(14)4. Puggalavaggo
1. Saṃyojanasuttavaṇṇanā
131. Catutthassa paṭhame upapattippaṭilābhaṃ saṃvattanikānīti upapattipaṭilābhiyāni .
Bhavapaṭilābhiyānīti etthāpi eseva nayo .
Yehīti yehi saṃyojanehi hetubhūtehi , karaṇabhūtehi vā .
Nanu ca sotāpannassapi orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni , kasmā pana sakadāgāmīyeva idha gahitoti āha ‘‘ sakadāgāmissāti idaṃ appahīnasaṃyojanesu ariyesu uttamakoṭiyā gahitan ’’ ti .
Tattha appahīnasaṃyojanesūti appahīnaorambhāgiyasaṃyojanesu .
Uttamakoṭiyā gahitan ti ukkaṭṭhaparicchedena gahitaṃ .
Sakadāgāmito parañhi appahīnaorambhāgiyasaṃyojano ariyo nāma natthi .
Nanu ca sakadāgāmissa pahīnānipi orambhāgiyāni saṃyojanāni atthi diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsasaṃyojanānaṃ pahīnattā , tasmā ‘‘ orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnānī ’’ ti kasmā vuttanti āha ‘‘ orambhāgiyesu ca appahīnaṃ upādāyā ’’ tiādi .
Yasmā kāmarāgabyāpādasaṃyojanāni sakadāgāmissa appahīnāni , tasmā tāni appahīnāni upādāya ‘‘ orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnānī ’’ ti vuttaṃ , na sabbesaṃ appahīnattāti adhippāyo .
Saṃyojanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Paṭibhānasuttavaṇṇanā
132. Dutiye
M2.334V2.305 paṭibhānaṃ vuccati ñāṇampi ñāṇassa upaṭṭhitavacanampi , taṃ idha adhippetaṃ , atthayuttaṃ kāraṇayuttañca paṭibhānamassāti yuttappaṭibhāno .Pucchānantarameva sīghaṃ byākātuṃ asamatthatāya nomuttappaṭibhānamassāti nomuttappaṭibhāno .
Iminā nayena sesā veditabbā .
Ettha pana paṭhamo kañci kālaṃ vīmaṃsitvā yuttameva pekkhati tipiṭakacūḷanāgatthero viya .
So pana pañhaṃ puṭṭho pariggahetvā yuttappattakāraṇameva katheti .
Dutiyo pucchānantarameva yena vā tena vā vacanena paṭibāhati , vīmaṃsitvāpi ca yuttaṃ na pakkheti catunikāyikapiṇḍatissatthero viya .
So pana pañhaṃ puṭṭho pañhapariyosānampi nāgameti , yaṃ vā taṃ vā kathetiyeva , vacanatthaṃ panassa vīmaṃsiyamānaṃ katthaci na lagati .
Tatiyo pucchāsamakālameva yuttaṃ pekkhati , taṃkhaṇaṃyeva ca naṃ byākaroti tipiṭakacūḷābhayatthero viya .
So pana pañhaṃ puṭṭho sīghameva katheti , yuttappattakāraṇo ca hoti .
Catuttho puṭṭho samāno neva yuttaṃ pekkhati , na yena vā tena vā paṭibāhituṃ sakkoti , tibbandhakāranimuggo viya hoti lāḷudāyitthero viya .
Paṭibhānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
3-4.Ugghaṭitaññūsuttādivaṇṇanā
133-4.
Tatiye ugghaṭitaññūti ettha ugghaṭanaṃ nāma ñāṇugghaṭanaṃ , ñāṇena ugghaṭitamatteyeva jānātīti attho .
Saha udāhaṭavelāyāti udāhāre udāhaṭamatteyeva .
Dhammābhisamayo hotīti catusaccadhammassa ñāṇena saddhiṃ abhisamayo .
Ayaṃ vuccatīti ayaṃ ‘‘ cattāro satipaṭṭhānā ’’ tiādinā ( vibha .355) nayena saṃkhittena mātikāya ṭhapiyamānāya desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā arahattaṃ gaṇhituṃ samattho puggalo ‘‘ ugghaṭitaññū ’’ ti vuccati .
Vipañcitaṃ vitthāritameva atthaṃ jānātīti vipañcitaññū .
Ayaṃ vuccatīti ayaṃ saṃkhittena mātikaṃ ṭhapetvā vitthārena atthe bhājiyamāne arahattaṃ pāpuṇituṃ samattho puggalo ‘‘ vipañcitaññū ’’ ti vuccati
M2.335 .Uddesādīhi netabboti neyyo .
Anupubbena dhammābhisamayoti anukkamena arahattappatti .
Byañjanapadameva paramaṃ assāti padaparamo .
Na tāya jātiyā dhammābhisamayo hotīti tena attabhāvena jhānaṃ vā vipassanaṃ vā maggaṃ vā phalaṃ vā nibbattetuṃ na sakkotīti attho .
Catutthaṃ uttānameva .
Ugghaṭitaññūsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
5-8.Sāvajjasuttādivaṇṇanā
135-8.
Pañcame
V2.306 sāvajjoti sadoso .Sāvajjena kāyakammenāti sadosena pāṇātipātādinā kāyakammena .
Itaresupi eseva nayo .
Ayaṃ vuccatīti ayaṃ puggalo tīhi dvārehi āyūhanakammassa sadosattā gūthakuṇapādibharito padeso viya ‘‘ sāvajjo ’’ ti vuccati .
Sāvajjena bahulan ti yassa sāvajjameva kāyakammaṃ bahulaṃ hoti , appaṃ anavajjaṃ .
So ‘‘ sāvajjena bahulaṃ kāyakammena samannāgato appaṃ anavajjenā ’’ ti vuccati .
Itaresupi eseva nayo .
Ko pana evarūpo hotīti ?
Yo gāmadhammatāya vā nigamadhammatāya vā kadāci karahaci uposathaṃ samādiyati , sīlāni pūreti .
Ayaṃ vuccatīti ayaṃ puggalo tīhi dvārehi āyūhanakammesu sāvajjasseva bahulatāya anavajjassa appatāya ‘‘ vajjabahulo ’’ ti vuccati .
Yathā hi ekasmiṃ padese dubbaṇṇāni duggandhāni pupphāni rāsikatānassu , tesaṃ upari tahaṃ tahaṃ adhimuttakavassikapāṭalāni patitāni bhaveyyuṃ , evarūpo ayaṃ puggalo veditabbo .
Yathā pana ekasmiṃ padese adhimuttakavassikapāṭalāni rāsikatānassu , tesaṃ upari tahaṃ tahaṃ duggandhāni badarapupphādīni patitāni bhaveyyuṃ .
Evarūpo tatiyo puggalo veditabbo .
Catuttho pana tīhi dvārehi āyūhanakammassa niddosattā ca catumadhurabharitasuvaṇṇavāti viya daṭṭhabbo .
Chaṭṭhādīni uttānatthāneva .
Sāvajjasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
9-10.Dhammakathikasuttādivaṇṇanā
139-140.
Navame
M2.336 appañca bhāsatīti sampattaparisāya thokameva katheti .Asahitañcāti kathento ca pana na atthayuttaṃ kālayuttaṃ katheti .
Parisā cassa na kusalā hotīti sotuṃ nisinnaparisā cassa yuttāyuttaṃ kāraṇākāraṇaṃ siliṭṭhāsiliṭṭhaṃ na jānātīti attho .
Evarūpoti ayaṃ evaṃjātiko bāladhammakathiko evaṃjātikāya bālaparisāya dhammakathikotveva nāmaṃ labhati .
Iminā nayena sabbattha attho veditabbo .
Ettha ca dveyeva janā sabhāvadhammakathikā , na itare .
Itare pana dhammakathikānaṃ anto paviṭṭhattā evaṃ vuttā .
Dasamaṃ uttānameva .
Dhammakathikasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
Puggalavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .