2. Sīlasuttavaṇṇanā
12. Dutiye sampannasīlāti ettha tividhaṃ sampannaṃ paripuṇṇasamaṅgimadhuravasena .
Tattha –
‘‘ Sampannaṃ
M2.234 sālikedāraṃ , suvā bhuñjanti kosiya ;Paṭivedemi te brahme , na ne vāretumussahe ’’ ti .( jā .1.14.1)–
Idaṃ
V2.213 paripuṇṇasampannaṃ nāma .‘‘ Iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto upāgato samupāgato upapanno sampanno samannāgato ’’ ti ( vibha .511) idaṃ samaṅgisampannaṃ nāma .
‘‘ Imissā , bhante , mahāpathaviyā heṭṭhimatalaṃ sampannaṃ , seyyathāpi khuddamadhuṃ anīlakaṃ , evamassādan ’’ ti ( pārā .17) idaṃ madhurasampannaṃ nāma .
Idha paripuṇṇasampannavasena atthaṃ dassento ‘‘ sampannasīlāti paripuṇṇasīlā ’’ ti āha .
Samaṅgisampannavasenapi attho yujjatiyeva , tasmā sampannasīlāti paripuṇṇasīlā hutvātipi sīlasamaṅgino hutvātipi evamettha attho daṭṭhabbo .
Tattha sīlassa anavasesasamādānena akhaṇḍādibhāvappattiyā paripuṇṇasīlā , samādānato paṭṭhāya avicchindanato sīlasamaṅgino .
Samādānavato hi accantavirodhidhammānuppattiyā sīlasamaṅgitā veditabbā , cetanādīnaṃ pana sīlanalakkhaṇānaṃ dhammānaṃ pavattilakkhaṇena vattabbameva natthi .
Tattha ‘‘ paripuṇṇasīlā ’’ ti iminā atthena khettadosavigamena khettapāripūrī viya sīladosavigamena sīlapāripūrī vuttā hoti .
Yathā hi khettaṃ bījakhaṇḍaṃ , vappakhaṇḍaṃ , udakakhaṇḍaṃ , ūsakhaṇḍanti catudosasamannāgataṃ aparipūraṃ hoti .
Tattha bījakhaṇḍaṃ nāma yattha antarantarā bījāni khaṇḍāni vā pūtīni vā honti , tāni yattha patanti , tattha sassaṃ na uṭṭheti , khettaṃ khaṇḍaṃ hoti , aparipūraṃ hotīti attho .
Vappakhaṇḍaṃ nāma yattha akusalo bījāni vapanto antarantarā nipāteti .
Evañhi sabbattha sassaṃ na uṭṭheti , khettaṃ khaṇḍaṃ hoti .
Udakakhaṇḍaṃ nāma yattha katthaci udakaṃ atibahuṃ vā hoti , na vā hoti .
Tatrāpi hi sassāni na uṭṭhenti , khettaṃ khaṇḍaṃ hoti .
Ūsakhaṇḍaṃ nāma yattha kassako kismiñci padese naṅgalena bhūmiṃ cattāro pañca vāre kasanto atigambhīraṃ karoti , tato ūsaṃ uppajjati .
Tatrāpi hi sassaṃ na uṭṭheti , khettaṃ khaṇḍaṃ hoti , tādisañca khettaṃ na mahapphalaṃ hoti na mahānisaṃsaṃ .
Tatrāpi bahumpi vapitvā appaṃ labhati .
Imesaṃ pana catunnaṃ dosānaṃ vigamā khettaṃ paripuṇṇaṃ hoti , tādisañca khettaṃ mahapphalaṃ hoti mahānisaṃsaṃ .
Evameva khaṇḍaṃ , chiddaṃ , sabalaṃ , kammāsanti catudosasamannāgataṃ sīlaṃ aparipūraṃ hoti , tādisañca
M2.235 sīlaṃ na mahapphalaṃ hoti na mahānisaṃsaṃ .Imesaṃ pana catunnaṃ dosānaṃ vigamā sīlaṃ paripuṇṇaṃ hoti , tādisañca sīlaṃ mahapphalaṃ hoti mahānisaṃsaṃ .
‘‘ Sīlasamaṅgino ’’ ti iminā panatthena sīlena samaṅgibhūtā samodhānagatā samannāgatā hutvā viharathāti idameva vuttaṃ hoti .
Tattha dvīhi kāraṇehi sampannasīlatā hoti sīlavipattiyā ādīnavadassanena , sīlasampattiyā ca ānisaṃsadassanena .
Tadubhayampi visuddhimagge ( visuddhi .1.14) vitthāritaṃ
V2.214 .Tattha ‘‘ sampannasīlāti ettāvatā ca kira bhagavā catupārisuddhisīlaṃ uddisitvā ‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvutā ’ ti iminā tattha jeṭṭhakasīlaṃ vitthāretvā dassetī ’’ ti divāvihāravāsī sumatthero āha .
Antevāsiko panassa tepiṭakacūḷanāgatthero āha –
‘‘ ubhayatthāpi pātimokkhasaṃvaro bhagavatā vutto , pātimokkhasaṃvaroyeva hi sīlaṃ , itarāni pana tīṇi sīlanti vuttaṭṭhānaṃ nāma atthī ’’ ti vatvā taṃ ananujānanto āha –
‘‘ indriyasaṃvaro nāma chadvārarakkhāmattakameva , ājīvapārisuddhi dhammena samena paccayuppattimattakaṃ , paccayanissitaṃ paṭiladdhapaccaye idamatthanti paccavekkhitvā paribhuñjanamattakaṃ .
Nippariyāyena pātimokkhasaṃvarova sīlaṃ .
Yassa so bhinno , ayaṃ chinnasīso viya puriso hatthapāde , sesāni rakkhissatīti na vattabbo .
Yassa pana so arogo , ayaṃ acchinnasīso viya puriso jīvitaṃ , sesāni puna pākatikāni katvā rakkhituṃ sakkoti .
Tasmā ‘ sampannasīlā ’ ti iminā pātimokkhasaṃvaraṃ uddisitvā ‘ sampannapātimokkhā ’ ti tasseva vevacanaṃ vatvā taṃ vitthāretvā dassento ‘ pātimokkhasaṃvarasaṃvutā ’ tiādimāhā ’’ ti .
Pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvutāti yo naṃ pāti rakkhati , taṃ mokkheti moceti āpāyikādīhi dukkhehīti pātimokkhanti laddhanāmena sikkhāpadasīlena pihitakāyavacīdvārā .
Evaṃbhūtā ca tena upetā samannāgatā nāma hontīti āha ‘‘ upetā hutvā ’’ ti .
Ācārena ca gocarena ca sampannāti kāyikavācasikaavītikkamasaṅkhātena ācārena , na-vesiyagocaratādisaṅkhātena gocarena ca sampannā , sampannaācāragocarāti attho .
Aṇuppamāṇesūti atiparittakesu anāpattigamanīyesu .
Dukkaṭadubbhāsitamattesūti apare .
Dosesūti
M2.236 gārayhesu akusaladhammesu .Bhayato dassanasīlāti paramāṇumattampi vajjaṃ sineruppamāṇaṃ viya katvā bhāyanasīlā .
Sabbasikkhākoṭṭhāsesūti mūlapaññattianupaññattisabbatthapaññattipadesapaññattiādibhedesu .
Taṃ taṃ samādātabbaṃ samādāyāti yaṃ kiñci sikkhākoṭṭhāsesu mūlapaññattiādibhedesu sikkhitabbaṃ paṭipajjitabbaṃ pūritabbaṃ kāyikaṃ vācasikaṃ vā sīlaṃ , taṃ sabbaṃ sammā ādāya , sammadeva sakkaccaṃ sabbaso ca ādiyitvāti attho .
Udayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passatīti ‘‘ avijjāsamudayā rūpasamudayoti paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṃ passati .
Taṇhāsamudayā … pe … kammasamudayā … pe … āhārasamudayā rūpasamudayoti paccayasamudayaṭṭhena rūpakkhandhassa udayaṃ passati .
Nibbattilakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa udayaṃ passati .
Rūpakkhandhassa udayaṃ passanto imāni
V2.215 pañca lakkhaṇāni passati .Tathā avijjāsamudayā vedanāsamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṃ passati .
Taṇhāsamudayā … pe … kammasamudayā … pe … phassasamudayā vedanāsamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vedanākkhandhassa udayaṃ passati .
Nibbattilakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa udayaṃ passati .
Vedanākkhandhassa udayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passatī ’’ tiādinā nayena ekekasmiṃ khandhe pañca pañca katvā vuttāni pañcavīsati udayalakkhaṇāni passati .
Vayaṃ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passatīti ‘‘ avijjānirodhā rūpanirodhoti paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṃ passati .
Taṇhānirodhā … pe … kammanirodhā … pe … āhāranirodhā rūpanirodhoti paccayanirodhaṭṭhena rūpakkhandhassa vayaṃ passati .
Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa vayaṃ passati .
Rūpakkhandhassa vayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati .
Avijjānirodhā … pe … taṇhānirodhā … pe … phassanirodhā vedanānirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vedanākkhandhassa vayaṃ passati .
Vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa vayaṃ passatī .
Vedanākkhandhassa vayaṃ passanto imāni pañca lakkhaṇāni passati ’’ tiādinā nayena ekekasmiṃ khandhe pañca pañca katvā vuttāni pañcavīsati vayalakkhaṇāni passati .
Pesitattoti nibbānaṃ pati pesitacitto .
Kathayantīti tathāvidhaṃ bhikkhuṃ buddhādayo ariyā ācikkhanti .
Yataṃ
M2.237 careti vāyamamāno careyya , caṅkamanādivasena gamanaṃ kappentopi ‘‘ anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamatī ’’ tiādinā ( vibha .432) nayena vuttappadhānavīriyaṃ karonto ghaṭento vāyamanto yathā akusaladhammā pahīyanti , kusaladhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti , evaṃ gamanaṃ kappeyyāti attho .Esa nayo sesesupi .
Yatamenaṃ pasārayeti etaṃ pasāretabbaṃ hatthapādādiṃ yataṃ yatamāno yathāvuttavīriyasamaṅgī hutvā pasāreyya , sabbattha padhānaṃ na jaheyyāti adhippāyo .
Idāni yathā paṭipajjanto yataṃ yatanto nāma hoti , taṃ paṭipadaṃ dassetuṃ ‘‘ uddhan ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha uddhan ti upari .
Tiriyan ti parito , puratthimadisādivasena samantato disābhāgesūti attho .
Apācīnan ti heṭṭhā .
Yāvatā jagato gatīti yattakā sattasaṅkhārabhedassa lokassa pavatti , tattha sabbatthāti attho .
Ettāvatā anavasesatā sammasanañāṇassa visayaṃ saṅgahetvā dasseti .
Samavekkhitāti samā hetunā ñāyena avekkhitā , aniccādivasena
V2.216 vipassitāti vuttaṃ hoti .Dhammānan ti sattasuññānaṃ .
Khandhānan ti rūpādīnaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ .
Udayabbayan ti udayañca vayañca .
Idaṃ vuttaṃ hoti – upari tiriyaṃ adhoti tidhā saṅgahite sabbasmiṃ loke atītādibhedabhinnānaṃ pañcupādānakkhandhasaṅkhātānaṃ sabbesaṃ rūpārūpadhammānaṃ aniccādisammasanādhigatena udayabbayañāṇena pañcavīsatiyā ākārehi udayaṃ , pañcavīsatiyā ākārehi vayaṃ samavekkhitā samanupassitā bhaveyyāti .
Cetosamathasāmīcin ti cittasaṃkilesānaṃ accantavūpasamanato cetosamathasaṅkhātassa ariyamaggassa anucchavikaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhiṃ .
Sikkhamānan ti paṭipajjamānaṃ bhāventaṃ ñāṇaparamparā nibbattentaṃ .
Sadāti sabbakālaṃ rattiñceva divā ca .
Satan ti catusampajaññasamannāgatāya satiyā satokārī .
Evampettha gāthāvaṇṇanā daṭṭhabbā .
Sesamettha suviññeyyameva .
Sīlasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .