Issues
Ekakanipāta-aṭṭhakathā
Ekakanipāta-aṭṭhakathā

Bākulattheravatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Bākulattheravatthu

226. Catutthe appābādhānan ti nirābādhānaṃ .
Bākuloti dvīsu kulesu vaḍḍhitattā evaṃladdhanāmo thero .
TassaV1.231 pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira atīte ito kappasatasahassādhike asaṅkhyeyyamatthake anomadassidasabalassa nibbattito puretarameva brāhmaṇakule paṭisandhiṃ gaṇhitvā vayaṃ āgamma uggahitavedo vedattaye sāraṃ apassanto ‘‘ samparāyikatthaṃ gavesissāmī ’’ ti pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññā-aṭṭhasamāpattilābhī hutvā jhānakīḷitāya vītināmesi .
Tasmiṃ samaye anomadassī bodhisatto sabbaññutaṃ patvā ariyagaṇaparivuto cārikaṃ carati .
Tāpaso ‘‘ tīṇi ratanāni uppannānī ’’ ti sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā desanāpariyosāne saraṇesu patiṭṭhito , attano ṭhānaṃ pana vijahituṃ nāsakkhi .
So kālena kālaṃ satthu dassanāya ceva gacchati , dhammañca suṇāti .
Athekasmiṃ samaye tathāgatassa udaravāto uppajji .
Tāpaso satthu dassanatthāya āgato ‘‘ satthā gilāno ’’ ti sutvā ‘‘ ko , bhante , ābādho ’’ ti .
‘‘ Udaravāto ’’ ti vutte ‘‘ ayaṃ kālo mayhaṃ puññaṃ kātun ’’ ti pabbatapādaṃ gantvā nānāvidhāni bhesajjāni samodhānetvā ‘‘ idaṃ bhesajjaṃ satthu upanethā ’’ ti upaṭṭhākattherassa adāsi .
Saha bhesajjassa upayogena udaravāto paṭippassambhi .
So satthu phāsukakāle gantvā evamāha –
‘‘ bhante , yadidaṃ mama bhesajjenaP1.305 tathāgatassa phāsukaṃ jātaṃ , tassa me nissandena nibbattanibbattabhave gaddūhanamattampi sarīreM1.237 byādhi nāma mā hotū ’’ ti .
Idamassa tasmiṃ attabhāve kalyāṇakammaṃ .
So tato cuto brahmaloke nibbattitvā ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe paṭisandhiṃ gahetvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi .
So yāvatāyukaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto vipassīdasabalassa nibbattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto purimanayeneva isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānalābhī hutvā pabbatapāde vasati .
Vipassībodhisattopi sabbaññutaṃ patvā aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaparivāro bandhumatīnagaraṃ upanissāya pitu mahārājassa saṅgahaṃ karonto kheme migadāye viharati .
Athāyaṃ tāpaso dasabalassa loke nibbattabhāvaṃ ñatvā āgantvā satthu dhammakathaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāsi , attano pabbajjaṃ jahituṃ nāsakkhi , kālena kālaṃ pana satthu upaṭṭhānaṃ gacchati .
AthekasmiṃV1.232 samaye ṭhapetvā satthārañceva dve aggasāvake ca himavati pupphitānaṃ visarukkhānaṃ vātasamphassena sesabhikkhūnaṃ matthakarogo nāma udapādi .
Tāpaso satthu upaṭṭhānaṃ āgato bhikkhū sasīsaṃ pārupitvā nipanne disvā –
‘‘ kiṃ , bhante , bhikkhusaṅghassa aphāsukan ’’ ti pucchi .
Bhikkhūnaṃ tiṇapupphakarogo , āvusoti .
Tāpaso cintesi –
‘‘ ayaṃ kālo mayhaṃ bhikkhusaṅghassa kāyaveyyāvatikakammaṃ katvā puññaṃ nibbattetun ’’ ti attanoP1.306 ānubhāvena nānāvidhāni bhesajjāni saṃkaḍḍhitvā yojetvā adāsi .
Sabbabhikkhūnaṃ rogo taṃkhaṇaṃyeva vūpasanto .
So yāvatāyukaṃ ṭhatvā brahmaloke nibbattitvā ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto ‘‘ mayhaṃ vasanagehaṃ dubbalaṃ , paccantaṃ gantvā dabbasambhāraṃ āharitvā gehaṃ karissāmī ’’ ti vaḍḍhakīhi saddhiṃ gacchanto antarāmagge ekaṃ jiṇṇaṃ mahāvihāraṃ disvā ‘‘ tiṭṭhatu tāva mayhaṃ gehakammaṃ , na taṃ mayā saddhiṃ gamissati , yaṃkiñci katvā pana saddhiṃ gamanakammameva puretaraṃ kātuṃM1.238 vaṭṭatī ’’ ti teheva vaḍḍhakīhi dabbasambhāraṃ gāhāpetvā tasmiṃ vihāre uposathāgāraṃ kāresi , bhojanasālaṃ aggisālaṃ dīghacaṅkamaṃ jantāgharaṃ kappiyakuṭiṃ vaccakuṭiṃ ārogyasālaṃ kāresi , yaṃkiñci bhikkhusaṅghassa upabhogaparibhogaṃ bhesajjaṃ nāma sabbaṃ paṭiyādetvā ṭhapesi .
So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ dasabalassa nibbattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhigehe paṭisandhiṃ gaṇhi .
Tassa paṭisandhiggahaṇadivasato paṭṭhāya taṃ seṭṭhikulaṃ lābhaggayasaggappattaṃ ahosi .
Athassa mātā puttaṃ vijāyitvā cintesi –
‘‘ ayaṃ dārako puññavā katādhikāro , yattakaṃ kālaṃ arogo dīghāyuko hutvā tiṭṭhati , tattakaṃ amhākaṃ sampattidāyako bhavissati .
Jātadivaseyeva mahāyamunāya nhātadārakā nirogā hontī ’’ ti nhāpanatthāya naṃ pesesi .
‘‘ Pañcame divase sīsaṃ nhāpetvā nadīkīḷanatthāya naṃ pesesī ’’ ti majjhimabhāṇakā .
TatthaP1.307 dhātiyā dārakaṃ nimujjanummujjanavasena kīḷāpentiyā eko maccho dārakaṃ disvā ‘‘ bhakkho me ayan ’’ ti maññamāno mukhaṃ vivaritvā upagato .
Dhātī dārakaṃ chaḍḍetvā palātā , maccho taṃ gili .
Puññavā satto dukkhaṃ na pāpuṇi , sayanagabbhaṃ pavisitvā nipanno viya ahosi .
Maccho dārakassa tejena tattaphālaṃ gilitvā ḍayhamāno viya vegena tiṃsayojanaṃ gantvā bārāṇasinagaravāsino macchabandhassa jālaṃ pāvisi .
MahāmacchāV1.233 nāma jālena baddhā māriyamānāva maranti , ayaṃ pana dārakassa tejena jālato nīhaṭamattova mato .
Macchabandhā ca mahāmacchaṃ labhitvā phāletvā vikkiṇanti , taṃ pana dārakassa ānubhāvena aphāletvā sakalameva kājena haritvā ‘‘ sahassena demā ’’ ti vadantā nagare vicariṃsu , koci na gaṇhāti .
Tasmiṃ pana nagare aputtakaṃ asītikoṭivibhavaṃ seṭṭhikulaṃ atthi .
Tassa dvāramūlaṃ patvā ‘‘ kiṃ gahetvā dethā ’’ ti vuttā ‘‘ kahāpaṇan ’’ ti āhaṃsu .
Tehi kahāpaṇaṃ datvā gahito .
Seṭṭhibhariyāpi aññesu divasesu macche na keḷāyati , taṃdivasaṃ pana macchaṃ phalake ṭhapetvā sayameva phālesi .
Macchañca nāma kucchito phālenti , sā pana piṭṭhito phālentīM1.239 macchakucchiyaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ dārakaṃ disvā ‘‘ macchakucchiyaṃ me putto laddho ’’ ti nādaṃ naditvā dārakaṃ ādāya sāmikassa santikaṃ agamāsi .
Seṭṭhi tāvadeva bheriṃ carāpetvā dārakamādāya rañño santikaṃ gantvā ‘‘ macchakucchiyaṃ me , deva , dārako laddho , kiṃ karomā ’’ ti āha .
Puññavā esa , yo macchakucchiyaṃ ārogo vasi , posehi nantiP1.308 .
Assosi kho itaraṃ kulaṃ ‘‘ bārāṇasiyaṃ kira ekaṃ seṭṭhikulaṃ macchakucchiyaṃ dārakaṃ labhī ’’ ti .
Te tattha agamaṃsu .
Athassa mātā dārakaṃ alaṅkaritvā kīḷāpiyamānaṃ disvā ‘‘ manāpo vatāyaṃ dārako ’’ ti gahetvā pakatiṃ ācikkhi .
Itarā ‘‘ mayhaṃ putto ’’ ti āha .
Kahaṃ te laddhoti .
Macchakucchiyanti .
Na tuyhaṃ putto , mayhaṃ puttoti .
Kahaṃ te laddhoti .
Mayā dasa māse kucchiyā dhārito , atha naṃ nadiyā kīḷāpiyamānaṃ maccho gilīti .
Tuyhaṃ putto aññena macchena gilito bhavissati , ayaṃ pana mayā macchakucchiyaṃ laddhoti ubhopi rājakulaṃ agamaṃsu .
Rājā āha –
‘‘ ayaṃ dasa māse kucchiyā dhāritattā amātā kātuṃ na sakkā , macchaṃ gaṇhantāpi vakkayakanādīni bahi katvā gaṇhantā nāma natthīti macchakucchiyaṃ laddhattā ayampi amātā kātuṃ na sakkā , dārako ubhinnampi kulānaṃ dāyādo hotū ’’ ti .
Tato paṭṭhāya dvepi kulāni ativiya lābhaggayasaggappattāni ahesuṃ .
Tassa dvīhi kulehi vaḍḍhitattā bākulakumāroti nāmaṃ kariṃsu .
Tassa viññutaṃ pattassa dvīsupi nagaresu tayo tayo pāsāde kāretvā nāṭakāni paccupaṭṭhapesuṃ .
Ekekasmiṃ nagare cattāro cattāro māse vasati .
Ekasmiṃ nagare cattāro māse vutthassaV1.234 saṅghāṭanāvāsu maṇḍapaṃ kāretvā tattha naṃ saddhiṃ nāṭakehi āropenti .
So sampattiṃ anubhavamāno catūhi māsehi itaraṃ nagaraṃ gacchati .
Taṃnagaravāsīni nāṭakāni ‘‘ dvīhi māsehi upaḍḍhamaggaṃP1.309 āgato bhavissatī ’’ ti paccuggantvā taṃ parivāretvā dvīhi māsehi attano nagaraṃ nenti , itarāni nāṭakāni nivattitvā attano nagarameva gacchanti .
Tattha cattāro māse vasitvā teneva niyāmena puna itaraṃ nagaraṃ gacchati .
Evamassa sampattiṃ anubhavantassa asīti vassāni paripuṇṇāni .
TasmiṃM1.240 samaye amhākaṃ bodhisatto sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakko anukkamena cārikaṃ caramāno kosambiṃ pāpuṇi , bārāṇasinti majjhimabhāṇakā .
Bākulo seṭṭhipi kho ‘‘ dasabalo āgato ’’ ti sutvā bahuṃ gandhamālaṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā dhammakathaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji .
So sattāhameva puthujjano hutvā aṭṭhame aruṇe saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Athassa dvīsu nagaresu gihikāle paricārikamātugāmā attano kulagharāni āgantvā tattha vasamānā cīvarāni katvā pahiṇiṃsu .
Thero ekaṃ addhamāsaṃ kosambivāsikehi pahitaṃ cīvaraṃ bhuñjati , ekaṃ addhamāsaṃ bārāṇasivāsikehīti .
Eteneva niyāmena dvīsupi nagaresu yaṃ yaṃ uttamaṃ , taṃ taṃ therasseva āhariyati .
Therassa asīti vassāni agāramajjhe vasantassa dvīhaṅgulehi gandhapiṇḍaṃ gahetvā upasiṅghanamattampi kālaṃ na koci ābādho nāma ahosi .
Āsītime vasse sukheneva pabbajjaṃ upagato .
Pabbajitassāpissa appamattakopi ābādho vā catūhi paccayehi vekallaṃ vā nāhosi .
So pacchime kāle parinibbānasamayepi purāṇagihisahāyakassaP1.310 acelakassapassa attano kāyikacetasikasukhadīpanavaseneva sakalaṃ bākulasuttaṃ ( ma . ni .3.209 ādayo ) kathetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi .
Evaṃ aṭṭhuppatti samuṭṭhitā .
Satthā pana therassa dharamānakāleyeva there yathā paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento bākulattheraṃ imasmiṃ sāsane appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .