(15)2. Aṭṭhānapāḷi-dutiyavaggavaṇṇanā
278. Apubbaṃ
V1.348 acariman ti ettha cakkaratanapātubhāvato pubbe pubbaṃ , tasseva antaradhānato pacchā carimaṃ .Tattha dvidhā cakkaratanassa antaradhānaṃ hoti cakkavattino kālakiriyāya vā pabbajjāya vā .
Antaradhāyamānañca pana taṃ kālakiriyato vā pabbajjato vā sattame divase antaradhāyati , tato paraṃ cakkavattino pātubhāvo avārito .
Kasmā pana ekacakkavāḷe dve cakkavattino na uppajjantīti ?
Vivādupacchedato , acchariyabhāvato , cakkaratanassa mahānubhāvato ca .
Dvīsu hi uppajjantesu ‘‘ amhākaṃ rājā mahanto , amhākaṃ rājā mahanto ’’ ti vivādo uppajjeyya ,‘‘ ekasmiṃ dīpe cakkavattī , ekasmiṃ dīpe cakkavattī ’’ ti ca anacchariyo bhaveyya .
Yo cāyaṃ cakkaratanassa dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu
P2.15 issariyānuppadānasamattho mahānubhāvo , sopi parihāyetha .Iti vivādupacchedato acchariyabhāvato cakkaratanassa mahānubhāvato ca na ekacakkavāḷe dve uppajjanti .
279. Yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddhoti ettha tiṭṭhatu tāva sabbaññuguṇe nibbattetvā lokanittharaṇasamattho buddhabhāvo , paṇidhānamattampi itthiyā na sampajjati .
‘‘ Manussattaṃ liṅgasampatti , hetu satthāradassanaṃ ;
Pabbajjā guṇasampatti , adhikāro ca chandatā ;
Aṭṭha dhammasamodhānā , abhinīhāro samijjhatī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.59)–
Imāni
M1.363 hi paṇidhānasampattikāraṇāni .Iti paṇidhānampi sampādetuṃ asamatthāya itthiyā kuto buddhabhāvoti .
‘‘ Aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddho ’’ ti vuttaṃ
V1.349 .Sabbākāraparipūrova puññussayo sabbākāraparipūrameva attabhāvaṃ nibbattetīti purisova arahaṃ hoti sammāsambuddho , na itthī .
280. Rājā assa cakkavattītiādīsupi yasmā itthiyā kosohitavatthaguyhatādīnaṃ abhāvena lakkhaṇāni na paripūranti , itthiratanābhāvena sattaratanasamaṅgitā na sampajjati , sabbamanussehi ca adhiko attabhāvo na hoti .
Tasmā ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso yaṃ itthī rājā assa cakkavattī ’’ ti vuttaṃ .
281. Yasmā ca sakkattādīni tīṇi ṭhānāni uttamāni , itthiliṅgañca hīnaṃ , tasmā cassā sakkattādīnipi paṭisiddhāni .
Nanu ca yathā itthiliṅgaṃ , evaṃ purisaliṅgampi brahmaloke natthi .
Tasmā ‘‘ yaṃ puriso brahmattaṃ kāreyya , ṭhānametaṃ
P2.16 vijjatī ’’ tipi na vattabbaṃ siyāti .No na vattabbaṃ .
Kasmā ?
Idha purisassa tattha nibbattanato .
Brahmattanti hi mahābrahmattaṃ adhippetaṃ .
Itthī ca idha jhānaṃ bhāvetvā kālaṃ katvā brahmapārisajjānaṃ sahabyataṃ upapajjati , na mahābrahmānaṃ .
Puriso pana tattha nuppajjatīti na vattabbo .
Samānepi cettha ubhayaliṅgābhāve purisasaṇṭhānāva brahmāno , na itthisaṇṭhānā .
Tasmā suvuttamevetaṃ .
284. Kāyaduccaritassātiādīsu yathā nimbabījakosātakibījādīni madhuraṃ phalaṃ na nibbattenti , asātaṃ amadhurameva nibbattenti , evaṃ kāyaduccaritādīni madhuraṃ vipākaṃ na nibbattenti , amadhurameva nibbattenti .
Yathā ca ucchubījasālibījādīni madhuraṃ sādurasameva phalaṃ nibbattenti , na asātaṃ kaṭukaṃ .
Evaṃ kāyasucaritādīni madhurameva vipākaṃ nibbattenti , na amadhuraṃ .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Yādisaṃ vapate bījaṃ , tādisaṃ harate phalaṃ ;
Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ , pāpakārī ca pāpakan ’’ ti .( saṃ . ni .1.256);
Tasmā
V1.350M1.364 ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ kāyaduccaritassā ’’ tiādi vuttaṃ . 290-295.
Kāyaduccaritasamaṅgītiādīsu samaṅgīti pañcavidhā samaṅgitā – āyūhanasamaṅgitā , cetanāsamaṅgitā , kammasamaṅgitā , vipākasamaṅgitā , upaṭṭhānasamaṅgitāti .
Tattha kusalākusalakammāyūhanakkhaṇe āyūhanasamaṅgitāti vuccati .
Tathā cetanāsamaṅgitā .
Yāva pana sattā arahattaṃ na pāpuṇanti , tāva sabbepi sattā pubbe upacitacetanāya samaṅgitāya cetanāsamaṅginoti vuccanti .
Esā cetanāsamaṅgitā .
Yāva arahattaṃ na pāpuṇanti , tāva sabbepi sattā pubbe upacitaṃ vipākārahaṃ kammaṃ sandhāya
P2.17 ‘‘ kammasamaṅgino ’’ ti vuccanti .Esā kammasamaṅgitā .
Vipākasamaṅgitā vipākakkhaṇeyeva veditabbā .
Yāva pana sattā arahattaṃ na pāpuṇanti , tāva tesaṃ tato tato cavitvā niraye uppajjamānānaṃ aggijālālohakumbhiādīhi upaṭṭhānākārehi nirayo , gabbhaseyyakattaṃ āpajjamānānaṃ mātukucchi , devesu uppajjamānānaṃ kapparukkhavimānādīhi upaṭṭhānākārehi devalokoti evaṃ upapattinimittaṃ upaṭṭhāti .
Iti nesaṃ iminā upapattinimittaupaṭṭhānena aparimuttatā upaṭṭhānasamaṅgitā nāma .
Sā calati , sesā niccalā .
Niraye hi upaṭṭhitepi devaloko upaṭṭhāti , devaloke upaṭṭhitepi nirayo upaṭṭhāti , manussaloke upaṭṭhitepi tiracchānayoni upaṭṭhāti , tiracchānayoniyā ca upaṭṭhitāyapi manussaloko upaṭṭhātiyeva .
Tatridaṃ vatthu – soṇagiripāde kira acelavihāre soṇatthero nāma eko dhammakathiko .
Tassa pitā sunakhavājiko nāma ahosi , thero taṃ paṭibāhantopi saṃvare ṭhapetuṃ asakkonto ‘‘ mā nassi varāko ’’ ti mahallakakāle akāmakaṃ naṃ pabbājesi .
Tassa gilānaseyyāya nipannassa nirayo upaṭṭhāsi .
Soṇagiripādato mahantā sunakhā āgantvā khāditukāmā viya samparivāresuṃ .
So mahābhayabhīto ‘‘ vārehi , tāta soṇa , vārehi , tāta soṇā ’’ ti āha .
Kiṃ mahātherāti ?
Na passasi , tātāti taṃ pavattiṃ ācikkhi .
Soṇatthero ‘‘ kathañhi nāma mādisassa pitā niraye nibbattissati
M1.365 , patiṭṭhāssa bhavissāmī ’’ ti sāmaṇerehi nānāpupphāni āharāpetvā cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu talasantharaṇapūjaṃ āsanapūjañca kāretvāP2.18 pitaraṃ mañcakena cetiyaṅgaṇaṃ haritvā mañce nisīdāpetvā ‘‘ ayaṃ , mahāthera , pūjā tumhākaṃ atthāya katā ,‘ ayaṃ me bhagavā duggatapaṇṇākāro ’ ti vatvā bhagavantaṃ vanditvā cittaṃ pasādehī ’’ ti āha .Sā mahāthero pūjaṃ disvā tathā karonto cittaṃ pasādesi .
Tāvadevassa devaloko upaṭṭhāsi .
Nandanavana-cittalatāvana-missakavana-phārusakavana-vimānāni
V1.351 ceva devanāṭakāni ca parivāretvā ṭhitāni viya ahesuṃ .So ‘‘ apetha , soṇa , apetha , soṇā ’’ ti theraṃ āha .
Kimidaṃ , mahātherāti ?
Etā te mātaro āgacchantīti .
Thero ‘‘ saggo upaṭṭhito mahātherassā ’’ ti cintesi .
Evaṃ upaṭṭhānasamaṅgitā calatīti veditabbā .
Etāsu samaṅgitāsu idha āyūhanacetanākamma-samaṅgitāvasena ‘‘ kāyaduccaritasamaṅgī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha eke ācariyā ‘‘ yasmiṃ khaṇe kammaṃ āyūhati , tasmiṃyeva khaṇe tassa saggo vārito ’’ ti vadanti .
Apare pana ‘‘ āyūhitakammaṃ nāma vipākavāraṃ labhantampi atthi alabhantampi .
Tattha yadā kammaṃ vipākavāraṃ labhati , tasmiṃyeva kāle tassa saggo vārito ’’ ti vadanti .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Aṭṭhānapāḷivaṇṇanā niṭṭhitā .