Uttarānandamātāvatthu

262. PañcameP1.446 jhāyīnan ti jhānābhiratānaṃ upāsikānaṃ , uttarā nandamātā , aggāti dasseti .

Sā kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatiyaṃ kulagehe nibbattā satthu dhammakathaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ upāsikaṃ jhānābhiratānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi .

Sā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare sumanaseṭṭhiṃ nissāya vasantassa puṇṇasīhassa nāma bhariyāya kucchismiṃ paṭisandhiṃ gaṇhi , uttarātissā nāmaṃ akaṃsu .

Athekasmiṃ nakkhattamahadivase rājagahaseṭṭhi puṇṇaṃ pakkosāpetvā āha –

‘‘ tāta puṇṇa , nakkhattaṃ vā uposatho vā duggatassa kiṃ karissati , evaṃ santepi vadehi ‘ kiṃ nakkhattaparibbayaṃ gahetvā nakkhattaṃ kīḷissasi , balavagoṇe ca phālañca naṅgalañca gahetvā kasissasī ’’’ ti .

‘‘ Mama bhariyāya saddhiṃ mantetvā jānissāmi , ayyā ’’ ti taṃ kathaṃ bhariyāya ārocesi .

‘‘ Seṭṭhi nāma ayyo issaro , tassa tayā saddhiṃ kathentassa kathā sobhati , tvaṃ pana attano kasikammaṃ mā vissajjesī ’’ ti āha .

So tassā vacanaṃ sutvā kasibhaṇḍaṃ ādāya kasituṃ gato .

Taṃdivasañca sāriputtatthero nirodhasamāpattito vuṭṭhāya ‘‘ kassa ajja mayā saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti āvajjento imassa puṇṇassa upanissayaṃ disvā bhikkhācāravelāya pattacīvaramādāyaV1.329 puṇṇassa kasanaṭṭhānaṃ gacchanto avidūre attānaṃ dassesi .

Puṇṇo theraṃ disvā kasiṃ ṭhapetvāM1.343 therassa santikaṃ gantvā pañcapatiṭṭhitenaP1.447 vandi .

Thero taṃ oloketvā udakasabhāgaṃ pucchi .

Tassa etadahosi –

‘‘ ayyo mukhaṃ dhovitukāmo bhavissatī ’’ ti .

Tato vegena gantvā dantakaṭṭhaṃ āharitvā kappiyaṃ katvā therassa adāsi .

There dantakaṭṭhaṃ khādante pattena saddhiṃ dhammakaraṇaṃ nīharitvā udakassa pūretvā āhari .

Thero mukhaṃ dhovitvā bhikkhācāramaggaṃ paṭipajji .

Puṇṇo cintesi –

‘‘ thero aññesu divasesu imaṃ maggaṃ na paṭipajjati , ajja pana mayhaṃ saṅgahatthāya paṭipanno bhavissati .

Aho vata me bhariyā mamatthāya āharaṇakaṃ āhāraṃ therassa patte patiṭṭhapeyyā ’’ ti .

Athassa bhariyā ‘‘ ajja nakkhattadivaso ’’ ti pātova attano labhanakaniyāmena khādanīyabhojanīyaṃ saṃvidhāya gahetvā sāmikassa kasanaṭṭhānaṃ āgacchantī antarāmagge theraṃ disvā cintesi –

‘‘ aññesu divasesu mayhaṃ theraṃ disvā deyyadhammo na hoti , deyyadhamme santepi mama ayyaṃ na passāmi , ajja pana dvinnampi sammukhībhāvo jāto .

Mama sāmikassa puna sampādetvā āharissāmi , imaṃ tāva āhāraṃ therassa dassāmī ’’ ti tīhi cetanāhi sampayuttaṃ katvā taṃ bhojanaṃ sāriputtattherassa patte patiṭṭhapetvā ‘‘ evaṃvidhā duggatajīvitā muccāmī ’’ ti āha .

Theropi ‘‘ tava ajjhāsayo pūratū ’’ ti tassānumodanaṃ katvā tato nivattitvā vihāraṃ agamāsi .

Sāpi puna attano gehaṃ gantvā sāmikassa āhāraṃ sampādetvā ādāya kasanaṭṭhānaṃ gantvā sāmikassa kujjhanabhāvato bhītā ‘‘ sāmi , ajja ekadivasaṃ tava manaṃ sandhārehī ’’ ti āha .

Kiṃ kāraṇāti ?

Ahaṃ ajja tāva āhāraṃ āharantī antarāmagge theraṃ disvā tava bhāgabhattaṃ therassa patte patiṭṭhapetvā puna gehaṃ gantvā āhāraṃ pacitvā ādāya āgatāmhīti .

Manāpaṃ te , bhadde , kataṃ , mayāpi pātova therassa dantakaṭṭhañcaP1.448 mukhodakañca dinnaṃ .

Ajja amhākaṃ suppabhātaṃ , sabbampi therassa amhākaṃ santakameva jātanti dvinnampi janānaṃ ekasadisameva cittaṃ ahosi .

Atha puṇṇo āhārakiccaṃ katvā bhariyāya ūrumhi sīsaṃ katvā muhuttaṃ nipajji .

Athassa niddā okkami .

So thokaṃ niddāyitvā pabuddho kasitaṭṭhānaṃM1.344 olokesi , olokitolokitaṭṭhānaṃ mahākosātakipupphehi samparikiṇṇaṃ viya ahosi .

So bhariyaṃ āha –

‘‘ bhadde , kinnāmetaṃ ajja idaṃ kasitaṭṭhānaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hutvā khāyatī ’’ ti .

AyyaV1.330 , ajja te sakaladivasaṃ kilantatāya akkhīni maññe bhamantīti .

Bhadde , mayhaṃ assaddahantī sayaṃ olokehīti .

Tasmiṃ kāle sā oloketvā sabhāvaṃ ayya , kathesi , evametaṃ bhavissatīti .

Puṇṇo uṭṭhāya ekaṃ kaṭṭhiṃ gahetvā naṅgalasīse pahari , guḷapiṇḍo viya naṅgalasīse allīyitvā aṭṭhāsi .

So bhariyaṃ pakkositvā āha –

‘‘ bhadde , aññesaṃ vapitabījaṃ nāma tīhi vā catūhi vā māsehi phalaṃ deti , amhākaṃ pana ayyassa sāriputtattherassa antare ropitena saddhābījena ajjeva avassaṃ phalaṃ dinnaṃ .

Imasmiṃ karīsamatte padese āmalakamattopi paṃsupiṇḍo asuvaṇṇo nāma natthī ’’ ti .

Idāni kiṃ karissāma , ayyāti ?

‘‘ Bhadde , imaṃ ettakaṃ suvaṇṇaṃ thenetvā khādituṃ nāma na sakkā ’’ ti bhariyaṃ tasmiṃ ṭhāne ṭhapetvā bhattassa pūretvā ābhataṃ pātiṃ suvaṇṇassa pūretvā gantvā rañño ārocāpesi –

‘‘ eko manusso suvaṇṇapātiṃ gahetvāP1.449 ṭhito ’’ ti .

Rājā taṃ pakkosāpetvā ‘‘ kahaṃ te , tāta , laddhan ’’ ti pucchi .

‘‘ Deva , mayhaṃ ekaṃ kasitaṭṭhānaṃ sabbaṃ suvaṇṇameva jātaṃ , pahiṇitvā āharāpethā ’’ ti āha .

Tvaṃ kinnāmosīti ?

Puṇṇo nāma ahaṃ , devāti .

Gacchatha , bhaṇe , sakaṭāni yojetvā puṇṇassa kasitaṭṭhānato suvaṇṇamāharathāti .

Sakaṭehi saddhiṃ gatarājapurisā ‘‘ rañño puññan ’’ ti vatvā suvaṇṇapiṇḍe gaṇhanti , gahitagahitampi kasitaleḍḍuyeva hoti .

Te gantvā rañño ārocesuṃ .

Tena hi bhaṇe gantvā ‘‘ puṇṇassa puññan ’’ ti vatvā gaṇhathāti .

Gahitagahitaṃ suvaṇṇameva hoti .

Te sabbampi taṃ suvaṇṇaṃ āharitvā rājaṅgaṇe rāsiṃ akaṃsu .

Rāsi ubbedhena tālappamāṇo ahosi .

Rājā vāṇije pakkosāpetvā ‘‘ kassa gehe ettakaṃ suvaṇṇaṃ atthī ’’ ti pucchi .

Natthi , deva , kassacīti .

Ettakassa pana dhanassa sāmino kiṃ kātuṃ vaṭṭatīti ?

Dhanaseṭṭhiṃ nāma naṃ kātuṃ vaṭṭati , devāti ?

Tena hi puṇṇaṃ imasmiṃ nagare dhanaseṭṭhiṃ nāma karothāti sabbaṃ taṃ suvaṇṇaṃ tasseva datvā taṃdivasaṃyevassa seṭṭhiṭṭhānaṃ adāsi .

So seṭṭhi maṅgalaṃM1.345 karonto sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi .

Sattame divase dasabalassa bhattānumodanāya puṇṇaseṭṭhipi bhariyāpi dhītāpi sabbe sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu .

Aparabhāge rājagahaseṭṭhi ‘‘ puṇṇaseṭṭhino vayappattā dārikā atthī ’’ ti sutvā attano puttassaV1.331 kāraṇā tassa gehaṃ pesesi .

So tassa sāsanaṃ sutvā ‘‘ nāhaṃ dhītaraṃ dassāmī ’’ ti paṭisāsanaṃ pesesi .

Sumanaseṭṭhipi puna pesesi –

‘‘ tvaṃ mama gehaṃ nissāya vasitvā idāni ekappahāreneva issaro hutvā mayhaṃ dārikaṃ na desī ’’ ti .

Tato puṇṇaseṭṭhi āha –

‘‘ imaṃ tāva tumhākaṃ seṭṭhi sabhāvameva kathesiP1.450 , puriso nāma sabbakāle evaṃvidhoyevāti na sallakkhetabbo .

Ahañhi idāni tādise purise dāse katvā gahetuṃ sakkomi , tuyhaṃ pana jātiṃ vā gottaṃ vā na kopemi .

Apica kho mama dhītā sotāpannā ariyasāvikā devasikaṃ kahāpaṇagghanakehi pupphehi pūjaṃ karoti , tamahaṃ tumhādisassa micchādiṭṭhikassa gehaṃ na pesessāmī ’’ ti .

Evaṃ puṇṇaseṭṭhissa paṭibāhakabhāvaṃ ñatvā rājagahaseṭṭhi puna sāsanaṃ pesesi –

‘‘ porāṇakaṃ vissāsaṃ mā bhindatu , ahaṃ mayhaṃ suṇisāya devasikaṃ dvinnaṃ kahāpaṇānaṃ andhanakāni pupphāni sajjāpessāmī ’’ ti .

So ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā dhītaraṃ tassa gharaṃ pesesi .

Athekadivasaṃ sā puṇṇaseṭṭhino dhītā uttarā attano sāmikaṃ evamāha –

‘‘ ahaṃ attano kulagehe māsassa aṭṭha divasāni nibaddhaṃ uposathakammaṃ karomi , idānipi tumhesu sampaṭicchantesu uposathaṅgāni adhiṭṭhaheyyan ’’ ti .

So ‘‘ na sakkā ’’ ti taṃ na sampaṭicchi .

Sā taṃ saññāpetuṃ asakkontī tuṇhī ahosi .

Puna antovasse ‘‘ uposathikā bhavissāmī ’’ ti tadāpi okāsaṃ kārentī neva alattha .

Sā antovasse aḍḍhatiyesu māsesu atikkantesu aḍḍhamāse avasiṭṭhe mātāpitūnaṃ sāsanaṃ pesesi –

‘‘ ahaṃ tumhehi cārake pakkhittā ettake addhāne ekadivasampi uposathaṅgāni adhiṭṭhātuṃ na labhāmi , pañcadasa me kahāpaṇasahassāni pesethā ’’ ti .

Te dhītu sāsanaṃ sutvāM1.346 ‘‘ kiṃkāraṇā ’’ ti apucchitvāva pahiṇiṃsu .

Uttarā te kahāpaṇe gaṇhitvā tasmiṃ nagare sirimā nāma gaṇikā atthi , taṃ pakkosāpetvā ‘‘ amma sirime , ahaṃ imaṃ aḍḍhamāsaṃ uposathaṅgāni adhiṭṭhahissāmi , tvaṃ imāni pañcadasa kahāpaṇasahassāni gahetvā imaṃ aḍḍhamāsaṃ seṭṭhiputtaṃ paricarāhī ’’ ti .

Sā ‘‘ sādhu , ayye ’’ ti sampaṭicchi .

TatoP1.451 paṭṭhāya seṭṭhiputto ‘‘ ahaṃ sirimāya saddhiṃ modissāmī ’’ ti uttarāya aḍḍhamāsaṃ uposathakammaṃ sampaṭicchi .

Sā tena sampaṭicchitabhāvaṃ ñatvā divase divase pātova dāsigaṇaparivutā satthu sahatthā khādanīyabhojanīyaṃ saṃvidahitvā satthari bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gate uposathaṅgāni adhiṭṭhāya pāsādavaraṃV1.332 āruyha attano sīlāni āvajjamānā nisīdati .

Evaṃ aḍḍhamāsaṃ vītināmetvā uposathaṃ vissajjanadivase pātova yāgukhajjakādīni saṃvidahantī vicarati .

Tasmiṃ samaye seṭṭhiputto sirimāya saddhiṃ uparipāsādavaragato jālavātapānaṃ vivaritvā antaravatthuṃ olokento aṭṭhāsi .

Uttarā , vātapānacchiddena uddhaṃ olokesi .

Seṭṭhiputto uttaraṃ oloketvā ‘‘ nerayikajātikā vatāyaṃ evaṃvidhaṃ nāma sampattiṃ pahāya ukkhalikamasimakkhitā hutvā nikkāraṇā dāsīnaṃ antare vicaratī ’’ ti sitaṃ akāsi .

Uttarā , tassa pamādabhāvaṃ ñatvā ‘‘ ayaṃ bālo nāma attano sampatti sabbakālaṃ thāvarāti saññī bhavissatī ’’ ti sayampi sitaṃ akāsi .

Tato sirimā ‘‘ ayaṃ ceṭikā mayi ṭhitāya evaṃ mama sāmikena saddhiṃ sitaṃ karotī ’’ ti kupitā vegena otari .

Uttarā , tassā āgamanākappeneva ‘‘ ayaṃ bālā aḍḍhamāsamattaṃ imasmiṃ gehe vasitvā mayhamevetaṃ gehantisaññī jātā ’’ ti ñatvā taṅkhaṇaññeva mettājhānaṃ samāpajjitvā aṭṭhāsi .

Sirimāpi dāsīnaṃ antarena āgantvā uḷuṅkaṃ gahetvā pūvapacanaṭṭhāne pakkuthitatelassa pūretvā uttarāya matthake āsiñci , mettājhānassa vipphārena uttarāya matthake āsittaṃ pakkuthitatelaṃ padumapatte āsittaudakaṃP1.452 viya vinivattitvā gataṃ .

Tasmiṃ khaṇe sirimāya samīpe ṭhitā dāsiyo taṃ oloketvā ,‘‘ bho je , tvaṃ amhākaṃ ayyāya hatthato mūlaṃ gahetvā āgatā imasmiṃM1.347 gehe vasamānā amhākaṃ ayyāya sadisā bhavituṃ vāyamasī ’’ ti sammukhaṭṭhāne taṃ paribhāsiṃsu .

Tasmiṃ khaṇe sirimā attano āgantukabhāvaṃ aññāsi .

Sā tatova gantvā uttarāya pādesu patitvā ,‘‘ ayye , anupadhāretvā me kataṃ , khamatha mayhan ’’ ti āha .

Amma sirime , nāhaṃ tava imasmiṃ ṭhāne khamissāmi , ahaṃ sapitikā dhītā , dasabale khamanteyeva khamissāmīti .

Satthāpi kho bhikkhusaṅghaparivāro āgantvā uttarāya nivesane paññattāsane nisīdi .

Sirimā gantvā satthu pādesu patitvā ,‘‘ bhante , mayā ayyāya uttarāya antare eko doso kato , tumhesu khamantesu khamissāmīti vadati , khamatha mayhaṃ bhagavā ’’ ti .

Khamāmi te sirimeti .

Sā tasmiṃ kāle gantvā uttaraṃ khamāpesi .

Taṃdivasañca sirimā dasabalassa bhattānumodanaṃ sutvā –

‘‘ AkkodhenaV1.333 jine kodhaṃ , asādhuṃ sādhunā jine ;

Jine kadariyaṃ dānena , saccenālikavādinan ’’ ti .( dha . pa .223)–

Gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhitā dasabalaṃ nimantetvā punadivase mahādānaṃ adāsi .

Evametaṃ vatthu samuṭṭhitaṃ .

Aparabhāge pana satthā jetavane nisīditvā upāsikāyo ṭhānantaresu ṭhapento uttaraṃ nandamātaraṃ jhāyīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti .

Issues

Select Version

Ekakanipāta-aṭṭhakathā

Ekakanipāta-aṭṭhakathā