Soṇakuṭikaṇṇattheravatthu
206. Aṭṭhame kalyāṇavākkaraṇānan ti vākkaraṇaṃ vuccati vacanakiriyā , madhuravacanānanti attho .
Ayañhi thero dasabalena saddhiṃ ekagandhakuṭiyā tathāgatassa
M1.186 madhurena sarena dhammakathaṃ kathesi .Athassa satthā sādhukāraṃ adāsi .
Tasmā so kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggo
V1.184 nāma jāto .Soṇoti tassa nāmaṃ , koṭiagghanakaṃ pana kaṇṇapiḷandhanaṃ dhāresi .
Tasmā kuṭikaṇṇoti vuccati , koṭikaṇṇoti attho .
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayampi padumuttarabuddhakāle purimanayeneva mahājanena saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhatvā satthu dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘ mayāpi anāgate ekassa buddhassa sāsane kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggena bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā dasabalaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā ,‘‘ bhante , yaṃ bhikkhuṃ tumhe ito
P1.238 sattadivasamatthake kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapayittha , ahampi imassa adhikārakammassa phalena anāgate ekassa buddhassa sāsane tathārūpo bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi .Satthā tassa anantarāyaṃ disvā ‘‘ anāgate gotamabuddhassa sāsane kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggo bhavissasī ’’ ti byākaritvā pakkāmi .
Sopi yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā kappasatasahassaṃ devesu ca manussesu ca saṃsaranto amhākaṃ dasabalassa uppattito puretarameva devalokā cavitvā kāḷiyā nāma kuraragharikāya upāsikāya kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi .
Sā paripakke gabbhe rājagahanagare attano kulanivesanaṃ āgatā .
Tasmiṃ samaye amhākaṃ satthā sabbaññutaṃ patto isipatane dhammacakkaṃ pavattesi .
Dhammacakkappavattane dasasahassacakkavāḷadevatā sannipatiṃsu .
Tattha eko aṭṭhavīsatiyā yakkhasenāpatīnaṃ abbhantare sātāgiro nāma yakkho dasabalassa dhammakathaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya cintesi –
‘‘ kiṃ nu kho ayaṃ evaṃ madhuradhammakathā mama sahāyena hemavatena sutā na sutā ’’ ti ?
So devasaṅghassa antare olokento taṃ apassitvā ‘‘ addhā mama sahāyo tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppannabhāvaṃ na jānāti , gacchāmi dasabalassa ceva vaṇṇaṃ kathessāmi , paṭividdhadhammañca ārocessāmī ’’ ti attano parisāya saddhiṃ rājagahamatthakena tassa santikaṃ pāyāsi .
Hemavatopi
M1.187 tiyojanasahassaṃ himavantaṃ akālapupphitaṃ disvā ‘‘ mama sahāyena sātāgirena saddhiṃ himavantakīḷitaṃ kīḷissāmī ’’ ti attano parisāya saddhiṃ rājagahamatthakenevaV1.185 pāyāsi .Tesaṃ dvinnampi aggabalakāyā kulagharikāya kāḷiupāsikāya nivesanamatthake samāgantvā ‘‘ tumhe kassa parisā , mayaṃ sātāgirassa .
Tumhe kassa parisā , mayaṃ hemavatassā ’’ ti āhaṃsu .
Te haṭṭhatuṭṭhāva gantvā tesaṃ yakkhasenāpatīnaṃ ārocayiṃsu .
Tepi taṃkhaṇaññeva
P1.239 upāsikāya nivesanamatthake samāgacchiṃsu .Sātāgiro hemavataṃ āha –
‘‘ kahaṃ , samma , gacchasī ’’ ti ?
Tava santikaṃ sammāti .
Kiṃkāraṇāti ?
Himavantaṃ pupphitaṃ disvā tayā saddhiṃ tattha kīḷissāmīti .
Tvaṃ pana , samma , kahaṃ gacchasīti ?
Tava santikaṃ , sammāti .
Kiṃkāraṇāti ?
Tvaṃ himavantassa kena pupphitabhāvaṃ jānāsīti ?
Na jānāmi , sammāti .
Suddhodanamahārājassa putto siddhatthakumāro dasasahassilokadhātuṃ kampetvā paṭividdhasabbaññutaññāṇo dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ majjhe anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattesi .
Tassa pavattitabhāvaṃ na jānāsīti ?
Na jānāmi , sammāti .
Tvaṃ ettakameva ṭhānaṃ pupphitanti aññāsi , tassa pana purisassa sakkāratthāya sakaladasasahassacakkavāḷaṃ ekamālāguḷasadisaṃ ajja jātaṃ sammāti .
Mālā tāva pupphantu , tayā so satthā akkhīni pūretvā diṭṭhoti .
Āma , samma , satthā ca me diṭṭho , dhammo ca suto , amatañca pītaṃ .
Ahaṃ ‘‘ etaṃ amatadhammaṃ tampi jānāpessāmī ’’ ti tava santikaṃ āgatosmi , sammāti .
Tesaṃ aññamaññaṃ kathentānaṃyeva upāsikā sirisayanato uṭṭhāya nisinnā taṃ kathāsallāpaṃ sutvā sadde nimittaṃ gaṇhi .
‘‘ Ayaṃ saddo uddhaṃ , na heṭṭhā , amanussabhāsito , no manussabhāsito ’’ ti sallakkhetvā ohitasotā paggahitamānasā hutvā nisīdi .
Tato –
‘‘ Ajja pannaraso uposatho ( iti sātāgiro yakkho ),
Dibbā ratti upaṭṭhitā ;
Anomanāmaṃ satthāraṃ ,
Handa passāma gotaman ’’ ti .( su . ni .153)–
Evaṃ
M1.188 sātāgirena vutte –‘‘ Kacci mano supaṇihito ( iti hemavato yakkho ),
Sabbabhūtesu tādino ;
Kacci
V1.186 iṭṭhe aniṭṭhe ca ,Saṅkappassa vasīkatā ’’ ti .( su . ni .154);
Evaṃ
P1.240 hemavato satthu kāyasamācārañca ājīvañca manosamācārañca pucchi .Pucchitaṃ pucchitaṃ sātāgiro vissajjesi .
Evaṃ satthu sarīravaṇṇaguṇavaṇṇakathanavasena hemavatasuttante niṭṭhite hemavato sahāyakassa dhammadesanānusārena ñāṇaṃ pesetvā sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Atha , kāḷī upāsikā , parassa dhamme desīyamāne tathāgataṃ adiṭṭhapubbāva hutvā anussavappasādaṃ uppādetvā parassa vaḍḍhitaṃ bhojanaṃ bhuñjamānā viya sotāpattiphale patiṭṭhāsi .
Sā sabbamātugāmānaṃ antare paṭhamakasotāpannā sabbajeṭṭhikā ahosi .
Tassā saha sotāpattibhāvena tameva rattiṃ gabbhavuṭṭhānaṃ jātaṃ , paṭiladdhadārakassa nāmaggahaṇadivase soṇoti nāmaṃ akāsi .
Sā yathāruciyā kulagehe vasitvā kulagharameva agamāsi .
Tasmiṃ samaye mahākaccānatthero taṃ nagaraṃ upanissāya upavatte pabbate paṭivasati .
Upāsikā theraṃ upaṭṭhāti .
Thero nibaddhaṃ tassā nivesanaṃ gacchati .
Soṇadārakopi nibaddhaṃ therassa santike vicaranto vissāsiko ahosi .
So aparena samayena therassa santike pabbaji .
Thero taṃ upasampādetukāmo tīṇi vassāni gaṇaṃ pariyesitvā upasampādesi .
So upasampanno kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā therasseva santike suttanipātaṃ uggaṇhitvā vutthavasso pavāretvā satthāraṃ passitukāmo hutvā upajjhāyaṃ āpucchi .
Thero āha –
‘‘ soṇa , tayi gate satthā taṃ ekagandhakuṭiyaṃ vasāpetvā dhammaṃ ajjhesissati , tvaṃ dhammaṃ kathessasi .
Satthā tava dhammakathāya pasīditvā tuyhaṃ varaṃ dassati .
Tvaṃ varaṃ gaṇhanto imañca imañca gaṇhāhi , mama vacanena dasabalassa pāde vandāhī ’’ ti .
So upajjhāyena anuññāto
P1.241 mātuupāsikāya gehaṃ gantvā ārocesi .Sāpi ‘‘ sādhu
M1.189 , tāta , tvaṃ dasabalaṃ passituṃ gacchanto imaṃ kambalaṃ āharitvā satthu vasanagandhakuṭiyā bhūmattharaṇaṃ katvā attharāhī ’’ ti kambalaṃ adāsi .Soṇatthero taṃ ādāya senāsanaṃ saṃsāmetvā anupubbena satthu vasanaṭṭhānaṃ gantvā dasabalassa buddhāsane nisinnavelāyameva upasaṅkamitvā abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Satthā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā ānandattheraṃ āmantesi –
‘‘ ānanda , imassa bhikkhussa
V1.187 senāsanaṃ jānāhī ’’ ti .Thero satthu adhippāyaṃ ñatvā antogandhakuṭiyaṃyeva bhūmattharaṇaṃ ussārento viya atthari .
Atha kho bhagavā bahudevarattiṃ ajjhokāse vītināmetvā vihāraṃ pāvisi , āyasmāpi kho soṇo bahudevarattiṃ ajjhokāse vītināmetvā vihāraṃ pāvisi .
Satthā pacchimayāme sīhaseyyaṃ kappetvā paccūsasamaye vuṭṭhāya nisīditvā ‘‘ ettakena kālena soṇassa kāyadaratho paṭippassaddho bhavissatī ’’ ti ñatvā āyasmantaṃ soṇaṃ ajjhesi –
‘‘ paṭibhātu taṃ bhikkhu dhammo bhāsitun ’’ ti .
Soṇatthero madhurassarena ekabyañjanampi avināsento aṭṭhakavaggiyāni suttāni ( su . ni .772 ādayo ) abhāsi .
Kathāpariyosāne bhagavā sādhukāraṃ datvā ‘‘ suggahito te bhikkhu dhammo , mayā desitakāle ca ajja ca ekasadisāva desanā , kiñci ūnaṃ vā adhikaṃ vā natthī ’’ ti pasannabhāvaṃ pakāsesi .
Soṇattheropi ‘‘ ayaṃ okāso ’’ ti sallakkhetvā upajjhāyassa vacanena dasabalaṃ vanditvā vinayadharapañcamena gaṇena upasampadaṃ ādiṃ katvā sabbe vare yāci , satthā adāsi .
Puna thero mātuupāsikāya vacanena vanditvā ‘‘ ayaṃ , bhante , upāsikāya tumhākaṃ vasanagandhakuṭiyaṃ bhūmattharaṇatthaṃ kambalo
P1.242 pahito ’’ ti kambalaṃ datvā uṭṭhāyāsanā satthāraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .Ayamettha saṅkhepo , vitthārato pana therassa pabbajjaṃ ādiṃ katvā sabbaṃ sutte āgatameva .
Iti thero satthu santikā aṭṭha vare labhitvā upajjhāyassa santikaṃ gantvā sabbaṃ taṃ pavattiṃ ārocesi .
Punadivase mātuupāsikāya nivesanadvāraṃ gantvā bhikkhāya aṭṭhāsi .
Upāsikā ‘‘ putto kira me dvāre ṭhito ’’ ti sutvā vegena āgantvā abhivādetvā hatthato pattaṃ gahetvā
M1.190 antonivesane nisīdāpetvā bhojanaṃ adāsi .Atha naṃ bhattakiccapariyosāne āha –
‘‘ diṭṭho te , tāta , dasabalo ’’ ti ?
Āma upāsiketi .
Vandito te mama vacanenāti ?
Āma vandito , sopi ca me kambalo tathāgatassa vasanaṭṭhāne bhūmattharaṇaṃ katvā atthatoti .
Kiṃ , tāta , tayā kira satthu dhammakathā kathitā , satthārā ca te sādhukāro dinnoti ?
Tayā kathaṃ ñātaṃ upāsiketi ?
Tāta , mayhaṃ gehe adhivatthā devatā dasabalena tuyhaṃ sādhukāraṃ dinnadivase ‘‘ sakaladasasahassacakkavāḷe devatā sādhukāraṃ adaṃsū ’’ ti āha – tāta , tayā kathitadhammakathaṃ buddhānaṃ kathitaniyāmeneva mayhampi kathetuṃ paccāsīsāmīti .
Thero mātu kathaṃ sampaṭicchi .
Sā tassa adhivāsanaṃ viditvā dvāre maṇḍapaṃ kāretvā dasabalassa kathitaniyāmeneva attano dhammakathaṃ
V1.188 kathāpesīti vatthu ettha samuṭṭhitaṃ .Satthā aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ kalyāṇavākkaraṇānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .