(19)4. Brāhmaṇavaggo
1-3.Yodhājīvasuttādivaṇṇanā
181-183.
Catutthassa paṭhamādīni uttānatthāneva .
4. Abhayasuttavaṇṇanā
184. Catutthe socatīti citte uppannabalavasokena socati , cittasantāpena anto nijjhāyatīti attho .
Kilamatīti tasseva sokassa vasena kāye ca uppannadukkhena kilamati .
Paridevatīti sokuddehakavasena taṃ taṃ vippalapanto vācāya paridevati .
Urattāḷin ti urattāḷaṃ , uraṃ tāḷetvāti attho .
Tenāha ‘‘ uraṃ tāḷetvā ’’ ti .
Kaṅkhāvicikicchāti ettha ‘‘ ekamevidaṃ pañcamaṃ nīvaraṇaṃ .
Kiṃ nu kho idan ’’ ti
M2.358 ārammaṇaṃ kaṅkhanato kaṅkhā ,‘‘ idameva varan ’’ ti nicchetuṃ asamatthabhāvato ‘‘ vicikicchā ’’ ti vuccati –‘‘ dhammasabhāvaṃ vicinanto kicchati , vigatā cikicchā ’’ ti vā katvā .
Abhayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Brāhmaṇasaccasuttavaṇṇanā
185. Pañcame
V2.327 etthāti etasmiṃ suññatānupassanādhikāre .Kvacīti katthaci ṭhāne , kāle , dhamme vā .
Atha vā kvacīti ajjhattaṃ bahiddhā vā .
Attano attānan ti sakattānaṃ ‘‘ ayaṃ kho , bho brahmā , mahābrahmā … pe … vasī pitā bhūtabhabyānan ’’ tiādinā ( dī . ni .1.42) parehi parikappitaṃ attānañca kassaci kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘ kassacī ’’ tiādimāha .
Tattha parassāti parajāti paro purisoti vā evaṃ gahitassa .
Na ca mama kvacanīti ettha mama -saddo aṭṭhānappayuttoti āha ‘‘ mama-saddaṃ tāva ṭhapetvā ’’ ti .
Parassa cāti attano aññassa .
Paro puriso nāma atthi mamatthāya ṭhito .
Tassa vasena mayhaṃ sabbaṃ ijjhatīti ekaccadiṭṭhigatikaparikappitavasena paraṃ attānaṃ tañca attano kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘ na ca kvacanī ’’ tiādimāha .
Ettha ca nāhaṃ kvacanīti sakaattano sabbhāvaṃ na passati .
Na kassaci kiñcanatasmin ti sakaattano eva kassaci attaniyataṃ na passati .
Na ca mamāti etaṃ dvayaṃ yathārahaṃ sambandhitabbaṃ , atthi-padaṃ paccekaṃ .
Na ca kvacani parassa attā atthīti parassa attano abhāvaṃ passati .
Tassa parassa attano mama kiñcanatā natthīti parassa attano anattaniyataṃ passati .
Evaṃ ajjhattaṃ bahiddhā khandhānaṃ attattaniyasuññatā-suddhasaṅkhārapuñjatā-catukoṭikasuññatāpariggaṇhanena niṭṭhā hoti .
Sesamettha suviññeyyameva .
Brāhmaṇasaccasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Ummaggasuttavaṇṇanā
186. Chaṭṭhe
M2.359 ākaḍḍhīyatīti cittavasiko loko tattha tattha upakaḍḍhīyati .Tesaṃyevettha gahaṇaṃ veditabban ti ye apariññātavatthukā cittassa vasaṃ gacchanti , tesaṃyeva gahaṇaṃ .
Na hi pariññātakkhandhā pahīnakilesā cittassa vasaṃ gacchanti , cittaṃ pana attano vase vattenti .
Saha sīlenāti cārittavārittasīlena saddhiṃ .
Pubbabhāgapaṭipadan ti dhutaṅgamādiṃ katvā yāva gotrabhuñāṇaṃ , tāva pavattetabbaṃ samathavipassanāsaṅkhātaṃ sammāpaṭipadaṃ .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Ummaggasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Vassakārasuttavaṇṇanā
187. Sattame
V2.328 vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmattoti ettha vassakāroti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ .Mahatiyā issariyamattāya samannāgato mahāmatto .
Issariyamattāyāti ca issariyappamāṇenāti attho , issariyena ceva vittūpakaraṇena cāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo , upabhogūpakaraṇānipi hi loke ‘‘ mattā ’’ ti vuccanti .
Magadharañño , magadharaṭṭhe vā mahāmattoti magadhamahāmatto .
Tudisaññito gāmo nivāso etassāti todeyyo .
Tenevāha ‘‘ tudigāmavāsikassā ’’ ti .
Tudigāmavāsitā cassa tattha adhipatibhāvenāti daṭṭhabbā .
So hi taṃ gāmaṃ soṇadaṇḍo viya , campaṃ kūṭadanto viya , khāṇumataṃ adhipatibhāvena ajjhāvasati .
Mahaddhano hoti pañcacattālīsakoṭivibhavo .
Parisatīti parisāyaṃ , janasamūheti attho .
Tenāha ‘‘ sannipatitāya parisāyā ’’ ti .
Abhippasannoti ettha abhikkamanattho abhi -saddoti āha ‘‘ atikkamma pasanno ’’ ti , pasādanīyaṃ ṭhānaṃ atikkamitvā appasādanīyaṭṭhāne pasannoti adhippāyo .
Taṃ taṃ kiccaṃ atthaṃ passatīti atthadasā , alaṃ samatthā paṭibalā atthadasā alamatthadasā , alamatthadase atisayantīti alamatthadasatarā .
Tenāha ‘‘ atthe passituṃ samatthā ’’ tiādi .
Neva sappurisaṃ na asappurisaṃ jānāti sappurisadhammānaṃ asappurisadhammānañca
M2.360 yāthāvato ajānanato .Sesamettha uttānameva .
Vassakārasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Upakasuttavaṇṇanā
188. Aṭṭhame nibbattivasena nirayaṃ arahati , nirayasaṃvattaniyena vā kammunā niraye niyuttoti nerayiko .
Avīcimhi uppajjitvā tattha āyukappasaññitaṃ antarakappaṃ tiṭṭhatīti kappaṭṭho .
Nirayūpapattiṃ pariharaṇavasena tikicchituṃ asakkuṇeyyoti atekiccho .
Apariyādinnāvāti aparikkhīṇāyeva .
Sace hi eko bhikkhu kāyānupassanaṃ pucchati , añño vedanānupassanaṃ … pe … cittānupassanaṃ .
‘‘ Iminā puṭṭhe ahaṃ pucchāmī ’’ ti eko ekaṃ na oloketi , evaṃ santepi tesaṃ vāro paññāyati eva , buddhānaṃ pana vāro na paññāyati .
Vidatthicaturaṅgulaṃ chāyaṃ atikkamanato puretaraṃyeva bhagavā cuddasavidhena kāyānupassanaṃ , navavidhena vedanānupassanaṃ , soḷasavidhena cittānupassanaṃ , pañcavidhena dhammānupassanaṃ katheti .
Tiṭṭhantu vā evaṃ cattāro .
Sace hi aññe cattāro sammappadhānesu , aññe iddhipādesu , aññe pañcindriyesu
V2.329 , aññe pañcabalesu , aññe sattabojjhaṅgesu , aññe aṭṭhamaggaṅgesu pañhe puccheyyuṃ , tampi bhagavā katheyya .Tiṭṭhantu vā ete aṭṭha .
Sace aññe sattatiṃsa janā bodhipakkhiyesu pañhe puccheyyuṃ , tampi bhagavā tāvadeva katheyya .
Kasmā ?
Yāvatā hi lokiyamahājane ekaṃ padaṃ kathente tāva ānandatthero aṭṭha padāni katheti .
Ānandatthere pana ekaṃ padaṃ kathenteyeva bhagavā soḷasa padāni katheti .
Kasmā ?
Bhagavato hi jivhā mudu , dantāvaraṇaṃ suphusitaṃ , vacanaṃ agaḷitaṃ , bhavaṅgaparivāso lahuko .
Tena vuttaṃ –
‘‘ apariyādinnāvassa tathāgatassa dhammadesanā , apariyādinnaṃ dhammapadabyañjanan ’’ ti .
Tattha dhammadesanāti tantiṭṭhapanā .
Dhammapadabyañjanan ti ettha dhammoti pāḷi .
Pajjati attho etenāti padaṃ .
Vākyañca padeneva saṅgahitaṃ .
Atthaṃ byañjetīti byañjanaṃ , akkharaṃ .
Tañhi padavākyaṃ paricchijjamānaṃ taṃ taṃ atthaṃ byañjeti pakāseti .
Etena aparāparehi padabyañjanehi sucirampi kālaṃ kathentassa
M2.361 tathāgatassa na kadāci tesaṃ pariyādānaṃ atthīti dasseti .Guṇadhaṃsīti guṇadhaṃsanasīlo .
Pagabboti vācāpāgabbiyena samannāgato .
Upakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Sacchikaraṇīyasuttavaṇṇanā
189. Navame nāmakāyenāti sahajātanāmakāyena .
Sesamettha uttānameva .
Sacchikaraṇīyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Uposathasuttavaṇṇanā
190. Dasame tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtan ti āmeḍitavacanaṃ byāpanicchāvasena vuttanti āha ‘‘ yato yato anuviloketī ’’ ti .
Anuviloketvāti ettha anu -saddopi byāpanicchāvacanamevāti anu anu viloketvāti attho , pañcapasādappaṭimaṇḍitāni akkhīni ummīletvā tato tato viloketvāti vuttaṃ hoti .
Alan ti yuttaṃ , opāyikanti attho ‘‘ alameva nibbinditun ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.272; saṃ . ni .2.124-126) viya .
Puṭabandhanena pariharitvā asitabbaṃ
V2.330 puṭosaṃ sambalaṃ a-kārassa o-kāraṃ katvā .Tenāha ‘‘ pātheyyan ’’ ti .
Sesamettha suviññeyyameva .
Uposathasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Brāhmaṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .