1. Cetanāsuttavaṇṇanā
171. Tatiyassa paṭhame kāyasañcetanāhetūti kāyakammanimittaṃ , kāyikassa kammassa kaṭattā upacitattāti attho .
Esa nayo sesasañcetanādvayepi .
Uddhaccasahagatacetanā pavattivipākaṃ detiyevāti ‘‘ vīsatividhā ’’ ti vuttaṃ .
Tathā vacīsañcetanā manosañcetanāti ettha kāmāvacarakusalākusalavasena vīsati cetanā labbhanti .
Idaṃ tathā-saddena upasaṃharati .
Apicettha nava mahaggatacetanāpi labbhantīti iminā navahi rūpārūpakusalacetanāhi saddhiṃ manodvāre ekūnatiṃsāti tīsu dvāresu ekūnasattati cetanā hontīti dasseti .
Avijjāpaccayāvāti idaṃ tāpi cetanā avijjāpaccayāva hontīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Yathāvuttā hi ekūnasattati
V2.316 cetanā kusalāpi avijjāpaccayā honti , pageva itarā appahīnāvijjasseva uppajjanato pahīnāvijjassa anuppajjanato .Yasmā yaṃ taṃ yathāvuttaṃ cetanābhedaṃ kāyasaṅkhārañceva vacīsaṅkhārañca manosaṅkhārañca parehi anussāhito sāmampi asaṅkhārikacittena karoti , parehi kāriyamāno sasaṅkhārikacittenapi karoti ,‘‘ idaṃ nāma kammaṃ karontopi tassa evarūpo nāma vipāko bhavissatī ’’ ti evaṃ kammaṃ vipākañca jānantopi karoti , mātāpitūsu cetiyavandanādīni karontesu anukaronto dārako viya kevalaṃ kammaññeva vijjānanto ‘‘ imassa pana kammassa ayaṃ vipāko ’’ ti vipākaṃ ajānantopi karoti
M2.346 , tasmā taṃ dassetuṃ ‘‘ sāmaṃ vā tan ’’ tiādi vuttaṃ .Parehi anāṇattoti saraseneva vattamāno .
Jānantoti anussavādivasena jānanto .
Nanu ca khīṇāsavo cetiyaṃ vandati , dhammaṃ bhaṇati , kammaṭṭhānaṃ manasi karoti , kathamassa kāyakammādayo na hontīti ?
Avipākattā .
Khīṇāsavena hi katakammaṃ neva kusalaṃ hoti nākusalaṃ , avipākaṃ hutvā kiriyāmatte tiṭṭhati .
Tenassa te kāyādayo na honti .
Tenevāha ‘‘ khīṇāsavassa kāyena karaṇakammaṃ paññāyatī ’’ tiādi .
Tan ti kusalākusalaṃ .
Khiḍḍāya padussantīti khiḍḍāpadosino , khiḍḍāpadosino eva khiḍḍāpadosikā .
Khiḍḍāpadoso vā etesaṃ atthīti khiḍḍāpadosikā .
Te kira puññavisesādhigatena mahantena attano sirivibhavena nakkhattaṃ kīḷantā tāya sampattiyā mahantatāya ‘‘ āhāraṃ paribhuñjimhā na paribhuñjimhā ’’ tipi na jānanti .
Atha ekāhārātikkamato paṭṭhāya nirantaraṃ khādantāpi pivantāpi cavantiyeva na tiṭṭhanti .
Kasmā ?
Kammajatejassa balavatāya karajakāyassa mandatāya .
Manussānañhi kammajatejo mando , karajakāyo balavā .
Tesaṃ tejassa mandatāya kāyassa balavatāya sattāhampi atikkamitvā uṇhodakaacchayāguādīhi sakkā karajakāyaṃ upatthambhetuṃ .
Devānaṃ pana tejo balavā hoti uḷārapuññanibbattattā uḷāragarusiniddhasudhāhārajīraṇato ca .
Karajaṃ mandaṃ mudusukhumālabhāvato .
Te ekaṃ āhāravelaṃ akkamitvāva saṇṭhāpetuṃ na sakkonti .
Yathā nāma gimhānaṃ majjhanhike tattapāsāṇe ṭhapitaṃ padumaṃ vā uppalaṃ vā sāyanhasamaye ghaṭasatenapi siñciyamānaṃ pākatikaṃ na hoti vinassatiyeva , evameva pacchā nirantaraṃ khādantāpi pivantāpi cavantiyeva na tiṭṭhanti .
Katame pana te devāti ?
‘‘ Ime nāmā ’’ ti aṭṭhakathāya vicāraṇā natthi ,‘‘ āhārūpacchedena ātape khittamālā viyā ’’ ti vuttattā ye keci kabaḷīkārāhārūpajīvino devā evaṃ karonti , te evaṃ cavantīti
V2.317 veditabbā .Abhayagirivāsino panāhu ‘‘ nimmānaratiparanimmitavasavattino te devā , khiḍḍāya padussanamatteneva hete khiḍḍāpadosikāti vuttā ’’ ti .
Ko panettha devānaṃ āhāro , kā āhāravelāti ?
‘‘ Sabbesampi kāmāvacaradevānaṃ sudhā āhāro , sā heṭṭhimehi heṭṭhimehi
M2.347 uparimānaṃ uparimānaṃ paṇītatamā hoti .Taṃ yathāsakaṃ divasavaseneva divase divase bhuñjanti .
Keci pana badarappamāṇaṃ sudhāhāraṃ paribhuñjanti .
So jivhāyaṃ ṭhapitamattoyeva yāva kesagganakhaggā kāyaṃ pharati , tesaṃyeva divasavasena sattadivasaṃ yāpanasamatthova hotī ’’ ti vadanti .
Issāpakatattā paduṭṭhena manasā padussantīti manopadosikā .
Usūyavasena vā manaso padoso manopadoso , so etesaṃ atthi vināsahetubhūtoti manopadosikā .
Akkuddho rakkhatīti kuddhassa so kodho itarasmiṃ akkujjhante anupādāno ekavārameva uppattiyā anāsevano cāvetuṃ na sakkoti , udakantaṃ patvā aggi viya nibbāyati , tasmā akkuddho taṃ cavanato rakkhati .
Ubhosu pana kuddhesu bhiyyo bhiyyo aññamaññamhi parivaḍḍhanavasena tikhiṇasamudācāro nissayadahanaraso kodho uppajjamāno hadayavatthuṃ nidahanto accantasukhumālaṃ karajakāyaṃ vināseti , tato sakalopi attabhāvo antaradhāyati .
Tenāha ‘‘ ubhosu panā ’’ tiādi .
Tathā cāha bhagavā ‘‘ aññamaññamhi paduṭṭhacittā kilantakāya … pe … cavantī ’’ ti ( dī . ni .1.47).
Katame tena devā daṭṭhabbāti ettha tenāti paccatte karaṇavacananti āha ‘‘ katame nāma te devā daṭṭhabbā ’’ ti .
Karaṇattheyeva vā etaṃ karaṇavacananti dassento āha ‘‘ tena vā attabhāvenā ’’ ti .
Sesamettha uttānameva .
Cetanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .