Paṭācārātherīvatthu

238. CatuttheM1.275 vinayadharānaṃ yadidaṃ paṭācārāti paṭācārā therī vinayadharānaṃ aggāti dasseti .

Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā aparabhāge satthu dhammadesanaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi .

Sā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesuP1.357 saṃsaritvā kassapabuddhakāle kikissa kāsirañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā vīsati vassasahassāni brahmacariyaṃ caritvā bhikkhusaṅghassa pariveṇaṃ katvā puna devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ seṭṭhigehe paṭisandhiṃ gaṇhi .

Sā aparabhāge vayappattā attano gehe ekena kammakārena saddhiṃ santhavaṃ katvā aparabhāge attano samānajātikaṃ kulaṃ gacchantī katasanthavassa purisassa saññaṃ adāsi –

‘‘ na tvaṃ sve paṭṭhāya maṃ paṭihārasatenapi daṭṭhuṃ labhissasi , sace te kammaṃ atthi , idāni maṃ gaṇhitvāV1.266 gacchāhī ’’ ti .

So ‘‘ evaṃ hotū ’’ ti anucchavikaṃ hatthasāraṃ gahetvā taṃ ādāya nagarato tīṇi cattāri yojanāni paṭikkamitvā ekasmiṃ gāmake vāsaṃ kappesi .

Atha aparabhāge tassā kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāsi .

Sā gabbhe paripakke ‘‘ idaṃ amhākaṃ anāthaṭṭhānaṃ , kulagehaṃ gacchāma sāmī ’’ ti āha .

So ‘‘ ajja gacchāma , sve gacchāmā ’’ ti gantuṃ asakkonto kālaṃ vītināmesi .

Sā tassa kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ nāyaṃ bālo maṃ nessatī ’’ ti tasmiṃ bahi gate ‘‘ ekikāva kulagehaṃ gamissāmī ’’ ti maggaṃ paṭipajji .

So āgantvā taṃ gehe apassanto paṭivissake pucchitvā ‘‘ kulagehaṃ gatā ’’ ti sutvā ‘‘ maṃ nissāya kuladhītā anāthā jātā ’’ ti padānupadikaṃ gantvā sampāpuṇi .

Tassā antarāmaggeva gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi .

Tato ‘‘ yassatthāya mayaṃ gaccheyyāma , so attho antarāmaggeva nipphanno , idāni gantvā kiṃ karissāmā ’’ ti paṭinivattiṃsu .

Puna tassā kucchiyaṃ gabbho patiṭṭhāsīti purimanayeneva vitthāretabbaṃ .

AntarāmaggeM1.276 panassā gabbhavuṭṭhāne jātamatteyeva catūsu disāsu mahāmegho uṭṭhahi .

Sā taṃ purisaṃ āha –

‘‘ sāmi , avelāya catūsu disāsu megho uṭṭhito , attanoP1.358 vasanaṭṭhānaṃ kātuṃ vāyamāhī ’’ ti .

So ‘‘ evaṃ karissāmī ’’ ti daṇḍakehi kuṭikaṃ katvā ‘‘ chadanatthāya tiṇaṃ āharissāmī ’’ ti ekasmiṃ mahāvammikapāde tiṇaṃ chindati .

Atha naṃ vammike nipanno kaṇhasappo pāde ḍaṃsi , so tasmiṃyeva ṭhāne patito .

Sāpi ‘‘ idāni āgamissati , idāni āgamissatī ’’ ti sabbarattiṃ khepetvā ‘‘ addhā maṃ so ‘ anāthā esā ’ ti magge chaḍḍetvā gato bhavissatī ’’ ti āloke sañjāte padānusārena olokentī vammikapāde patitaṃ disvā ‘‘ maṃ nissāya naṭṭho puriso ’’ ti paridevitvā daharadārakaṃ passenādāya mahallakaṃ aṅgulīhi gāhāpetvā maggena gacchantī antarāmagge ekaṃ uttānanadiṃ disvā ‘‘ dvepi dārake ekappahāreneva ādāya gantuṃ na sakkhissāmī ’’ ti jeṭṭhakaṃ orimatīre ṭhapetvā daharaṃ paratīraṃ netvā pilotikacumbaṭake nipajjāpetvā puna nivattitvā ‘‘ itaraṃ gahetvā gamissāmī ’’ ti nadiṃ otari .

Athassā nadīmajjhaṃ pattakāle eko seno ‘‘ maṃsapiṇḍo ayan ’’ ti saññāya dārakaṃ vijjhituṃ āgacchati .

Sā hatthaṃ pasāretvā senaṃ palāpesi .

Tassā taṃ hatthavikāraṃ disvā mahallakadārako ‘‘ maṃ pakkosatī ’’ ti saññāya nadiṃ otaritvā sote patito yathāsotaṃ agamāsiV1.267 .

Sopi seno tassā asampattāya eva taṃ daharadārakaṃ gaṇhitvā agamāsi .

Sā balavasokābhibhūtā antarāmagge imaṃ vilāpagītaṃ gāyantī gacchati –

‘‘ Ubho puttā kālaṅkatā , panthe mayhaṃ patī mato ’’ ti .

Sā evaṃ vilapamānāva sāvatthiṃ patvā kulasabhāgaṃ gantvāpiP1.359 sokavaseneva attano gehaṃ vavatthapetuṃ asakkontī ‘‘ imasmiṃ ṭhāne evaṃvidhaṃ nāma kulaṃ atthi , kataraṃ taṃ gehan ’’ ti paṭipucchi .

Tvaṃ taṃ kulaṃ paṭipucchitvā kiṃ karissasi ?

Tesaṃ vasanagehaṃ vātappahārena patitaṃ , tattheva te sabbepi jīvitakkhayaṃ pattā , atha ne khuddakamahallake ekacitakasmiṃyeva jhāpenti , passa esā dhūmavaṭṭi paññāyatīti .

Sā taṃ kathaṃ sutvāva kiṃM1.277 tumhe vadathā ’’ ti attano nivatthasāṭakaṃ sandhāretuṃ asakkontī jātaniyāmeneva bāhā paggayha kandamānā ñātīnaṃ citakaṭṭhānaṃ gantvā taṃ vilāpagītaṃ paripuṇṇaṃ katvā paridevamānā –

‘‘ Ubho puttā kālaṅkatā , panthe mayhaṃ patī mato ;

Mātā pitā ca bhātā ca , ekacitakasmiṃ ḍayhare ’’ ti .

–

Āha .

Aññena janena sāṭakaṃ dinnampi phāletvā phāletvā chaḍḍeti .

Atha naṃ diṭṭhadiṭṭhaṭṭhāne mahājano parivāretvā carati .

Athassā ‘‘ ayaṃ paṭācāraṃ paṭapariharaṇaṃ vinā caratī ’’ ti paṭācārā teva nāmaṃ akaṃsu .

Yasmā cassā so naggabhāvena alajjīācāro pākaṭo ahosi , tasmā patito ācāro assāti paṭācārātveva nāmaṃ akaṃsu .

Sā ekadivasaṃ satthari mahājanassa dhammaṃ desente vihāraṃ pavisitvā parisapariyante aṭṭhāsi .

Satthā mettāpharaṇena pharitvā ‘‘ satiṃ paṭilabha , bhagini , satiṃ paṭilabha , bhaginī ’’ ti āha .

Tassā satthu vacanaṃ sutvā balavahirottappaṃ āgataṃ , sā tattheva bhūmiyaṃ nisīdi .

Avidūre ṭhito puriso uttarisāṭakaṃ khipitvā adāsi .

Sā taṃP1.360 nivāsetvā dhammaṃ assosi .

Satthā tassā cariyavasena imā dhammapade gāthā āha –

‘‘ NaV1.268 santi puttā tāṇāya , na pitā nāpi bandhavā ;

Antakenādhipannassa , natthi ñātīsu tāṇatā .

‘‘ Etamatthavasaṃ ñatvā , paṇḍito sīlasaṃvuto ;

Nibbānagamanaṃ maggaṃ , khippameva visodhaye ’’ ti .( dha . pa .288-289);

Sā gāthāpariyosāne yathāṭhitāva sotāpattiphale patiṭṭhāya satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā pabbajjaṃ yāci .

Satthā ‘‘ tassā bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbajā ’’ ti pabbajjaṃ sampaṭicchi .

Sā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā buddhavacanaṃ gaṇhantī vinayapiṭake ciṇṇavasī ahosi .

Aparabhāge satthā jetavane nisinno bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento paṭācāraṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .

Issues

Select Version

Ekakanipāta-aṭṭhakathā

Ekakanipāta-aṭṭhakathā