(11)1. Valāhakavaggo
1-2.Valāhakasuttadvayavaṇṇanā
101-2.
Tatiyapaṇṇāsakassa
V2.293M2.322 paṭhame gajjitāti thanitā .Tattha gajjitvā novassanabhāvo nāma pāpako .
Manussā hi yadā devo gajjati , tadā ‘‘ suvuṭṭhitā bhavissatī ’’ ti bījāni nīharitvā vapanti .
Atha deve avassante khette bījāni khetteyeva nassanti , gehe bījāni geheyeva nassantīti dubbhikkhaṃ hoti .
Nogajjitvā vassanabhāvopi pāpako .
Manussā hi imasmiṃ kāle ‘‘ dubbuṭṭhikā bhavissatī ’’ ti ninnaṭṭhānesuyeva vappaṃ karonti .
Atha devo vassitvā sabbabījāni mahāsamuddaṃ pāpeti , dubbhikkhameva hoti .
Gajjitvā vassanabhāvo pana bhaddako .
Tadā hi subhikkhaṃ hoti .
Nogajjitvā novassanabhāvo ekantapāpakova .
Bhāsitā hoti no kattāti ‘‘ idāni ganthadhuraṃ pūressāmi , vāsadhuraṃ pūressāmī ’’ ti kathetiyeva , na uddesaṃ gaṇhāti , na kammaṭṭhānaṃ bhāveti .
Kattā hoti no bhāsitāti ‘‘ ganthadhuraṃ pūressāmi , vāsadhuraṃ vā ’’ ti na bhāsati , sampatte pana kāle samattaṃ sampādeti .
Iminā nayena itarepi veditabbā .
Atha vā sabbaṃ panetaṃ paccayadāyakeheva kathitaṃ .
Eko hi ‘‘ asukadivase nāma dānaṃ dassāmī ’’ ti saṅghaṃ nimanteti , sampatte kāle no karoti .
Ayaṃ puggalo puññena parihāyati , bhikkhusaṅgho pana lābhena parihāyati .
Aparo saṅghaṃ animantetvā sakkāraṃ katvā ‘‘ bhikkhū ānessāmī ’’ ti na labhi , sabbe aññattha nimantitā honti .
Ayampi puññena parihāyati , saṅghopi lābhena parihāyati .
Aparo paṭhamaṃ saṅghaṃ nimantetvā pacchā sakkāraṃ katvā dānaṃ deti , ayaṃ kiccakārī hoti .
Aparo neva saṅghaṃ nimanteti , na dānaṃ deti , ayaṃ pāpapuggaloti veditabbo .
Dutiyaṃ uttānameva .
Valāhakasuttadvayavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Kumbhasuttavaṇṇanā
103. Tatiye
M2.323V2.294 rittakoti anto ritto .Pihitamukhoti pidahitvā ṭhapito .
Apārutamukhoti vivaritvā ṭhapito , upamitapuggalesu panettha antoguṇasāravirahito ca tuccho , bāhirasobhanatāya pihito puggaloti veditabbo .
Sesesupi eseva nayo .
Kumbhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Udakarahadasuttavaṇṇanā
104. Catutthe udakarahado jaṇṇukamattepi udake sati paṇṇarasasambhinnavaṇṇattā vā bahalattā vā udakassa apaññāyamānatalo uttāno gambhīrobhāso nāma hotīti āha ‘‘ purāṇapaṇṇarasa … pe … gambhīrobhāso nāmā ’’ ti .
Tiporisacatuporise pana udake sati acchattā udakassa paññāyamānatalo gambhīro uttānobhāso nāma hotīti āha ‘‘ acchavippasannamaṇivaṇṇaudako uttānobhāso nāmā ’’ ti .
Ubhayakāraṇasambhavato pana itare dve veditabbā .
Puggalepi kilesussadabhāvato guṇagambhīratāya ca abhāvato guṇagambhīrānaṃ sadisehi abhikkamanādīhi yutto uttāno gambhīrobhāso nāma .
Iminā nayena sesā veditabbā .
Udakarahadasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
5-6.Ambasuttādivaṇṇanā
105-6.
Pañcame āmakaṃ hutvāti anto āmaṃ hutvā .
Pakkaṃ āmavaṇṇīti anto pakkaṃ bahi āmasadisaṃ .
Tattha yathā ambe apakkabhāvo āmatā hoti , evaṃ puggalepi puthujjanatā .
Yathā ca tattha pakkasadisatā pakkavaṇṇitā , evaṃ puggalepi ariyānaṃ abhikkamanādisadisatā pakkavaṇṇitāti iminā nayena sesā veditabbā .
Chaṭṭhaṃ uttānameva .
Ambasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Mūsikasuttavaṇṇanā
107. Sattame
M2.324V2.295 āvāṭaṃ khanatīti attano āsayaṃ bilakūpaṃ khanati .Na ca tattha vasatīti tattha avasitvā kismiñcideva ṭhāne vasati , evaṃ biḷārādiamittavasaṃ gacchati .
Vasitā no gādhaṃ kattāti sayaṃ na khanati , parena kate bile vasati , evaṃ jīvitaṃ rakkhati .
Tatiyā dvepi karontī jīvitaṃ rakkhati .
Catutthī dvepi akarontī amittavasaṃ gacchati .
Imāya pana upamāya upamitesu puggalesu paṭhamo yathā sā mūsikā gādhaṃ khanati , evaṃ navaṅgaṃ satthusāsanaṃ uggaṇhāti .
Yathā pana sā tattha na vasati , kismiñcideva ṭhāne vasantī amittavasaṃ gacchati , tathā ayampi pariyattivasena ñāṇaṃ pesetvā catusaccadhammaṃ na paṭivijjhati , lokāmisaṭṭhānesu vicaranto maccumārakilesamāradevaputtamārasaṅkhātānaṃ vasaṃ gacchati .
Dutiyo yathā mūsikā gādhaṃ na khanati , evaṃ navaṅgaṃ satthusāsanaṃ na uggaṇhāti .
Yathā pana parena khanite bile vasantī jīvitaṃ rakkhati , evaṃ parassa kathaṃ sutvā catusaccadhammaṃ paṭivijjhitvā tiṇṇaṃ mārānaṃ vasaṃ atikkamati .
Iminā nayena tatiyacatutthesupi opammasaṃsandanaṃ veditabbaṃ .
Mūsikasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
8. Balībaddasuttavaṇṇanā
108. Aṭṭhame balībaddo tāva yo attano gogaṇaṃ ghaṭṭeti ubbejeti , paragoṇe pana sūrato sukhasīlo hoti , ayaṃ sagavacaṇḍo no paragavacaṇḍo nāma .
Puggalopi attano parisaṃ ghaṭṭento vijjhanto pharuse samudācaranto , paraparisāya pana soraccaṃ nivātavuttitaṃ āpajjanto sagavacaṇḍo nāmāti iminā nayena sesāpi veditabbā .
Balībaddasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Rukkhasuttavaṇṇanā
109. Navame rukkho tāva pheggu sāraparivāroti vanajeṭṭhakarukkho sayaṃ pheggu hoti , parivārarukkhā
V2.296 panassa sārā honti .Iminā nayena
M2.325 sesā veditabbā .Puggalesu pana sīlasāravirahitato pheggutā , sīlācārasamannāgamena ca sāratā veditabbā .
Rukkhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Āsīvisasuttavaṇṇanā
110. Dasame yassa visaṃ pajjalitatiṇukkāya aggi viya sīghaṃ abhiruhitvā akkhīni gahetvā khandhaṃ gahetvā sīsaṃ gahetvā ṭhitanti vattabbataṃ āpajjati maṇisappādīnaṃ visaṃ viya , mantaṃ pana parivattetvā kaṇṇavātaṃ datvā daṇḍakena pahaṭamatte otaritvā daṭṭhaṭṭhāneyeva tiṭṭhati , ayaṃ āgataviso na ghoraviso nāma .
Yassa pana visaṃ saṇikaṃ abhiruhati , āruḷhāruḷhaṭṭhāne pana āsittaudakaṃ viya hoti udakasappādīnaṃ viya , dvādasavassaccayenapi kaṇṇaviddhakhandhapiṭṭhikādīsu paññāyati , mantaparivattanādīsu ca kariyamānesu sīghaṃ na otarati , ayaṃ ghoraviso na āgataviso nāma .
Yassa pana visaṃ sīghaṃ abhiruhati , na sīghaṃ otarati aneḷakasappādīnaṃ visaṃ viya , ayaṃ āgataviso ca ghoraviso ca .
Aneḷakasappo nāma mahāāsīviso .
Yassa visaṃ mandaṃ hoti , ohāriyamānampi sukheneva otarati nīlasappadhamanisappādīnaṃ visaṃ viya , ayaṃ neva āgataviso na ghoraviso .
Nīlasappo nāma sākhavaṇṇo rukkhaggādīsu vicaraṇasappo .
Āsīvisasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Valāhakavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .