Issues
Select Version
Ekakanipāta-aṭṭhakathā
Ekakanipāta-aṭṭhakathā

Khadiravaniyarevatattheravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Khadiravaniyarevatattheravatthu

203. Pañcame āraññakānan ti araññavāsīnaṃ .
Revato khadiravaniyoti dhammasenāpatittherassa kaniṭṭhabhātiko .
So yathā aññe therā araññe vasamānā vanasabhāgaṃP1.224 udakasabhāgaṃ bhikkhācārasabhāgañca sallakkhetvā araññe vasanti , na evaṃ vasi .
Etāni pana sabhāgāni anādiyitvā ujjaṅgalasakkharapāsāṇavisame khadiravane paṭivasati .
Tasmā āraññakānaṃ aggoti vutto .
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira atīte padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare nibbatto mahāgaṅgāya payāgapatiṭṭhānatitthe nāvākammaṃ karonto paṭivasati .
Tasmiṃ samaye satthā satasahassabhikkhuparivāro cārikaṃ caranto payāgapatiṭṭhānatitthaṃ sampāpuṇi .
So dasabalaṃ disvā cintesi –
‘‘ mayhaṃ kālena kālaṃ buddhadassanaṃ nāma natthi , ayaṃ me kalyāṇakammāyūhanakkhaṇo ’’ ti nāvāsaṅghāṭaṃ bandhāpetvā upari celavitānaṃ kāretvā gandhamālādāmāni osāretvā heṭṭhā varapotthakaṃ cittattharaṇaṃ attharāpetvā saparivāraṃ satthāraṃ paratīraṃ tāresi .
TasmiṃM1.176 samaye satthā ekaṃ āraññakaṃ bhikkhuṃ etadagge ṭhapesi .
So nāviko taṃ disvā ‘‘ mayāpi evamevaṃ anāgate ekassa buddhassa sāsane āraññakānaṃ aggena bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti satthāraṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā satthu pādamūle nipajjitvā ,‘‘ bhante , tumhehi etadagge ṭhapito so bhikkhu viya ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane āraññakānaṃ aggo bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi .
Satthā anantarāyaṃ disvā ‘‘ anāgate gotamabuddhassa sāsaneV1.175 tvaṃ āraññakānaṃ aggo bhavissasī ’’ ti byākaritvā pakkāmi .
Antarā pana aññaṃ kammaṃ na kathiyati .
So yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadhakkhette nālakabrāhmaṇagāme sārībrāhmaṇiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gahetvā tiṇṇaṃ bhātikānaṃ tissannañca bhaginīnaṃ sabbakaniṭṭho hutvā nibbatti , revato tissa nāmaṃ akaṃsu .
Athassa mātāpitaro cintesuṃP1.225 –
‘‘ vaḍḍhitavaḍḍhite dārake samaṇā sakyaputtiyā netvā pabbājenti , amhākaṃ puttaṃ revataṃ daharameva gharabandhanena bandhissāmā ’’ ti samānakulato dārikaṃ ānetvā revatassa ayyikaṃ vandāpetvā ,‘‘ amma , tava ayyikāya mahallakatarā hohī ’’ ti āhaṃsu .
Revato tesaṃ kathaṃ sutvā cintesi –
‘‘ ayaṃ dārikā daharā paṭhamavaye ṭhitā , imissā kira evaṃvidhaṃ rūpaṃ mama ayyikāya rūpasadisaṃ bhavissati , pucchissāmi tāva nesaṃ adhippāyan ’’ ti cintetvā āha –
‘‘ tumhe kiṃ kathethā ’’ ti ?
Tāta ,‘‘ ayaṃ dārikā ayyikā viya te jaraṃ pāpuṇātū ’’ ti vadāmāti .
So ‘‘ imissā rūpaṃ evaṃvidhaṃ bhavissatī ’’ ti pucchi .
Tāta , kiṃ vadesi , mahāpuññā evaṃvidhā hontīti .
So cintesi –
‘‘ idaṃ kira rūpaṃ iminā niyāmena valittacaṃ bhavissati palitakesaṃ khaṇḍadantaṃ , ahaṃ evarūpe rūpe rajjitvā kiṃ karissāmi , mama bhātikānaṃ gatamaggameva gamissāmī ’’ ti kīḷanto viya hutvā samavaye taruṇadārake āha –
‘‘ etha , bho , vidhāvanikaṃ karissāmā ’’ ti nikkhami .
Tāta , maṅgaladivase mā bahi gacchāti .
So dārakehi saddhiṃ kīḷanto viya attano dhāvanavāre sampatte thokaṃ gantvā papañcetvā āgacchatiM1.177 .
Puna dutiyavāre sampatte tato turitaṃ viya gantvā āgato , tatiyavāre sampatte ‘‘ ayaṃ me kālo ’’ ti ñatvā sammukhaṭṭhāneneva palāyitvā paṃsukūlikabhikkhūnaṃ nivāsaṭṭhānaṃ araññaṃ gantvā there abhivādetvā pabbajjaṃ yāci .
Sappurisa mayaṃ taṃ na jānāma ‘‘ kassāsi putto ’’ ti , tvañca alaṅkataniyāmeneva āgato , ko taṃ pabbājetuṃ ussahissatīti .
So ubho bāhā paggayha ‘‘ vilumpanti maṃ vilumpantiP1.226 man ’’ ti mahāravaṃ viravi .
Ito cito ca bhikkhū sannipatitvā ‘‘ sappurisa , imasmiṃ ṭhāne tava vatthaṃ vā piḷandhanaṃ vā koci gaṇhanto nāma natthi , tvañca ‘ vilumpantī ’ ti vadasi , kiṃ sandhāya vadasī ’’ ti ?
Bhante , nāhaṃ vatthālaṅkāraṃ sandhāya vadāmi , tissannaṃ pana me sampattīnaṃ vilopo vattati , taṃ sandhāya vadāmi .
Maṃ tāva tumheV1.176 mā pabbājayittha , bhātaraṃ pana me jānāthāti .
Konāmo pana te bhātāti ?
Gihikāle upatisso nāma , idāni pana sāriputto nāma jātoti vadantīti .
‘‘ Āvuso , evaṃ sante ayaṃ kulaputto amhākaṃ kaniṭṭhabhātiko nāma hoti , jeṭṭhabhātiko no dhammasenāpati puretaraṃyeva āha –
‘ amhākaṃ ñātakā sabbeva micchādiṭṭhikā , yo koci amhākaṃ ñātīti āgacchati , taṃ yena tenupāyena pabbājeyyathā ’ ti .
Ayaṃ pana therassa ajjhattabhātiko , pabbājetha nan ’’ ti vatvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā pabbājayiṃsu .
Atha naṃ paripuṇṇavassaṃ upasampādetvā kammaṭṭhāne yojayiṃsu .
Thero kammaṭṭhānaṃ gahetvā ācariyupajjhāyānaṃ avidūre ṭhāne vuttappakāraṃ khadiravanaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ karoti .
Tassa ‘‘ arahattaṃ appatvā dasabalaṃ vā bhātikattheraṃ vā na passissāmī ’’ ti vāyamantasseva tayo māsā atikkantā , sukhumālakulaputtassa lūkhabhojanaṃ bhuñjantassa cittaṃ valītaṃ nāma hoti , kammaṭṭhānaṃ vimokkhaṃ na gataṃ .
So temāsaccayena pavāretvā vutthavasso hutvā tasmiṃyeva ṭhāne samaṇadhammaṃ karoti .
Tassa samaṇadhammaṃ karontassa cittaṃ ekaggaṃ ahosi , so vipassanaṃP1.227 vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .
AthāyasmāM1.178 sāriputto satthāraṃ āha –
‘‘ bhante , mayhaṃ kira kaniṭṭhabhātā revato pabbajito , so abhirameyya vā na vā , gantvā naṃ passissāmī ’’ ti .
Bhagavā revatassa āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā dve vāre paṭikkhipitvā tatiyavāre yācito arahattaṃ pattabhāvaṃ ñatvā ,‘‘ sāriputta , ahampi gamissāmi , bhikkhūnaṃ ārocehī ’’ ti .
Thero bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā ,‘‘ āvuso , satthā cārikaṃ caritukāmo , gantukāmā āgacchantū ’’ ti sabbesaṃyeva ārocesi .
Dasabalassa cārikatthāya gamanakāle ohīnakabhikkhū nāma appakā honti ,‘‘ satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ passissāma , madhuradhammakathaṃ vā suṇissāmā ’’ ti yebhuyyena gantukāmāva bahukā honti .
Iti satthā mahābhikkhusaṅghaparivāro ‘‘ revataṃ passissāmī ’’ ti nikkhanto .
Athekasmiṃ padese ānandatthero dvedhāpathaṃ patvā bhagavantaṃ pucchi –
‘‘ bhante , imasmiṃ ṭhāne dve maggā , kataramaggena saṅgho gacchatū ’’ ti .
Kataramaggo , ānanda , ujukoti ?
Bhante , ujumaggo tiṃsayojano amanussapatho , parihāramaggo pana saṭṭhiyojaniko khemo subhikkhoti .
ĀnandaV1.177 , sīvali amhehi saddhiṃ āgatoti ?
Āma , bhante , āgatoti .
Tena hi saṅgho ujumaggameva gaṇhatu , sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmāti .
Satthā bhikkhusaṅghaparivāro sīvalittherassa puññavīmaṃsanatthaṃ aṭavimaggaṃ abhiruhi .
Maggaṃ abhiruhanaṭṭhānato paṭṭhāya devasaṅgho yojane yojane ṭhāne nagaraṃ māpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya vihāre paṭiyādesi .
Devaputtā raññā pesitakammakārā viya hutvā yāgukhajjakādīni gahetvā ‘‘ kahaṃ ayyoP1.228 sīvali , kahaṃ ayyo sīvalī ’’ ti pucchantā gacchanti .
Thero taṃ sakkārasammānaṃ gaṇhāpetvā satthu santikaṃ gacchati .
Satthā bhikkhusaṅghena saddhiṃ paribhuñji .
Imināva niyāmena satthā sakkārasammānaṃ anubhavanto devasikaṃ yojanaparamaṃ gantvā tiṃsayojanikaṃ kantāraṃ atikkamma khadiravaniyattherassa sabhāgaṭṭhānaṃ patto .
Thero satthu āgamanaṃ ñatvā attano vasanaṭṭhāne buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa pahonakavihāre dasabalassa gandhakuṭiṃ rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīni ca iddhiyā māpetvā tathāgatassa paccuggamanaṃM1.179 gato .
Satthā alaṅkatapaṭiyattena maggena vihāraṃ pāvisi .
Atha tathāgate gandhakuṭiṃ paviṭṭhe bhikkhū vassaggena pattasenāsanāni pavisiṃsu .
Devatā ‘‘ akālo āhārassā ’’ ti aṭṭhavidhaṃ pānakaṃ āhariṃsu .
Satthā saṅghena saddhiṃ pānakaṃ pivi .
Imināva niyāmena tathāgatassa sakkārasammānaṃ anubhavantasseva addhamāso atikkanto .
Athekacce ukkaṇṭhitabhikkhū ekasmiṃ ṭhāne nisīditvā kathaṃ uppādayiṃsu ‘‘ satthā dasabalo ‘ mayhaṃ aggasāvakassa kaniṭṭhabhātā ’ ti vatvā evarūpaṃ navakammikabhikkhuṃ passituṃ āgato , imassa vihārassa santike jetavanamahāvihāro vā veḷuvanavihārādayo vā kiṃ karissanti .
Ayampi bhikkhu evarūpassa navakammassa kārako , kiṃ nāma samaṇadhammaṃ karissatī ’’ ti ?
Atha satthā cintesi –
‘‘ mayi ciraṃ vasante idaṃ ṭhānaṃ ākiṇṇaṃ bhavissati , āraññakā bhikkhū nāma pavivekatthikā honti , revatassa aphāsuvihāro bhavissatī ’’ ti tato revatassa divāṭṭhānaṃ gato .
Thero ekakova caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya pāsāṇaphalake nisinno satthāraṃ dūratova āgacchantaṃ disvā paccuggantvā vandi .
Atha naṃ satthā pucchi –
‘‘ revata , imaṃ vāḷamigaṭṭhānaṃP1.229 , caṇḍānaṃ hatthiassādīnaṃ saddaṃ sutvā kinti karosī ’’ ti ?
Tesaṃ me , bhante , saddaṃ suṇato araññarati nāma uppajjatīti .
SatthāV1.178 tasmiṃ ṭhāne revatattherassa pañcahi gāthāsatehi araññe nivāsānisaṃsaṃ nāma kathetvā punadivase avidūre ṭhāne piṇḍāya caritvā revatattheraṃ nivattetvā yehi bhikkhūhi therassa avaṇṇo kathito , tesaṃ kattarayaṭṭhiupāhanātelanāḷichattānaṃ pamussanabhāvaṃ akāsi .
Te attano parikkhāratthāya nivattā āgatamaggeneva gacchantāpi taṃ ṭhānaṃ sallakkhetuṃ na sakkonti .
Paṭhamaṃ hi te alaṅkatapaṭiyattena maggena gantvā taṃdivasaṃ pana visamamaggena gacchantā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ukkuṭikaṃ nisīdanti , jāṇukena gacchanti .
Te gumbe ca gacche ca kaṇṭake ca maddantā attano vasitasabhāgaṭṭhānaṃ gantvā tasmiṃ tasmiṃ khadirakhāṇuke attano chattaṃ sañjānanti , upāhanaṃ kattarayaṭṭhiṃ telanāḷiṃ sañjānanti .
Te tasmiṃ samaye ‘‘ iddhimāM1.180 ayaṃ bhikkhū ’’ ti ñatvā attano parikkhāre ādāya ‘‘ dasabalassa paṭiyattasakkāro nāma evarūpo hotī ’’ ti vadantā āgamaṃsu .
Purato gatabhikkhū , visākhā upāsikā , attano gehe nisinnakāle pucchati –
‘‘ manāpaṃ nu kho , bhante , revatattherassa vasanaṭṭhānan ’’ ti ?
Manāpaṃ upāsike nandanavanacittalatādipaṭibhāgaṃ taṃ senāsananti .
Atha nesaṃ sabbapacchato āgatabhikkhū pucchi –
‘‘ manāpaṃ , ayyā , revatattherassa vasanaṭṭhānan ’’ ti .
Mā puccha upāsike , kathetuṃ ayuttaṭṭhānametaṃ , ujjaṅgalaṃ sakkharapāsāṇavisamaṃ khadiravanaṃ etaṃ , tattha so bhikkhu viharatīti .
Visākhā , purimānañca pacchimānañca bhikkhūnaṃ kathaṃP1.230 sutvā ‘‘ kesaṃ nu kho kathā saccā ’’ ti pacchābhatte gandhamālaṃ ādāya dasabalassa upaṭṭhānaṃ gantvā , vanditvā ekamantaṃ nisinnā satthāraṃ pucchi –
‘‘ bhante , revatattherassa vasanaṭṭhānaṃ ekacce , ayyā , vaṇṇenti , ekacce nindanti , kiṃ nāmetaṃ , bhante ’’ ti ?
Visākhe ramaṇīyaṃ vā hotu mā vā , yasmiṃ ṭhāne ariyānaṃ cittaṃ ramati , tadeva ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ nāmāti vatvā imaṃ gāthamāha –
‘‘ Gāme vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;
Yattha arahanto viharanti , taṃ bhūmirāmaṇeyyakan ’’ ti .( dha . pa .98; saṃ . ni .1.261);
Atha satthā aparabhāge jetavanamahāvihāre ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ āraññakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .