Khadiravaniyarevatattheravatthu
203. Pañcame āraññakānan ti araññavāsīnaṃ .
Revato khadiravaniyoti dhammasenāpatittherassa kaniṭṭhabhātiko .
So yathā aññe therā araññe vasamānā vanasabhāgaṃ
P1.224 udakasabhāgaṃ bhikkhācārasabhāgañca sallakkhetvā araññe vasanti , na evaṃ vasi .Etāni pana sabhāgāni anādiyitvā ujjaṅgalasakkharapāsāṇavisame khadiravane paṭivasati .
Tasmā āraññakānaṃ aggoti vutto .
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira atīte padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare nibbatto mahāgaṅgāya payāgapatiṭṭhānatitthe nāvākammaṃ karonto paṭivasati .
Tasmiṃ samaye satthā satasahassabhikkhuparivāro cārikaṃ caranto payāgapatiṭṭhānatitthaṃ sampāpuṇi .
So dasabalaṃ disvā cintesi –
‘‘ mayhaṃ kālena kālaṃ buddhadassanaṃ nāma natthi , ayaṃ me kalyāṇakammāyūhanakkhaṇo ’’ ti nāvāsaṅghāṭaṃ bandhāpetvā upari celavitānaṃ kāretvā gandhamālādāmāni osāretvā heṭṭhā varapotthakaṃ cittattharaṇaṃ attharāpetvā saparivāraṃ satthāraṃ paratīraṃ tāresi .
Tasmiṃ
M1.176 samaye satthā ekaṃ āraññakaṃ bhikkhuṃ etadagge ṭhapesi .So nāviko taṃ disvā ‘‘ mayāpi evamevaṃ anāgate ekassa buddhassa sāsane āraññakānaṃ aggena bhavituṃ vaṭṭatī ’’ ti satthāraṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā satthu pādamūle nipajjitvā ,‘‘ bhante , tumhehi etadagge ṭhapito so bhikkhu viya ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane āraññakānaṃ aggo bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi .
Satthā anantarāyaṃ disvā ‘‘ anāgate gotamabuddhassa sāsane
V1.175 tvaṃ āraññakānaṃ aggo bhavissasī ’’ ti byākaritvā pakkāmi .Antarā pana aññaṃ kammaṃ na kathiyati .
So yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadhakkhette nālakabrāhmaṇagāme sārībrāhmaṇiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gahetvā tiṇṇaṃ bhātikānaṃ tissannañca bhaginīnaṃ sabbakaniṭṭho hutvā nibbatti , revato tissa nāmaṃ akaṃsu .
Athassa mātāpitaro cintesuṃ
P1.225 –‘‘ vaḍḍhitavaḍḍhite dārake samaṇā sakyaputtiyā netvā pabbājenti , amhākaṃ puttaṃ revataṃ daharameva gharabandhanena bandhissāmā ’’ ti samānakulato dārikaṃ ānetvā revatassa ayyikaṃ vandāpetvā ,‘‘ amma , tava ayyikāya mahallakatarā hohī ’’ ti āhaṃsu .
Revato tesaṃ kathaṃ sutvā cintesi –
‘‘ ayaṃ dārikā daharā paṭhamavaye ṭhitā , imissā kira evaṃvidhaṃ rūpaṃ mama ayyikāya rūpasadisaṃ bhavissati , pucchissāmi tāva nesaṃ adhippāyan ’’ ti cintetvā āha –
‘‘ tumhe kiṃ kathethā ’’ ti ?
Tāta ,‘‘ ayaṃ dārikā ayyikā viya te jaraṃ pāpuṇātū ’’ ti vadāmāti .
So ‘‘ imissā rūpaṃ evaṃvidhaṃ bhavissatī ’’ ti pucchi .
Tāta , kiṃ vadesi , mahāpuññā evaṃvidhā hontīti .
So cintesi –
‘‘ idaṃ kira rūpaṃ iminā niyāmena valittacaṃ bhavissati palitakesaṃ khaṇḍadantaṃ , ahaṃ evarūpe rūpe rajjitvā kiṃ karissāmi , mama bhātikānaṃ gatamaggameva gamissāmī ’’ ti kīḷanto viya hutvā samavaye taruṇadārake āha –
‘‘ etha , bho , vidhāvanikaṃ karissāmā ’’ ti nikkhami .
Tāta , maṅgaladivase mā bahi gacchāti .
So dārakehi saddhiṃ kīḷanto viya attano dhāvanavāre sampatte thokaṃ gantvā papañcetvā āgacchati
M1.177 .Puna dutiyavāre sampatte tato turitaṃ viya gantvā āgato , tatiyavāre sampatte ‘‘ ayaṃ me kālo ’’ ti ñatvā sammukhaṭṭhāneneva palāyitvā paṃsukūlikabhikkhūnaṃ nivāsaṭṭhānaṃ araññaṃ gantvā there abhivādetvā pabbajjaṃ yāci .
Sappurisa mayaṃ taṃ na jānāma ‘‘ kassāsi putto ’’ ti , tvañca alaṅkataniyāmeneva āgato , ko taṃ pabbājetuṃ ussahissatīti .
So ubho bāhā paggayha ‘‘ vilumpanti maṃ vilumpanti
P1.226 man ’’ ti mahāravaṃ viravi .Ito cito ca bhikkhū sannipatitvā ‘‘ sappurisa , imasmiṃ ṭhāne tava vatthaṃ vā piḷandhanaṃ vā koci gaṇhanto nāma natthi , tvañca ‘ vilumpantī ’ ti vadasi , kiṃ sandhāya vadasī ’’ ti ?
Bhante , nāhaṃ vatthālaṅkāraṃ sandhāya vadāmi , tissannaṃ pana me sampattīnaṃ vilopo vattati , taṃ sandhāya vadāmi .
Maṃ tāva tumhe
V1.176 mā pabbājayittha , bhātaraṃ pana me jānāthāti .Konāmo pana te bhātāti ?
Gihikāle upatisso nāma , idāni pana sāriputto nāma jātoti vadantīti .
‘‘ Āvuso , evaṃ sante ayaṃ kulaputto amhākaṃ kaniṭṭhabhātiko nāma hoti , jeṭṭhabhātiko no dhammasenāpati puretaraṃyeva āha –
‘ amhākaṃ ñātakā sabbeva micchādiṭṭhikā , yo koci amhākaṃ ñātīti āgacchati , taṃ yena tenupāyena pabbājeyyathā ’ ti .
Ayaṃ pana therassa ajjhattabhātiko , pabbājetha nan ’’ ti vatvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā pabbājayiṃsu .
Atha naṃ paripuṇṇavassaṃ upasampādetvā kammaṭṭhāne yojayiṃsu .
Thero kammaṭṭhānaṃ gahetvā ācariyupajjhāyānaṃ avidūre ṭhāne vuttappakāraṃ khadiravanaṃ pavisitvā samaṇadhammaṃ karoti .
Tassa ‘‘ arahattaṃ appatvā dasabalaṃ vā bhātikattheraṃ vā na passissāmī ’’ ti vāyamantasseva tayo māsā atikkantā , sukhumālakulaputtassa lūkhabhojanaṃ bhuñjantassa cittaṃ valītaṃ nāma hoti , kammaṭṭhānaṃ vimokkhaṃ na gataṃ .
So temāsaccayena pavāretvā vutthavasso hutvā tasmiṃyeva ṭhāne samaṇadhammaṃ karoti .
Tassa samaṇadhammaṃ karontassa cittaṃ ekaggaṃ ahosi , so vipassanaṃ
P1.227 vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .Athāyasmā
M1.178 sāriputto satthāraṃ āha –‘‘ bhante , mayhaṃ kira kaniṭṭhabhātā revato pabbajito , so abhirameyya vā na vā , gantvā naṃ passissāmī ’’ ti .
Bhagavā revatassa āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā dve vāre paṭikkhipitvā tatiyavāre yācito arahattaṃ pattabhāvaṃ ñatvā ,‘‘ sāriputta , ahampi gamissāmi , bhikkhūnaṃ ārocehī ’’ ti .
Thero bhikkhusaṅghaṃ sannipātetvā ,‘‘ āvuso , satthā cārikaṃ caritukāmo , gantukāmā āgacchantū ’’ ti sabbesaṃyeva ārocesi .
Dasabalassa cārikatthāya gamanakāle ohīnakabhikkhū nāma appakā honti ,‘‘ satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ passissāma , madhuradhammakathaṃ vā suṇissāmā ’’ ti yebhuyyena gantukāmāva bahukā honti .
Iti satthā mahābhikkhusaṅghaparivāro ‘‘ revataṃ passissāmī ’’ ti nikkhanto .
Athekasmiṃ padese ānandatthero dvedhāpathaṃ patvā bhagavantaṃ pucchi –
‘‘ bhante , imasmiṃ ṭhāne dve maggā , kataramaggena saṅgho gacchatū ’’ ti .
Kataramaggo , ānanda , ujukoti ?
Bhante , ujumaggo tiṃsayojano amanussapatho , parihāramaggo pana saṭṭhiyojaniko khemo subhikkhoti .
Ānanda
V1.177 , sīvali amhehi saddhiṃ āgatoti ?Āma , bhante , āgatoti .
Tena hi saṅgho ujumaggameva gaṇhatu , sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmāti .
Satthā bhikkhusaṅghaparivāro sīvalittherassa puññavīmaṃsanatthaṃ aṭavimaggaṃ abhiruhi .
Maggaṃ abhiruhanaṭṭhānato paṭṭhāya devasaṅgho yojane yojane ṭhāne nagaraṃ māpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya vihāre paṭiyādesi .
Devaputtā raññā pesitakammakārā viya hutvā yāgukhajjakādīni gahetvā ‘‘ kahaṃ ayyo
P1.228 sīvali , kahaṃ ayyo sīvalī ’’ ti pucchantā gacchanti .Thero taṃ sakkārasammānaṃ gaṇhāpetvā satthu santikaṃ gacchati .
Satthā bhikkhusaṅghena saddhiṃ paribhuñji .
Imināva niyāmena satthā sakkārasammānaṃ anubhavanto devasikaṃ yojanaparamaṃ gantvā tiṃsayojanikaṃ kantāraṃ atikkamma khadiravaniyattherassa sabhāgaṭṭhānaṃ patto .
Thero satthu āgamanaṃ ñatvā attano vasanaṭṭhāne buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa pahonakavihāre dasabalassa gandhakuṭiṃ rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīni ca iddhiyā māpetvā tathāgatassa paccuggamanaṃ
M1.179 gato .Satthā alaṅkatapaṭiyattena maggena vihāraṃ pāvisi .
Atha tathāgate gandhakuṭiṃ paviṭṭhe bhikkhū vassaggena pattasenāsanāni pavisiṃsu .
Devatā ‘‘ akālo āhārassā ’’ ti aṭṭhavidhaṃ pānakaṃ āhariṃsu .
Satthā saṅghena saddhiṃ pānakaṃ pivi .
Imināva niyāmena tathāgatassa sakkārasammānaṃ anubhavantasseva addhamāso atikkanto .
Athekacce ukkaṇṭhitabhikkhū ekasmiṃ ṭhāne nisīditvā kathaṃ uppādayiṃsu ‘‘ satthā dasabalo ‘ mayhaṃ aggasāvakassa kaniṭṭhabhātā ’ ti vatvā evarūpaṃ navakammikabhikkhuṃ passituṃ āgato , imassa vihārassa santike jetavanamahāvihāro vā veḷuvanavihārādayo vā kiṃ karissanti .
Ayampi bhikkhu evarūpassa navakammassa kārako , kiṃ nāma samaṇadhammaṃ karissatī ’’ ti ?
Atha satthā cintesi –
‘‘ mayi ciraṃ vasante idaṃ ṭhānaṃ ākiṇṇaṃ bhavissati , āraññakā bhikkhū nāma pavivekatthikā honti , revatassa aphāsuvihāro bhavissatī ’’ ti tato revatassa divāṭṭhānaṃ gato .
Thero ekakova caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya pāsāṇaphalake nisinno satthāraṃ dūratova āgacchantaṃ disvā paccuggantvā vandi .
Atha naṃ satthā pucchi –
‘‘ revata , imaṃ vāḷamigaṭṭhānaṃ
P1.229 , caṇḍānaṃ hatthiassādīnaṃ saddaṃ sutvā kinti karosī ’’ ti ?Tesaṃ me , bhante , saddaṃ suṇato araññarati nāma uppajjatīti .
Satthā
V1.178 tasmiṃ ṭhāne revatattherassa pañcahi gāthāsatehi araññe nivāsānisaṃsaṃ nāma kathetvā punadivase avidūre ṭhāne piṇḍāya caritvā revatattheraṃ nivattetvā yehi bhikkhūhi therassa avaṇṇo kathito , tesaṃ kattarayaṭṭhiupāhanātelanāḷichattānaṃ pamussanabhāvaṃ akāsi .Te attano parikkhāratthāya nivattā āgatamaggeneva gacchantāpi taṃ ṭhānaṃ sallakkhetuṃ na sakkonti .
Paṭhamaṃ hi te alaṅkatapaṭiyattena maggena gantvā taṃdivasaṃ pana visamamaggena gacchantā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ukkuṭikaṃ nisīdanti , jāṇukena gacchanti .
Te gumbe ca gacche ca kaṇṭake ca maddantā attano vasitasabhāgaṭṭhānaṃ gantvā tasmiṃ tasmiṃ khadirakhāṇuke attano chattaṃ sañjānanti , upāhanaṃ kattarayaṭṭhiṃ telanāḷiṃ sañjānanti .
Te tasmiṃ samaye ‘‘ iddhimā
M1.180 ayaṃ bhikkhū ’’ ti ñatvā attano parikkhāre ādāya ‘‘ dasabalassa paṭiyattasakkāro nāma evarūpo hotī ’’ ti vadantā āgamaṃsu .Purato gatabhikkhū , visākhā upāsikā , attano gehe nisinnakāle pucchati –
‘‘ manāpaṃ nu kho , bhante , revatattherassa vasanaṭṭhānan ’’ ti ?
Manāpaṃ upāsike nandanavanacittalatādipaṭibhāgaṃ taṃ senāsananti .
Atha nesaṃ sabbapacchato āgatabhikkhū pucchi –
‘‘ manāpaṃ , ayyā , revatattherassa vasanaṭṭhānan ’’ ti .
Mā puccha upāsike , kathetuṃ ayuttaṭṭhānametaṃ , ujjaṅgalaṃ sakkharapāsāṇavisamaṃ khadiravanaṃ etaṃ , tattha so bhikkhu viharatīti .
Visākhā , purimānañca pacchimānañca bhikkhūnaṃ kathaṃ
P1.230 sutvā ‘‘ kesaṃ nu kho kathā saccā ’’ ti pacchābhatte gandhamālaṃ ādāya dasabalassa upaṭṭhānaṃ gantvā , vanditvā ekamantaṃ nisinnā satthāraṃ pucchi –‘‘ bhante , revatattherassa vasanaṭṭhānaṃ ekacce , ayyā , vaṇṇenti , ekacce nindanti , kiṃ nāmetaṃ , bhante ’’ ti ?
Visākhe ramaṇīyaṃ vā hotu mā vā , yasmiṃ ṭhāne ariyānaṃ cittaṃ ramati , tadeva ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ nāmāti vatvā imaṃ gāthamāha –
‘‘ Gāme vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;
Yattha arahanto viharanti , taṃ bhūmirāmaṇeyyakan ’’ ti .( dha . pa .98; saṃ . ni .1.261);
Atha satthā aparabhāge jetavanamahāvihāre ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ āraññakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .