3. Paṭhamanānākaraṇasuttavaṇṇanā
123. Tatiye brahmakāyikānaṃ devānan ti ettha brahmānaṃ kāyo samūhoti brahmakāyo , tappariyāpannatāya tattha gatāti brahmakāyikā .
Etāya ca sabbassapi brahmakāyassa samaññāya bhavitabbaṃ .
Ābhassarānaṃ devānan tiādinā pana dutiyajjhānabhūmikādīnaṃ upari gahitattā gobalībaddaññāyena tadavasiṭṭhānaṃ ayaṃ samaññā , tasmā ‘‘ brahmakāyikānaṃ devānan ’’ ti paṭhamajjhānabhūmikānaṃyeva gahaṇaṃ veditabbaṃ .
Saha byayati gacchatīti sahabyo , sahavattanako .
Tassa bhāvo sahabyatā , sahapavattīti āha ‘‘ sahabhāvaṃ upagacchatī ’’ ti .
Kappo āyuppamāṇan ti ettha yadipi brahmapārisajjādīnaṃ āyuno antaraṃ atthi , ukkaṭṭhaparicchedena panetaṃ vuttanti dassento ‘‘ paṭhamajjhānaṃ atthi hīnan ’’ tiādimāha .
Dve kappā āyuppamāṇan ti ettha pana hīnajjhānena nibbattānaṃ vasena ayaṃ paricchedo katoti dassetuṃ ‘‘ dutiyajjhānaṃ vuttanayeneva tividhaṃ hotī ’’ tiādi āraddhaṃ .
Cattāro kappāti ettha pana ukkaṭṭhaparicchedena catusaṭṭhi kappā vattabbāti dassento ‘‘ yaṃ heṭṭhā vuttaṃ ‘ kappo dve kappā ’ ti
V2.300 , kampi āharitvā attho veditabbo ’’ ti āha .Kathaṃ panettha ayamattho labbhatīti āha ‘‘ kappoti ca guṇassapi nāman ’’ ti .
Tattha paṭhamaṃ vutto kappo , tato ekena guṇena , ekasmiṃ vāre gaṇanāyāti attho .
Dve kappā hontīti ekavāragaṇanāya kappassa dviguṇitattā dve mahākappā hontīti attho .
Dutiyenāti dutiyavāragaṇanāya .
Cattāroti dutiyavāragaṇanāya dvīsu kappesu dviguṇitesu
M2.329 cattāro mahākappā hontīti attho .Puna te cattāro kappāti vuttanayena dve vāre guṇetvā ye cattāro kappā dassitā , puna te cattāro kappā catugguṇā hontīti attho .
Idaṃ vuttaṃ hoti – dve vāre guṇetvā ye cattāro kappā dassitā , tesu catukkhattuṃ guṇitesu catusaṭṭhi kappā sampajjantīti .
Tathā hi cattāro ekasmiṃ vāre guṇitā aṭṭha honti , puna te aṭṭha dutiyavāre guṇitā soḷasa honti , puna te soḷasa tatiyavāre guṇitā dvattiṃsa honti , puna te dvattiṃsa catutthavāre guṇitā catusaṭṭhi honti .
Tenevāha ‘‘ imehi catūhi guṇehi guṇitā ekena guṇena aṭṭha hontī ’’ tiādi .
Ettha ca heṭṭhā uposathasutte ( a . ni .3.71)–
‘‘ Yāni mānusakāni paññāsa vassāni , cātumahārājikānaṃ devānaṃ eso eko rattindivo ’’ ti –
Ādinā kāmāvacaradevānameva āyuppamāṇaṃ dassitaṃ .
Heṭṭhāyeva –
‘‘ Tayome , bhikkhave , puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ .
Katame tayo ?
Idha , bhikkhave , ekacco puggalo sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā … pe … ākāsānañcāyatanūpagānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjati .
Ākāsānañcāyatanūpagānaṃ , bhikkhave , devānaṃ vīsati kappasahassāni āyuppamāṇan ’’ ti ( a . ni .3.117)–
Ādinā arūpāvacarānaṃyeva āyuppamāṇaṃ vuttaṃ .
Idha pana rūpāvacarānameva āyuppamāṇaṃ dassitaṃ .
Vibhaṅgapāḷiyaṃ ( vibha .1022) pana ‘‘ manussānaṃ kittakaṃ āyuppamāṇaṃ , vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo ’’ tiādinā devamanussānañceva rūpārūpāvacarasattānañca āyuppamāṇaṃ dassitaṃ .
Tattha sammāsambuddhena manussānaṃ devānañca āyuṃ paricchindamānena catūsu apāyesu bhummadevesu
V2.301 ca āyu na paricchinnaṃ .Taṃ kasmāti ?
Niraye tāva kammameva pamāṇaṃ .
Yāva kammaṃ na khīyati , tāva paccanti .
Tathā sesaapāyesu .
Bhummadevānampi kammameva pamāṇaṃ .
Tattha nibbattā hi keci sattāhamattaṃ tiṭṭhanti , keci aḍḍhamāsaṃ , kappaṃ tiṭṭhamānāpi atthiyeva .
Tattha manussesu gihibhāve ṭhitāyeva sotāpannāpi honti , sakadāgāmiphalaṃ anāgāmiphalaṃ arahattampi pāpuṇanti , tesu sotāpannādayo yāvajīvaṃ
M2.330 tiṭṭhanti , khīṇāsavā pana parinibbāyanti vā pabbajanti vā .Kasmā ?
Arahattaṃ nāma seṭṭhaguṇaṃ , gihiliṅgaṃ hīnaṃ , taṃ hīnatāya uttamaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkoti , tasmā te parinibbātukāmā vā honti pabbajitukāmā vā .
Bhummadevā pana arahattaṃ pattāpi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti , chasu kāmāvacaresu devesu sotāpannasakadāgāmino yāvajīvaṃ tiṭṭhanti , anāgāminā rūpabhavaṃ gantuṃ vaṭṭati khīṇāsavena parinibbātuṃ .
Kasmā ?
Nilīyanokāsassa abhāvā .
Rūpāvacarārūpāvacaresu sabbepi yāvajīvaṃ tiṭṭhanti , tattha rūpāvacare nibbattā sotāpannasakadāgāmino na puna idhāgacchanti , tattheva parinibbāyanti .
Ete hi jhānaanāgāmino nāma .
Aṭṭhasamāpattilābhīnaṃ pana kiṃ niyameti ?
Paguṇajjhānaṃ .
Yadevassa paguṇaṃ hoti , tena upapajjati .
Sabbesu paguṇesu kiṃ niyameti ?
Nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti .
Ekaṃseneva hi so nevasaññānāsaññāyatane upapajjati .
Navasu brahmalokesu nibbattaariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi uparūpapattipi , na heṭṭhūpapatti .
Puthujjanānaṃ pana tatrūpapattipi hoti , uparūpapattipi , heṭṭhūpapattipi .
Pañcasu suddhāvāsesu catūsu ca arūpesu ariyasāvakānaṃ tatrūpapattipi hoti uparūpapattipi .
Paṭhamajjhānabhūmiyaṃ nibbatto anāgāmī nava brahmaloke sodhetvā matthake ṭhito parinibbāti .
Vehapphalaṃ , akaniṭṭhaṃ , nevasaññānāsaññāyatananti ime tayo devalokā seṭṭhabhavā nāma .
Imesu tīsu ṭhānesu nibbattaanāgāmino neva uddhaṃ gacchanti , na adho , tattha tattheva parinibbāyantīti idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ .
Paṭhamanānākaraṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .