6. Doṇasuttavaṇṇanā
36. Chaṭṭhe ukkāhi dhāriyamānāhīti dīpikāhi dhāriyamānāhi , daṇḍadīpikāsu jāletvā dhāriyamānāsu māpitattāti vuttaṃ hoti .
Tañhi nagaraṃ ‘‘ maṅgaladivase sukhaṇe sunakkhattaṃ mā atikkamī ’’ ti rattimpi ukkāsu dhāriyamānāsu māpitaṃ .
Ukkāsu ṭhāti ukkaṭṭhā , ukkāsu vijjotayantīsu
M2.292 ṭhitā patiṭṭhitāti mūlavibhūjādipakkhepena ( pāṇini 3.2.5) saddasiddhi veditabbā .Niruttinayena vā ukkāsu ṭhitāsu ṭhitā āsīti ukkaṭṭhā .
Apare pana bhaṇanti ‘‘ bhūmibhāgasampattiyā manussasampattiyā upakaraṇasampattiyā ca sā nagarī ukkaṭṭhaguṇayogato ukkaṭṭhāti nāmaṃ labhatī ’’ ti .
Setabyan ti tassa nagarassa nāmaṃ .
Taṃ pana kassapadasabalassa jātanagaranti āha ‘‘ atīte kassapasammāsambuddhassa jātanagaran ’’ ti .
Vijjantarikāyāti vijjuniccharaṇakkhaṇe .
Antaratoti hadaye .
Antarāti ārambhanibbattīnaṃ vemajjhe .
Antarikāyāti antarāḷe .
Ettha ca ‘‘ tadantaraṃ ko jāneyya ( a . ni .6.44;10.75), etesaṃ antarā kappā gaṇanato asaṅkhyeyyā ( bu . vaṃ .28.3), antarantarā kathaṃ opapātetī ’’ ti ( ma . ni .2.426) ca ādīsu viya kāraṇavemajjhesu vattamānā antarāsaddā eva udāharitabbā siyuṃ , na pana cittakkhaṇavivaresu vattamānā antaraantarikasaddā .
Antarāsaddassa hi ayamatthuddhāroti .
Ayaṃ panettha adhippāyo siyā – yesu antarāsaddo vattati , tesu antarasaddopi vattatīti samānatthattā antarāsaddatthe vattamāno antarasaddo udāhaṭo .
Antarāsaddo eva vā ‘‘ yassantarato ’’ ti
V2.266 ettha gāthāsukhatthaṃ rassaṃ katvā vuttoti daṭṭhabbaṃ .Antarāsaddo eva pana ikasaddena padaṃ vaḍḍhetvā ‘‘ antarikā ’’ ti vuttoti evamettha udāharaṇodāharitabbānaṃ virodhābhāvo daṭṭhabbo .
Ayojiyamāne upayogavacanaṃ na pāpuṇāti sāmivacanassa pasaṅge antarāsaddayogena upayogavacanassa icchitattā .
Tenevāha ‘‘ antarāsaddena pana yuttattā upayogavacanaṃ katan ’’ ti .
Sakalajambudīpe uppannaṃ mahākalahaṃ vūpasametvāti parinibbute bhagavati dhātūnaṃ atthāya kusināranagaraṃ parivāretvā ṭhitehi sesarājūhi ‘‘ amhākaṃ dhātuyo vā dentu yuddhaṃ vā ’’ tiādinā kosinārakehi mallehi saddhiṃ kataṃ vivādaṃ vūpasametvā .
So kira brāhmaṇo tesaṃ vivādaṃ sutvā ‘‘ ete rājāno bhagavato parinibbutaṭṭhāne vivādaṃ karonti , na kho panetaṃ patirūpaṃ , alaṃ iminā kalahena , vūpasamessāmi nan ’’ ti gantvā unnate padese ṭhatvā dvebhāṇavāraparimāṇaṃ doṇagajjitaṃ nāma
M2.293 avoca .Tattha paṭhamabhāṇavāre tāva ekapadampi te na jāniṃsu .
Dutiyabhāṇavārapariyosāne ca ‘‘ ācariyassa viya bho saddo , ācariyassa viya bho saddo ’’ ti sabbe niravā ahesuṃ .
Jambudīpatale kira kulaghare jāto yebhuyyena tassa na-antevāsiko nāma natthi , atha kho so attano vacanaṃ sutvā nirave tuṇhībhūte viditvā puna –
‘‘ Suṇantu bhonto mama ekavācaṃ ,
Amhāka buddho ahu khantivādo ;
Na hi sādhuyaṃ uttamapuggalassa ,
Sarīrabhāge siyā sampahāro .
‘‘ Sabbeva bhonto sahitā samaggā ,
Sammodamānā karomaṭṭhabhāge ;
Vitthārikā hontu disāsu thūpā ,
Bahū janā cakkhumato pasannā ’’ ti .( dī . ni .2.237)–
Imaṃ gāthādvayaṃ vatvā taṃ kalahaṃ vūpasametvā dhātuyo aṭṭhadhā bhājetvā adāsi , taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ ‘‘ sakalajambudīpe uppannaṃ mahākalahaṃ vūpasametvā dhātuyo bhājessatī ’’ ti .
Lakkhaṇacakkānīti dvīsu pādatalesu dve lakkhaṇacakkāni .
Āsavenāti
V2.267 kammakilesakāraṇena āsavena .Ettha hi tebhūmakañca kammaṃ , avasesā ca akusalā dhammā ‘‘ āsavā ’’ ti vuttā .
Devūpapattīti devesu uppatti nibbatti .
Ettha ca yakkhagandhabbatāya vinimuttā sabbe devā devaggahaṇena gahitā .
Gandhabbo vā vihaṅgamo ākāsacārī .
Ahan ti vibhattivipariṇāmena yojetabbaṃ .
Doṇasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .