Mahāpajāpatigotamītherīvatthu
235. Theripāḷiyā
V1.253M1.261 paṭhame yadidaṃ mahāpajāpatigotamīti mahāpajāpatigotamī therī rattaññūnaṃ aggāti dasseti .Tassā pañhakamme pana ayamanupubbikathā – ayaṃ
P1.338 kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe paṭisandhiṃ gaṇhitvā aparena samayena satthu dhammadesanaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ rattaññūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi .Sā yāvajīvaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā tato cuto devaloke nibbattitvā pana ekasmiṃ buddhantare devalokato cavitvā bārāṇasiyaṃ pañcannaṃ dāsisatānaṃ jeṭṭhakadāsī hutvā nibbatti .
Atha vassūpanāyikasamaye pañca paccekabuddhā nandamūlakapabbhārato isipatane otaritvā nagare piṇḍāya caritvā isipatanameva gantvā ‘‘ vassūpanāyikakuṭiyā atthāya hatthakammaṃ yācissāmā ’’ ti cintesuṃ .
Kasmā ?
Vassaṃ upagacchantena hi nālakapaṭipadaṃ paṭipannenāpi pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena chadanena channe sadvārabaddhe senāsane upagantabbaṃ .
Vuttañhetaṃ ‘‘ na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabbaṃ , yo upagaccheyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .204).
Tasmā vassakāle upakaṭṭhe sace senāsanaṃ labhati , iccetaṃ kusalaṃ .
No ce labhati , hatthakammaṃ pariyesitvāpi kātabbaṃ .
Hatthakammaṃ alabhantena sāmampi kātabbaṃ , na tveva asenāsanikena vassaṃ upagantabbaṃ .
Ayamanudhammatā .
Tasmā te paccekabuddhā ‘‘ hatthakammaṃ yācissāmā ’’ ti cīvaraṃ pārupitvā sāyanhasamaye nagaraṃ pavisitvā seṭṭhissa gharadvāre aṭṭhaṃsu .
Jeṭṭhakadāsī kuṭaṃ gahetvā udakatitthaṃ gacchantī paccekabuddhe nagaraṃ pavisante addasa .
Seṭṭhi tesaṃ āgatakāraṇaṃ sutvā ‘‘ amhākaṃ okāso natthi , gacchantū ’’ ti āha .
Atha
V1.254 te nagarā nikkhante jeṭṭhakadāsī kuṭaṃ gahetvā pavisantī disvā kuṭaṃ otāretvā vanditvā onamitvā mukhaṃ ukkhipitvā ,‘‘ ayyā , nagaraṃ paviṭṭhamattāva nikkhantā , kiṃ nu kho ’’ ti pucchi .Vassūpanāyikakuṭiyā hatthakammaṃ yācituṃ āgatamhāti .
Laddhaṃ , bhanteti ?
Na laddhaṃ upāsiketi .
Kiṃ
M1.262 panesā kuṭi issareheva kātabbā , udāhuP1.339 duggatehipi sakkā kātunti ?Yena kenaci sakkā kātunti .
Sādhu , bhante , mayaṃ karissāma , sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathāti nimantetvā puna kuṭaṃ gahetvā āgamanatitthamagge ṭhatvā āgatāgatā avasesadāsiyo ‘‘ ettheva hothā ’’ ti vatvā sabbāsaṃ āgatakāle āha –
‘‘ ammā , kiṃ niccameva parassa dāsikammaṃ karissatha , udāhu dāsibhāvato muccituṃ icchathā ’’ ti .
Ajjeva muccituṃ icchāma , ayyeti .
Yadi evaṃ , mayā paccekabuddhā hatthakammaṃ alabhantā svātanāya nimantitā , tumhākaṃ sāmikehi ekadivasaṃ hatthakammaṃ dāpethāti .
Tā ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā sāyaṃ aṭavito āgatakāle sāmikānaṃ ārocesuṃ .
Te ‘‘ sādhū ’’ ti jeṭṭhakadāsassa gehadvāre sannipatiṃsu .
Atha ne jeṭṭhakadāsī ‘‘ sve , tātā , paccekabuddhānaṃ hatthakammaṃ dethā ’’ ti ānisaṃsaṃ ācikkhitvā yepi na kātukāmā , te gāḷhena ovādena tajjetvā sabbepi sampaṭicchāpesi .
Sā punadivase paccekabuddhānaṃ bhattaṃ datvā sabbesaṃ dāsaputtānaṃ saññaṃ adāsi .
Te tāvadeva araññaṃ pavisitvā dabbasambhāre samodhānetvā sataṃ sataṃ hutvā ekekaṃ kuṭiṃ caṅkamanādiparivāraṃ katvā mañcapīṭhapānīya-paribhojanīyādīni ṭhapetvā paccekabuddhānaṃ temāsaṃ tattheva vasanatthāya paṭiññaṃ kāretvā vārabhikkhaṃ paṭṭhapesuṃ .
Yā attano vāradivase na sakkoti , tassā jeṭṭhakadāsī sakagehato nīharitvā deti .
Evaṃ temāsaṃ paṭijaggitvā jeṭṭhakadāsī ekekaṃ dāsiṃ ekekaṃ sāṭakaṃ sajjāpesi , pañca thūlasāṭakasatāni ahesuṃ .
Tāni parivattāpetvā pañcannaṃ paccekabuddhānaṃ ticīvarāni katvā adāsi .
Paccekabuddhā tāsaṃ passantīnaṃyeva ākāsena gandhamādanapabbataṃ agamaṃsu .
Tāpi
P1.340 sabbā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu .Tāsu jeṭṭhikā tato cavitvā bārāṇasiyā avidūre pesakāragāme pesakārajeṭṭhakassa gehe nibbatti .
Athekadivasaṃ padumavatiyā puttā pañcasatā paccekabuddhā bārāṇasiraññā nimantitā rājadvāraṃ āgantvā kañci olokentampi adisvā nivattitvā nagaradvārena nikkhamitvā taṃ pesakāragāmaṃ
M1.263 agamaṃsuV1.255 .Sā itthī paccekabuddhe disvā sampiyāyamānā sabbe vanditvā bhikkhaṃ adāsi .
Te bhattakiccaṃ katvā gandhamādanameva agamaṃsu .
Sāpi yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsarantī amhākaṃ satthu nibbattito puretarameva devadahanagare mahāsuppabuddhassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi , gotamītissā nāmaṃ akaṃsu .
Mahāmāyāya kaniṭṭhabhaginī hoti .
Mantajjhāyakā brāhmaṇā lakkhaṇāni pariggaṇhantā ‘‘ imāsaṃ dvinnampi kucchiyaṃ vasitadārakā cakkavattino bhavissantī ’’ ti byākariṃsu .
Suddhodanamahārājā vayappattakāle tā dvepi maṅgalaṃ katvā attano gharaṃ ānesi .
Aparabhāge amhākaṃ bodhisatto tusitapurā cavitvā mahāmāyāya deviyā kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi .
Mahāmāyā tassa jātadivasato sattame divase kālaṃ katvā tusitapure nibbatti .
Suddhodanamahārājā mahāsattassa mātucchaṃ mahāpajāpatigotamiṃ aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi .
Tasmiṃ kāle nandakumāro jāto .
Ayaṃ mahāpajāpati nandakumāraṃ dhātīnaṃ datvā sayaṃ bodhisattaṃ parihari .
Aparena samayena bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā sabbaññutaṃ patvā lokānuggahaṃ karonto anukkamena kapilavatthuṃ patvā nagaraṃ piṇḍāya pāvisi .
Athassa pitā suddhodanamahārājā antaravīthiyaṃyeva
P1.341 dhammakathaṃ sutvā sotāpanno ahosi .Atha dutiyadivase nando pabbaji , sattame divase rāhulo .
Satthā aparena samayena vesāliṃ upanissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharati .
Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājā setacchattassa heṭṭhā arahattaṃ sacchikatvā parinibbāyi .
Tadā mahāpajāpatigotamī pabbajjāya cittaṃ uppādesi .
Tato rohiṇīnadītīre kalahavivādasuttapariyosāne ( su . ni .868 ādayo ) nikkhamitvā pabbajitānaṃ pañcannaṃ kumārasatānaṃ pādaparicārikā sabbāva ekacittā hutvā ‘‘ mahāpajāpatiyā santikaṃ gantvā sabbāva satthu santike pabbajissāmā ’’ ti mahāpajāpatiṃ jeṭṭhikaṃ katvā satthu santikaṃ gantvā pabbajitukāmā ahesuṃ .
Ayañca mahāpajāpati paṭhamameva ekavāraṃ satthāraṃ pabbajjaṃ yācamānā nālattha , tasmā kappakaṃ pakkosāpetvā kese chinnāpetvā kāsāyāni acchādetvā sabbā tā sākiyāniyo ādāya vesāliṃ
M1.264 gantvā ānandattherena dasabalaṃ yācāpetvā aṭṭhahi garudhammehi pabbajjañca upasampadañca alattha .Itarā pana sabbāpi ekatova upasampannā ahesuṃ .
Ayamettha saṅkhepo , vitthārato panetaṃ vatthu pāḷiyaṃ ( cūḷava .402 ādayo ) āgatameva .
Evaṃ
V1.256 upasampannā pana mahāpajāpati satthāraṃ upasaṅkamitvā abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi , athassā satthā dhammaṃ desesi .Sā satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā arahattaṃ pāpuṇi .
Sesā pañcasatā bhikkhuniyo nandakovādasuttapariyosāne ( ma . ni .3.398 ādayo ) arahattaṃ pāpuṇiṃsu .
Evametaṃ
P1.342 vatthu samuṭṭhitaṃ .Aparabhāge satthā jetavane nisinno bhikkhuniyo ṭhānantare ṭhapento mahāpajāpatiṃ rattaññūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .