10. Yogasuttavaṇṇanā
10. Dasame yojentīti kammaṃ vipākena bhavādiṃ , bhavantarādīhi dukkhena sattaṃ yojenti ghaṭentīti yogā .
Kāmanaṭṭhena kāmo ca so yathāvuttenatthena yogo cāti kāmayogo .
Bhavayogo nāma bhavarāgoti dassetuṃ ‘‘ rūpārūpabhavesū ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha paṭhamo
M2.230 upapattibhavesu rāgo , dutiyo kammabhavesu , tatiyo bhavadiṭṭhisahagato yathā rajjanaṭṭhena rāgo , evaṃ yujjanaṭṭhena yogoti vutto .Catūsu saccesu aññāṇan ti idaṃ suttantanayaṃ nissāya vuttaṃ .
Suttantasaṃvaṇṇanā hesāti , tadantogadhattā vā pubbantādīnaṃ .
Samudayan ti dve samudayā khaṇikasamudayo paccayasamudayo ca .
Uppādakkhaṇo khaṇikasamudayo , paccayova paccayasamudayo .
Samudayate samudayanaṃ samudayo , samudeti etasmāti samudayoti evaṃ ubhinnaṃ samudayānaṃ saddatthatopi bhedo veditabbo .
Paccayasamudayaṃ pajānantopi bhikkhu khaṇikasamudayaṃ pajānāti , khaṇikasamudayaṃ pajānantopi paccayasamudayaṃ pajānāti .
Paccayato hi saṅkhārānaṃ udayaṃ passato khaṇato ca nesaṃ udayadassanaṃ sukhaṃ hoti , khaṇato ca nesaṃ udayaṃ passato pageva paccayānaṃ suggahitattā paccayato dassanaṃ sukhena ijjhati .
Idha pana khaṇikasamudayaṃ dassento āha ‘‘ samudayanti uppattin ’’ ti .
Atthaṅgamopi duvidho accantatthaṅgamo , bhedatthaṅgamoti .
Accantatthaṅgamo appavattinirodho , nibbānanti keci .
Bhedatthaṅgamo khaṇikanirodho .
Tadubhayaṃ pubbabhāge uggahaparipucchādivasena passato aññataradassanena itaradassanampi siddhameva hoti .
Pubbabhāgeyeva ārammaṇavasena khayato vayato sammasanādikāle bhedatthaṅgamaṃ passanto byatirekavasena anussavādito accantatthaṅgamaṃ passati , maggakkhaṇe pana ārammaṇato accantatthaṅgamaṃ passanto asammohato itarampi passati .
Idha pana bhedatthaṅgamaṃ dassento āha ‘‘ atthaṅgamanti bhedan ’’ ti .
Kāmānaṃ uppattibhedaggahaṇeneva
V2.210 cettha yathā kāmānaṃ paṭiccasamuppannatā vibhāvitā , evaṃ kāmavatthunopīti ubhayesampi aniccatā dukkhatā anattatā ca vibhāvitāti daṭṭhabbaṃ .Madhurabhāvan ti iminā kāmasannissitaṃ sukhaṃ somanassaṃ dasseti .
‘‘ Yaṃ kho , bhikkhave , ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ kāmānaṃ assādo ’’ ti ( ma . ni .1.166) hi vuttaṃ .
Amadhurabhāvan ti iminā pana kāmahetukaṃ dukkhaṃ domanassaṃ dasseti .
Phassāyatanānan ti chadvārikassa phassassa kāraṇabhūtānaṃ cakkhādiāyatanānaṃ .
Tenāha ‘‘ cakkhādīnaṃ cakkhusamphassādikāraṇānan ’’ ti .
Punabbhavakaraṇaṃ
M2.231 punobhavo uttarapadalopena , mano-saddassa viya ca purimapadassa okārantatā daṭṭhabbā .Punobhavo sīlametesanti ponobhavikā .
Atha vā sīlatthena ikasaddena gamitatthattā kiriyāvācakasaddassa adassanaṃ daṭṭhabbaṃ yathā apūpabhakkhanasīlo āpūpiko .
Atha vā punabbhavaṃ denti , punabbhavāya saṃvattanti , punappunabbhave nibbattentīti ponobhavikā .
‘‘ Taddhitā ’’ ti hi bahuvacananiddesā vicittattā vā taddhitānaṃ abhidhānalakkhaṇattā vā ‘‘ punabbhavaṃ dentī ’’ tiādīsupi atthesu ponobhavikasaddasiddhi daṭṭhabbā .
Visaṃyojenti paṭipannaṃ puggalaṃ kāmayogādito viyojentīti visaṃyogā , asubhajjhānādīni visaṃyojanakāraṇāni .
Tenāha ‘‘ visaṃyogāti visaṃyojanakāraṇānī ’’ tiādi .
Yogasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Bhaṇḍagāmavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .