Kuṇḍadhānattheravatthu
211. Tatiye paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānan ti sabbapaṭhamaṃ salākagāhakānaṃ bhikkhūnaṃ kuṇḍadhānatthero aggoti dasseti .
So kira thero mahāsubhaddāya nimantitadivase tathāgate ugganagaraṃ gacchante ‘‘ ajja satthā dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati , puthujjanā salākaṃ mā gaṇhantu , pañcasatā
M1.204 khīṇāsavāva gaṇhantū ’’ ti vutte paṭhamameva sīhanādaṃ naditvā salākaṃ gaṇhi .Cūḷasubhaddāya nimantitadivase tathāgate sāketaṃ gacchantepi pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ antare paṭhamameva salākaṃ gaṇhi , sunāparantajanapadaṃ gacchantepi .
Imehi kāraṇehi thero paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggo nāma jāto .
Kuṇḍadhānoti panassa nāmaṃ .
Tassa pañhakamme ayamanupubbikathā – ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulagehe
V1.201 nibbatto vuttanayeneva vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā buddhānaṃ adhikārakammaṃP1.261 katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā satthārā anantarāyaṃ disvā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devesu ca manussesu ca saṃsaranto kassapabuddhakāle bhūmaṭṭhakadevatā hutvā nibbatti .Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti .
Vipassīdasabalassa hi chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi , kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi .
Tassa pātimokkhaṃ osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘ uposathaṃ karissāmā ’’ ti gacchanti .
Ayaṃ bhummadevatā cintesi –
‘‘ imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā , kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya , na bhijjeyyā ’’ ti ?
Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūreneva gacchati .
Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasabhāgato nikkhamati .
Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhito paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā .
Ekamante ṭhito sahāyakatthero imaṃ kāraṇaṃ disvā domanassajāto ‘‘ naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho .
Sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ , ettakaṃ addhānaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyyan ’’ ti cintetvā āgacchantassevassa ‘‘ handāvuso , tuyhaṃ pattacīvaraṃ , tādisena pāpena sahāyena saddhiṃ ekamaggaṃ na gacchāmī ’’ ti āha
P1.262 .Taṃ kathaṃ sutvā tassa
M1.205 lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi .Tato naṃ āha –
‘‘ āvuso , kiṃ nāmetaṃ vadasi , ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi .
Tvaṃ pana maṃ ajja ‘ pāpo ’ ti vadasi , kiṃ te diṭṭhan ’’ ti ?
Kiṃ aññena diṭṭhena , kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhantoti ?
Natthetaṃ , āvuso , mayhaṃ , nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmīti .
Tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva atthaṃ gahetvā tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato .
Itaropi aññena maggena satthu santikaṃyeva gato .
Tato bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge sañjānitvā
V1.202 ‘‘ imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi , nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī ’’ ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi .Bhummadevatā ‘‘ bhāriyaṃ mayā kammaṃ katan ’’ ti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā ‘‘ kasmā , bhante , ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito ’’ ti āha .
Upāsaka , imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho , ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomīti vatvā nikkhamitvā bahi ṭhitomhīti .
Bhante , mā evaṃ gaṇhatha , parisuddhasīlo esa bhikkhu .
Tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ , mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘‘ daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti , no daḷhā ’’ ti lajjialajjibhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ katanti .
Ko pana tvaṃ sappurisāti ?
Ahaṃ ekā bhummadevatā , bhanteti .
Devaputto kathentova dibbānubhāvena
P1.263 ṭhatvā therassa pādesu patitvā ‘‘ mayhaṃ , bhante , khamatha , etaṃ dosaṃ thero na jānāti , uposathaṃ karothā ’’ ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi .So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi , mittasanthavavasena na puna tena saddhiṃ ekaṭṭhāne ahosīti .
Imassa therassa kammaṃ na kathiyati , cuditakatthero pana aparāparaṃ vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi .
Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha .
Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati , aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati .
So amhākaṃ bhagavato
M1.206 kāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti , dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu .So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbaji , tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva gāmaṃ pavisati , nikkhamante nikkhamati .
Vihāraṃ pavisantepi pavisati , tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati .
Thero taṃ na passati , tassa pana purimassa kammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāti .
Gāme yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo ,‘‘ bhante , ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ , eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā ’’ ti parihāsaṃ karonti .
Therassa mahatī vihesā hoti .
Vihāraṃ gatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘ dhāno koṇḍo jāto ’’ ti parihāsaṃ karonti .
Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhānattheroti nāmaṃ jātaṃ
P1.264 .So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kayiramānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘ tumhe koṇḍā , tumhākaṃ upajjhāyā koṇḍā
V1.203 , ācariyā koṇḍā ’’ ti vadati .Atha naṃ satthu ārocesuṃ –
‘‘ kuṇḍadhāno daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī ’’ ti .
Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ bhikkhū ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccaṃ bhagavā ’’ ti vutte ‘‘ kasmā evaṃ vadesī ’’ ti āha .
Bhante , nibaddhaṃ vihesaṃ asahanto evaṃ kathemīti .
‘‘ Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi , puna evarūpaṃ pharusaṃ mā vada bhikkhū ’’ ti vatvā āha –
‘‘ Māvoca pharusaṃ kañci , vuttā paṭivadeyyu taṃ ;
Dukkhā hi sārambhakathā , paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ .
‘‘ Sace neresi attānaṃ , kaṃso upahato yathā ;
Esa pattosi nibbānaṃ , sārambho te na vijjatī ’’ ti .( dha . pa .133-134);
Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu .
Rājā ‘‘ gacchatha , bhaṇe , vīmaṃsathā ’’ ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi .
Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti , sāpissa itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati .
Rājā
M1.207 taṃ disvā ‘‘ atthidaṃ kāraṇan ’’ ti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi .Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi .
Rājāpi
P1.265 tāya saddhiṃyeva paṇṇasālaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘ nāyaṃ mātugāmo , therassa eko kammavipāko ’’ ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā āgamma theraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘ kacci , bhante , piṇḍakena na kilamathā ’’ ti pucchi .Thero ‘‘ vaṭṭati mahārājā ’’ ti āha .
‘‘ Jānāmi , bhante , ayyassa kathaṃ , evarūpena ca parikkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti , ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi , ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi , tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā ’’ ti nibaddhaṃ bhikkhaṃ paṭṭhapesi .
Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā
V1.204 bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi .Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi .
Mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘ satthā maṃ anukampatū ’’ ti uposathaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘ imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu , dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū ’’ ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi .
Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu .
Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha –
‘‘ ānanda , mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma , puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī ’’ ti .
Thero bhikkhūnaṃ
P1.266 ārocesi –‘‘ āvuso , satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati , puthujjanā mā gaṇhantu , ariyāva salākaṃ gaṇhantū ’’ ti .
Kuṇḍadhānatthero ‘‘ āharāvuso , salākan ’’ ti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi .
Ānandā ‘‘ satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti , ariyānaṃyeva dāpetī ’’ ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi .
Satthā ‘‘ āharāpentassa salākaṃ dehī ’’ ti āha .
Thero cintesi –
‘‘ sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na
M1.208 yuttā assa , atha satthā paṭibāheyya , bhavissati ekaṃ kāraṇan ’’ ti .‘‘ Kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī ’’ ti gamanaṃ abhinīhari .
Kuṇḍadhānatthero tassa pure āgamanāva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘ āharāvuso ānanda , satthā maṃ jānāti , mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī ’’ ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi .
Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .