Subhūtittheravatthu
201. Tatiye
M1.173 araṇavihārīnan ti nikkilesavihārīnaṃ .Raṇan ti hi rāgādayo kilesā vuccanti , tesaṃ abhāvena nikkilesavihāro araṇavihāro nāma .
So yesaṃ atthi , te araṇavihārino .
Tesaṃ
P1.221 araṇavihārīnaṃ subhūtitthero aggoti .Kiñcāpi hi aññepi khīṇāsavā araṇavihārinova , therena pana dhammadesanāya etaṃ nāmaṃ laddhaṃ .
Aññe hi bhikkhū dhammaṃ desento uddissakaṃ katvā vaṇṇaṃ vā avaṇṇaṃ vā kathenti , thero pana dhammaṃ desento satthārā desitaniyāmato anokkamitvā deseti , tasmā araṇavihārīnaṃ aggo nāma jāto .
202. Catutthe dakkhiṇeyyānan ti dakkhiṇārahānaṃ .
Tattha kiñcāpi aññepi khīṇāsavā aggadakkhiṇeyyā , thero pana piṇḍāya caranto ghare ghare mettājhānaṃ samāpajjitvā samāpattito vuṭṭhāya bhikkhaṃ gaṇhāti ‘‘ evaṃ bhikkhādāyakānaṃ mahapphalaṃ bhavissatī ’’ ti .
Tasmā dakkhiṇeyyānaṃ aggoti vutto .
Attabhāvo panassa susamiddho , alaṅkatatoraṇaṃ viya cittapaṭo viya ca ativiya virocati .
Tasmā subhūtīti vuccati .
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira padumuttare bhagavati anuppanneyeva haṃsavatīnagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatti , nandamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu .
So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto attano parivārehi catucattālīsāya māṇavakasahassehi saddhiṃ pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā pañca abhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattesi , antevāsikepi jhānalābhino akāsi .
Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā loke nibbattitvā haṃsavatīnagaraṃ upanissāya viharanto ekadivasaṃ paccūsasamaye lokaṃ olokento nandatāpasassa antevāsikānaṃ jaṭilānaṃ arahattūpanissayaṃ nandatāpasassa ca dvīhaṅgehi samannāgatassa sāvakassa ṭhānantarapatthanaṃ disvā pātova sarīrapaṭijagganaṃ
P1.222 katvā pubbaṇhasamayaṃ pattacīvaramādāya sāriputtattherassa vatthumhi vuttanayenevaV1.173 nandatāpasassa assamaṃ agamāsi .Tattha
M1.174 phalāphaladānañca pupphāsanapaññāpanañca nirodhasamāpattisamāpajjanañca vuttanayeneva veditabbaṃ .Satthā pana nirodhā vuṭṭhito araṇavihāriaṅgena ca dakkhiṇeyyaṅgena cāti dvīhaṅgehi samannāgataṃ ekaṃ sāvakaṃ ‘‘ isigaṇassa pupphāsanānumodanaṃ karohī ’’ ti āṇāpesi .
So attano visaye ṭhatvā tepiṭakaṃ sammasitvā anumodanaṃ akāsi .
Tassa desanāvasāne satthā sayaṃ dhammaṃ desesi .
Desanāpariyosāne sabbe catucattālīsasahassāpi tāpasā arahattaṃ pāpuṇiṃsu .
Nandatāpaso pana anumodakassa bhikkhuno nimittaṃ gaṇhitvā satthu desanānusārena ñāṇaṃ pesetuṃ nāsakkhi .
Satthā ‘‘ etha , bhikkhavo ’’ ti sesabhikkhūnaṃ hatthaṃ pasāresi .
Sabbepi antarahitakesamassū iddhimayaparikkhārā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ .
Nandatāpaso tathāgataṃ vanditvā sammukhe ṭhito āha –
‘‘ bhante , yena bhikkhunā isigaṇassa pupphāsanānumodanā katā , ko nāmoyaṃ tumhākaṃ sāsane ’’ ti ?
Araṇavihāriaṅgena ca dakkhiṇeyyaṅgena ca etadaggaṃ patto esoti .
‘‘ Bhante , ahampi iminā sattāhakatena adhikārakammena aññaṃ sampattiṃ na patthemi , anāgate panāhaṃ ekassa buddhassa sāsane ayaṃ thero viya dvīhaṅgehi samannāgato bhaveyyan ’’ ti patthanaṃ akāsi .
Satthā anantarāyaṃ disvā byākaritvā pakkāmi .
Nandatāpasopi kālena kālaṃ dasabalassa santike dhammaṃ sutvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatto .
Idamassa kalyāṇakammaṃ .
Antarā pana kammaṃ na kathiyati .
So
P1.223 kappasatasahassaṃ atikkamitvā sāvatthiyaṃ sumanaseṭṭhissa gehe nibbatti , subhūtī tissa nāmaṃ akaṃsu .Aparabhāge amhākaṃ satthā loke nibbatto rājagahaṃ upanissāya viharati .
Tadā anāthapiṇḍiko seṭṭhi sāvatthiyaṃ uṭṭhānakabhaṇḍaṃ gahetvā attano sahāyakassa rājagahaseṭṭhino gharaṃ gato satthu uppannabhāvaṃ ñatvā satthāraṃ sītavane viharantaṃ upasaṅkamitvā paṭhamadassaneneva sotāpattiphale patiṭṭhāya
M1.175 satthāraṃ sāvatthiṃ āgamanatthāya yācitvā pañcacattālīsayojane magge yojane yojane satasahassapariccāgena vihāre patiṭṭhāpetvā sāvatthiyaṃ rājamānena aṭṭhakarīsappamāṇaṃ jetarājakumārassa uyyānabhūmiṃ koṭisanthārena kiṇitvā tattha bhagavato vihāraṃ kāretvā adāsi .Vihāramahadivase ayaṃ subhūtikuṭimbiko anāthapiṇḍikaseṭṭhinā
V1.174 saddhiṃ gantvā dhammaṃ suṇanto saddhaṃ paṭilabhitvā pabbaji .So upasampanno dve mātikā paguṇaṃ katvā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā araññe samaṇadhammaṃ karonto vipassanaṃ vaḍḍhetvā mettājhānaṃ pādakaṃ katvā arahattaṃ pāpuṇi .
Dhammaṃ desento vuttanayeneva dhammaṃ katheti , piṇḍāya caranto vuttanayeneva mettājhānato vuṭṭhāya bhikkhaṃ gaṇhāti .
Atha naṃ satthā imaṃ kāraṇadvayaṃ paṭicca araṇavihārīnañca dakkhiṇeyyānañca bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .