Issues
Select Version
Ekakanipāta-aṭṭhakathā
Ekakanipāta-aṭṭhakathā

Hatthakaāḷavakavatthu

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Hatthakaāḷavakavatthu

251. Catutthe catūhi saṅgahavatthūhīti catubbidhena saṅgahavatthunā parisaṃ saṅgaṇhantānaṃ hatthako āḷavako aggoti dasseti .
AyaṃP1.389 kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulaghare nibbatto aparabhāge satthu dhammakathaṃ suṇanto satthāraṃ catūhi saṅgahavatthūhi samannāgataṃ ekaṃ upāsakaṃV1.289 ṭhānantare ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi .
So kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde āḷaviraṭṭhe āḷavinagare āḷavakassa rañño gehe paṭisandhiṃ gaṇhi , sve bhattacāṭiyā saddhiṃ āḷavakassa pesetabbo ahosi .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – ekadivasaṃ kira āḷavako rājā migavatthāya araññaṃ gantvā ekaṃ migaṃ anubandhitvā ghātetvā chinditvā dhanukoṭiyaṃ lagetvā nivattetvā āgacchanto vātātapena kilantakāyo ekaṃ sandacchāyaṃ nigrodharukkhamūlaṃ pavisitvā nisīdi .
Atha naṃ muhuttaṃ darathaṃ vinodetvā nikkhamantaṃ rukkhe adhivatthā devatā ‘‘ tiṭṭha tiṭṭha , bhakkhosi me ’’ ti hatthe gaṇhi .
So daḷhaṃ gahitattā aññaṃ upāyaṃ apassanto ‘‘ devasikaṃ te ekekapurisena saddhiṃ cāṭibhattaṃ pesessāmī ’’ ti vatvā nagaraṃ gato .
Tato paṭṭhāya bandhanāgārato ekekamanussena saddhiṃ cāṭibhattaṃ pesesi .
Eteneva niyāmena bandhanāgāre manussesu khīṇesu ‘‘ mahallakamanussesu gayhamānesu raṭṭhakhobho hotī ’’ ti te aggahetvā daharakumāre gaṇhituṃ ārabhiṃsu .
Tato paṭṭhāya nagare dārakamātaro ca gabbhiniyo ca aññaṃ raṭṭhaṃ gacchanti .
Tasmiṃ samaye satthā paccūsasamayante lokaṃ volokento āḷavakakumārassa tiṇṇaṃ maggaphalānaṃ upanissayaṃ disvā ‘‘ ayaṃ kumāro kappasatasahassaṃM1.300 patthitapatthanoP1.390 devalokā cavitvā āḷavakarañño gehe nibbatto , aññaṃ kumāraṃ alabhantā sve kumāraṃ cāṭibhattena saddhiṃ gahetvā gacchissantī ’’ ti cintetvā sāyanhasamaye aññātakavesena āḷavakassa yakkhassa bhavanadvāraṃ gantvā tassa dovārikaṃ gadrabhaṃ nāma yakkhaṃ bhavanaṃ pavisanatthāya yāci .
So āha –
‘‘ bhagavā tumhe pavisatha , mayhaṃ pana āḷavakassa anārocanaṃ nāma ayuttan ’’ ti .
So himavante yakkhasamāgamaṃ gatassa āḷavakassa santikaṃ agamāsi .
Satthāpi taṃ bhavanaṃ pavisitvā āḷavakassa nisīdanapallaṅke nisīdi .
Tasmiṃ samaye sātāgirahemavatā āḷavakassa bhavanamatthakena yakkhasamāgamaṃ gacchantā attano gamane asampajjamāne ‘‘ kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti āvajjentā satthāraṃ āḷavakassa bhavane nisinnaṃ disvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā yakkhasamāgamaṃ gantvā āḷavakassa tuṭṭhiṃ pavedayiṃsu –
‘‘ lābhā te , āvuso āḷavaka , yassa te sadevake loke aggapuggalo bhavane nisinnoV1.290 , gantvā satthu santike dhammaṃ suṇāhī ’’ ti .
So tesaṃ kathaṃ sutvā cintesi –
‘‘ ime ekassa muṇḍakasamaṇassa mama pallaṅke nisinnabhāvaṃ kathentī ’’ ti anattamano kodhābhibhūto hutvā ‘‘ ajja mayhaṃ etena samaṇena saddhiṃ saṅgāmo bhavissati , tattha me sahāyā nāma hothā ’’ ti dakkhiṇapādaṃ ukkhipitvā saṭṭhiyojanamattaṃ pabbatakūṭaṃ akkami , taṃ bhijjitvā dvidhā ahosi .
Ito paṭṭhāya āḷavakayuddhaṃ vitthāretabbaṃ .
Āḷavako pana sabbarattiṃ tathāgatena saddhiṃ nānappakārena yujjhantopi kiñci kātuṃ asakkonto satthāraṃ upasaṅkamitvā aṭṭha pañhe pucchi , satthā vissajjesiP1.391 .
Desanāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhāsi .
Vitthāretvā kathetukāmena āḷavakasuttavaṇṇanā ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.246) oloketabbā .
Punadivase uṭṭhite aruṇe cāṭibhattāharaṇavelāya sakalanagare gahetabbayuttaṃ dārakaṃ adisvā rañño ārocesuṃ .
Rājā āha –
‘‘ gaṇhituṃ ayuttaṭṭhāne pana atthi , tātā ’’ ti .
Āma , deva , ajja rājakule putto jātoti .
Gacchatha , tātā , mayaṃ jīvantā puttaṃ labhissāma , cāṭibhattena naṃM1.301 pesethāti .
Te deviyā vikkandamānāya dārakaṃ gahetvā cāṭibhattena saddhiṃ āḷavakassa bhavanadvāraṃ gantvā ‘‘ handa , ayya , tava bhāgaṃ paṭicchāhī ’’ ti āhaṃsu .
Āḷavako tesaṃ kathaṃ sutvā ariyasāvakattā lajjamāno adhomukho nisīdi .
Atha naṃ satthā āha –
‘‘ idāni te , āḷavaka , lajjanakiccaṃ natthi , dārakaṃ gahetvā mama hatthe ṭhapehī ’’ ti .
Te rājapurisā āḷavakakumāraṃ āḷavakassa hatthe ṭhapesuṃ , āḷavako taṃ ādāya dasabalassa hatthe ṭhapesi , satthā paṭiggaṇhitvā puna āḷavakassa hatthe ṭhapesi , āḷavako taṃ gahetvā rājapurisānaṃ hatthe ṭhapesi .
Itissa hatthato hatthaṃ gatattā ‘‘ hatthako āḷavako ’’ tveva nāmaṃ akaṃsu .
Atha naṃ te rājapurisā tuṭṭhamānasā ādāya rañño santikaṃ agamaṃsu .
Rājā taṃ disvā ‘‘ ajja cāṭibhattaṃ na sampaṭicchatī ’’ ti saññaṃ katvā ‘‘ kasmā , tātā , evameva āgatatthā ’’ ti āha .
Deva , rājakulassa tuṭṭhi ca vaḍḍhi ca , satthā āḷavakassa bhavane nisīditvā āḷavakaṃ dametvā upāsakatte patiṭṭhāpetvā kumāraṃ amhākaṃ dāpesīti .
SatthāpiP1.392 āḷavakaṃ pattacīvaraṃ gāhāpetvā āḷavinagarābhimukho pāyāsi .
So nagaraṃ upasaṅkamanto lajjitvāva osakkati .
Satthā naṃ oloketvā ‘‘ lajjasi , āḷavakā ’’ ti pucchi .
Āma , bhante , nagaravāsino maṃ nissāya mātimaraṇaṃ pitimaraṇaṃ puttadāramaraṇañca pāpuṇiṃsu .
Te maṃ passitvāV1.291 daṇḍehipi leḍḍūhipi paharissanti .
Tasmā osakkāmi , bhanteti .
‘‘ Āḷavaka , natthi te mayā saddhiṃ gacchantassa bhayaṃ , vissattho ehī ’’ ti vatvā nagarassa avidūre ṭhāne vanasaṇḍe aṭṭhāsi .
Āḷavakarājāpi nāgare gahetvā satthu paccuggamanaṃ gato .
Satthā sampattaparisāya dhammaṃ desesi , desanāvasāne caturāsīti pāṇasahassāni amatapānaṃ piviṃsu .
Te āḷavakassa tattheva vasanaṭṭhānaṃ katvā anusaṃvaccharaṃ balikammaṃ paṭṭhapesuṃ .
Āḷavakopi nāgare dhammikāya rakkhāya saṅgaṇhi .
Sopi āḷavakakumāro vuḍḍhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā tīṇi maggaphalāni paṭivijjhi .
So sabbakālaṃ ariyasāvakaupāsakānaṃ pañcahi satehi parivuto carati .
Athekadivasaṃ tehi upāsakehi saddhiṃ satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi .
Satthā suvinītaṃ parisaṃ disvā ‘‘ mahatīM1.302 te , āḷavaka , parisā , kathaṃ taṃ saṅgaṇhāsī ’’ ti āha .
Bhagavā dānena tussantaṃ dānena saṅgaṇhāmi , piyavacanena tussantaṃ piyavacanena saṅgaṇhāmi , uppannesu kiccesu tesaṃ nittharaṇena tussantaṃ uppannakiccanittharaṇena saṅgaṇhāmi , samānattaṭṭhānena tussantaṃ samānattatāya saṅgaṇhāmīti .
Evametaṃ vatthu samuṭṭhitaṃ .
AthaP1.393 satthā aparabhāge jetavane nisīditvā upāsake ṭhānantaresu ṭhapento hatthakaṃ āḷavakaṃ catūhi saṅgahavatthūhi parisaṃ saṅgaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .