1. Samādhibhāvanāsuttavaṇṇanā
41. Pañcamassa paṭhame diṭṭhadhammasukhavihārāyāti imasmiṃyeva attabhāve sukhavihāratthāya , nikkilesatāya nirāmisena sukhena viharaṇatthāyāti attho .
Iminā cattāri phalasamāpattijjhānāni khīṇāsavassa āsavakkhayādhigamato aparabhāge adhigatarūpārūpajjhānāni ca kathitāni .
Dibbacakkhuñāṇadassanappaṭilābhāyāti dibbacakkhuñāṇappaṭilābhatthāya .
Dibbacakkhuñāṇañhi rūpagatassa dibbassa itarassa ca dassanaṭṭhena idha ‘‘ ñāṇadassanan ’’ ti adhippetaṃ .
Ālokasaññaṃ manasi karotīti divā vā rattiṃ vā sūriyadīpacandamaṇiukkāvijjulatādīnaṃ āloko divā rattiñca upaladdho , yathāladdhavaseneva ālokaṃ manasi karoti citte ṭhapeti , tathā ca naṃ manasi karoti , yathāssa subhāvitālokakasiṇassa viya kasiṇāloko yathicchakaṃ yāvadicchakañca so āloko rattiyaṃ upatiṭṭhati
M2.300 , yena tattha divāsaññaṃ ṭhapeti , divā viya vigatathinamiddho hoti .Tenāha ‘‘ yathā divā tathā rattin ’’ ti .
Yathā divā ālokasaññā manasi katā , tatheva naṃ rattimpi manasi karotīti yathā divā diṭṭho āloko , tatheva taṃ rattiṃ manasi karoti .
Dutiyapadeti ‘‘ yathā rattiṃ tathā divā ’’ ti imasmiṃ
V2.273 vākye .Esa nayoti iminā yathā rattiyaṃ candālokādi āloko diṭṭho , evameva rattiṃ diṭṭhākāreneva divā taṃ ālokaṃ manasi karoti citte ṭhapetīti imamatthaṃ atidisati .
Iti vivaṭena cetasāti evaṃ apihitena cittena , thinamiddhāpidhānena apihitacittenāti vuttaṃ hoti .
Apariyonaddhenāti samantato anaddhena asañchāditena .
Kiñcāpītiādinā attanā vuttamevatthaṃ samattheti .
Ālokasadisaṃ kataṃ ‘‘ yathā divā tathā rattin ’’ tiādinā .
Sattaṭṭhānikassāti ‘‘ abhikkante paṭikkante sampajānakārī hotī ’’ tiādinā ( dī . ni .1.214;2.376; ma . ni .1.109) vuttassa sattaṭṭhānikassa satisampajaññassa atthāya .
Pariggahitavatthārammaṇatāyāti vatthuno ārammaṇassa ca yāthāvato viditabhāvena .
Yathā hi sappaṃ pariyesantena tassa āsaye vidite sopi vidito gahito eva ca hoti mantāgadabalena tassa gahaṇassa sukarattā , evaṃ vedanāya āsayabhūte vatthumhi ārammaṇe ca vidite ādikammikassapi vedanā viditā gahitā eva hoti salakkhaṇato sāmaññalakkhaṇato ca tassā gahaṇassa sukarattā .
Pageva pariññātavatthukassa khīṇāsavassa .
Tassa hi uppādakkhaṇepi ṭhitikkhaṇepi bhaṅgakkhaṇepi vedanā viditā pākaṭā honti ‘‘ tā vedanā evaṃ uppajjitvā ’’ tiādinā .
Na kevalañca vedanā eva , idha vuttā saññādayopi avuttā cetanādayopi viditāva uppajjanti ceva tiṭṭhanti ca nirujjhanti ca .
Nidassanamattañhetaṃ , yadidaṃ pāḷiyaṃ vedanāsaññāvitakkaggahaṇaṃ .
Tena anavasesato sabbadhammānampi uppādādito viditabhāvaṃ dasseti .
Apica vedanāya uppādo vidito hoti , upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti , atthaṅgamo vidito hoti .
Kathaṃ vedanāya uppādo vidito hoti
M2.301 ?Avijjāsamudayā vedanāsamudayo , taṇhāsamudayā kammasamudayo , phassasamudayā vedanāsamudayoti nibbattilakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa samudayaṃ passati .
Evaṃ vedanāya uppādo vidito hoti .
Kathaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti ?
Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti , dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti , anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Evaṃ vedanāya upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti .
Iti khayato bhayato suññato jānāti .
Kathaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti ?
Avijjānirodhā vedanānirodho … pe … evaṃ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti .
Imināpi nayenettha attho veditabbo .
Iti rūpan ti ettha iti saddo anavasesato rūpassa sarūpanidassanatthoti tassa idaṃ rūpan ti
V2.274 etena sādhāraṇato sarūpanidassanamāha , ettakaṃ rūpan ti etena anavasesato , na ito paraṃ rūpaṃ atthīti tabbinimuttassa aññassa abhāvaṃ .Iti vedanātiādīsupi ayaṃ vedanā , ettakā vedanā , ito paraṃ vedanā natthi .
Ayaṃ saññā … pe … ime saṅkhārā … pe … idaṃ viññāṇaṃ , ettakaṃ viññāṇaṃ , ito paraṃ viññāṇaṃ natthīti evamattho daṭṭhabboti āha ‘‘ vedanādīsupi eseva nayo ’’ ti .
Ñāṇena jānitvā paroparāni .
Paroparānīti parāni ca oparāni ca .
Uttamādhamānīti parattabhāvasakattabhāvādīni uttamādhamāni .
Calitan ti taṇhādiṭṭhivipphanditaṃ .
Anīghoti rāgādiīgharahito .
Atāri soti so evarūpo arahā jātijaraṃ atari .
Samādhibhāvanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .