāpiyo ’’ ti .( dha . pa .76)–
Gāthā therassa dhammadesanā nāma .
Aparabhāge pana satthā paṭipāṭiyā there ṭhānantaresu ṭhapento rādhattheraṃ paṭibhāneyyakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .