4. Aggapasādasuttavaṇṇanā
34. Catutthe
M2.285V2.259 aggesu pasādāti seṭṭhesu pasādā .Aggā vā pasādāti seṭṭhabhūtā pasādā .
Seṭṭhavacano hettha agga saddo .
Purimasmiṃ atthavikappe aggasaddena buddhādiratanattayaṃ vuccati .
Tesu bhagavā tāva asadisaṭṭhena , guṇavisiṭṭhaṭṭhena , asamasamaṭṭhena ca aggo .
So hi mahābhinīhāraṃ dasannaṃ pāramīnaṃ pavicayañca ādiṃ katvā bodhisambhāraguṇehi ceva buddhaguṇehi ca payojanehi ca sesajanehi asadisoti asadisaṭṭhenapi aggo .
Ye cassa te guṇā mahākaruṇādayo , tehi sesasattānaṃ guṇehi visiṭṭhaṭṭhenapi sabbasattuttamatāya aggo .
Ye pana purimakā sammāsambuddhā sabbasattehi asamā , tehi saddhiṃ ayameva rūpakāyaguṇehi ceva dhammakāyaguṇehi ca samoti asamasamaṭṭhenapi aggo .
Tathā dullabhapātubhāvato acchariyamanussabhāvato bahujanahitasukhāvahato adutiyaasahāyādibhāvato ca bhagavā loke aggoti vuccati .
Yathāha –
‘‘ Ekapuggalassa , bhikkhave , pātubhāvo dullabho lokasmiṃ .
Katamassa ekapuggalassa ?
Tathāgatassa arahato sammāsammuddhassa .
Ekapuggalo , bhikkhave , loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso .
Ekapuggalo , bhikkhave , loke uppajjamāno uppajjati bahujana … pe … sammāsambuddho .
Ekapuggalo , bhikkhave , loke uppajjamāno uppajjati adutiyo asahāyo appaṭimo appaṭibhāgo appaṭipuggalo asamo asamasamo dvipadānaṃ aggo .
Katamo ekapuggalo ?
Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti ( a . ni .1.171-173).
Dhammasaṅghā aññadhammasaṅghehi asadisaṭṭhena visiṭṭhaguṇatāya dullabhapātubhāvādinā ca aggā .
Tathā hi tesaṃ svākkhātatādisuppaṭipannatādiguṇavisesehi aññe dhammasaṅghasadisā appataraṃ nihīnā vā natthi , kuto seṭṭhā .
Sayameva tehi visiṭṭhaguṇatāya seṭṭhā .
Tathā dullabhuppādaacchariyabhāvabahujanahitasukhāvahaadutiyāsahāyādisabhāvā ca te .
Yadaggena hi bhagavā dullabhapātubhāvo , tadaggena
M2.286 dhammasaṅghāpīti .Acchariyā dīsupi eseva nayo .
Evaṃ aggesu seṭṭhesu uttamesu pavaresu guṇavisiṭṭhesu pasādāti aggappasadā .
Dutiyasmiṃ panatthe yathāvuttesu aggesu buddhādīsu uppattiyā aggabhūtā pasādā aggappasādā .
Ye pana ariyamaggena āgatā aveccappasādā , te ekanteneva aggabhūtā pasādāti aggappasādā .
Yathāha –
‘‘ idha , bhikkhave , ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato
V2.260 hotī ’’ tiādi ( saṃ . ni .5.1037-1038).Aggavipākattāpi cete aggappasādā .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ agge kho pana pasannānaṃ aggo vipāko ’’ ti ( a . ni .4.34; itivu .90).
Apadā vātiādīsu vā -saddo samuccayattho , na vikappattho .
Yathā ‘‘ anuppanno vā kāmāsavo uppajjati , uppanno vā kāmāsavo pavaḍḍhatī ’’ ti ( ma . ni .1.17) ettha anuppanno ca uppanno cāti attho .
Yathā ca ‘‘ bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāyā ’’ ti ettha bhūtānañca sambhavesīnañcāti attho .
Yathā ca ‘‘ aggito vā udakato vā mithubhedato vā ’’ ti ( dī . ni .2.152) ettha aggito ca udakato ca mithubhedato cāti attho , evaṃ ‘‘ apadā vā … pe … aggamakkhāyatī ’’ ti ( a . ni .4.34; itivu .90) etthāpi apadā ca dvipadā cāti sampiṇḍanavasena attho daṭṭhabbo .
Tena vuttaṃ ‘‘ vā-saddo samuccayattho , na vikappattho ’’ ti .
Rūpinoti rūpavanto .
Na rūpinoti arūpino .
Saññinoti saññavanto .
Na saññinoti asaññino .
‘‘ Apadā vā ’’ tiādisabbapadehi kāmabhavo , rūpabhavo , arūpabhavo , ekavokārabhavo , catuvokārabhavo , pañcavokārabhavo , saññibhavo , asaññibhavo , nevasaññināsaññibhavoti navavidhepi bhave sattepi anavasesato pariyādiyitvā dasseti .
Ettha hi rūpiggahaṇena kāmabhavo , rūpabhavo , pañcavokārabhavo , ekavokārabhavo ca dassito , arūpiggahaṇena arūpabhavo , catuvokārabhavo ca dassito , saññibhavādayo pana sarūpeneva dassitā .
Apadādiggahaṇena kāmabhavapañcavokārabhavasaññibhavānaṃ ekadesova dassito .
Kasmā
M2.287 panettha yathā adutiyasutte ‘‘ dvipadānaṃ aggo ’’ ti dvipadā eva gahitā , evaṃ dvipadaggahaṇameva akatvā apadādiggahaṇaṃ katanti ?Vuccate – adutiyasutte tāva seṭṭhataravasena dvipadaggahaṇameva kataṃ .
Imasmiñhi loke seṭṭho nāma uppajjamāno apadacatuppadabahupadesu na uppajjati , dvipadesuyeva uppajjati .
Kataresu dvipadesu ?
Manussesu ceva devesu ca .
Manussesu uppajjamāno sakalalokaṃ vase vattetuṃ samattho buddho hutvā uppajjati , devesu uppajjamāno dasasahassilokadhātuṃ vase vattanako mahābrahmā hutvā uppajjati , so tassa kappiyakārako vā ārāmiko vā sampajjati .
Iti tatopi seṭṭhataravasenesa dvipadānaṃ aggoti tattha vuttaṃ .
Idha pana anavasesapariyādānavasena evaṃ vuttaṃ ‘‘ yāvatā , bhikkhave , sattā apadā vā … pe … nevasaññināsaññino vā , tathāgato tesaṃ aggamakkhāyatī ’’ ti
V2.261 .Niddhāraṇe cetaṃ sāmivacanaṃ .
Ma -kāro padasandhikaro , aggo akkhāyatīti padavibhāgo .
Tenevāha ‘‘ guṇehi aggo ’’ tiādi .
Aggo vipāko hotīti agge sammāsambuddhe pasannānaṃ yo pasādo aggo seṭṭho uttamakoṭibhūto vā , tasmā tassa vipākopi aggo seṭṭho uttamakoṭibhūto uḷāratamo paṇītatamo hoti .
So pana pasādo duvidho lokiyalokuttarabhedato .
Tesu lokiyassa tāva –
‘‘ Ye keci buddhaṃ saraṇaṃ gatāse ,
Na te gamissanti apāyabhūmiṃ ;
Pahāya mānusaṃ dehaṃ ,
Devakāyaṃ paripūressanti .( dī . ni .2.332; itivu . aṭṭha .90; saṃ . ni .1.37);
‘‘ Buddhoti kittayantassa , kāye bhavati yā pīti ;
Varameva hi sā pīti , kasiṇenapi jambudīpassa .( dī . ni . aṭṭha .1.6; itivu . aṭṭha .90);
‘‘ Sataṃ hatthī sataṃ assā , sataṃ assatarīrathā ;
Sataṃ kaññāsahassāni , āmukkamaṇikuṇḍalā ;
Ekassa padavītihārassa , kalaṃ nāgghanti soḷasiṃ ’’.( cūḷava .305);
‘‘ Sādhu
M2.288 kho , devānaminda , buddhaṃ saraṇagamanaṃ hoti , buddhaṃ saraṇagamanahetu kho , devānaminda , evamidhekacce sattā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjanti .Te aññe deve dasahi ṭhānehi adhiggaṇhanti dibbena āyunā , dibbena vaṇṇena , dibbena sukhena , dibbena yasena , dibbena ādhipateyyena , dibbehi rūpehi , dibbehi saddehi , dibbehi gandhehi , dibbehi rasehi , dibbehi phoṭṭhabbehī ’’ ti ( saṃ . ni .4.341)–
Evamādīnaṃ suttapadānaṃ vasena pasādaphalavisesayogo veditabbo , tasmā so apāyadukkhavinivattanena saddhiṃ sampattibhavesu sukhavisesadāyakova daṭṭhabbo .
Lokuttaro
V2.262 pana sāmaññaphalavipākadāyako vaṭṭadukkhavinivattako .Sabbopi cāyaṃ pasādo paramparāya vaṭṭadukkhaṃ vinivattetiyeva .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Yasmiṃ samaye , bhikkhave , ariyasāvako attano saddhaṃ anussarati , nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti , na dosapariyuṭṭhitaṃ … pe … na mohapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hoti , ujugatamevassa tasmiṃ samaye cittaṃ hoti , ujugatacittassa pāmojjaṃ jāyati , pamuditassa pīti jāyati … pe … nāparaṃ itthattāyāti pajānātī ’’ ti .
Dhammāti sabhāvadhammā .
Saṅkhatāti samecca sambhūya paccayehi katāti saṅkhatā , sapaccayā dhammā .
Hetūhi paccayehi ca na kehici katā saṅkhatāti asaṅkhatā , apaccayo nibbānaṃ .
Saṅkhatānaṃ pariyositabhāvena ‘‘ asaṅkhatā ’’ ti puthuvacanaṃ .
Virāgo tesaṃ aggamakkhāyatīti tesaṃ saṅkhatāsaṅkhatadhammānaṃ yo virāgasaṅkhāto asaṅkhatadhammo , so sabhāveneva saṇhasukhumabhāvato santatarapaṇītatarabhāvato gambhīrādibhāvato madanimmadanādibhāvato aggaṃ seṭṭhaṃ uttamaṃ pavaranti vuccati .
Yadidan ti nipāto , yo ayanti attho .
Madanimmadanotiādīni sabbāni nibbānavevacanāni .
Tenevāha ‘‘ virāgotiādīni nibbānasseva nāmānī ’’ ti .
Rāgamadādayoti ādi -saddena mānamadapurisamadādike saṅgaṇhāti
M2.289 .Sabbā pipāsāti kāmapipāsādikā sabbā pipāsā .
Sabbe ālayā samugghātaṃ gacchantīti kāmālayādikā sabbepi ālayā samugghātaṃ yanti .
Vaṭṭānīti kammavaṭṭavipākavaṭṭāni .
Taṇhāti aṭṭhasatappabhedā sabbāpi taṇhā .
Aggo vipāko hotīti etthāpi –
‘‘ Ye keci dhammaṃ saraṇaṃ gatāse … pe …’’.( dī . ni .2.332; saṃ ni .1.37);
‘‘ Dhammoti kittayantassa , kāye bhavati yā pīti … pe …’’.( dī . ni . aṭṭha .1.6; itivu . aṭṭha .90);
‘‘ Sādhu kho , devānaminda , dhammaṃ saraṇagamanaṃ hoti , dhammaṃ saraṇagamanahetu kho , devānaminda , evamidhekacce … pe … dibbehi phoṭṭhabbehī ’’ ti ( saṃ . ni .4.341)–
Evamādīnaṃ
V2.263 suttapadānaṃ vasena dhamme pasādassa phalavisesayogo veditabbo .Saṅghā vā gaṇā vāti janasamūhasaṅkhātā yāvatā loke saṅghā vā gaṇā vā .
Tathāgatasāvakasaṅghoti aṭṭhaariyapuggalasamūhasaṅkhāto diṭṭhisīlasāmaññena saṃhato tathāgatassa sāvakasaṅgho .
Aggamakkhāyatīti attano sīlasamādhipaññāvimuttiādiguṇavisesena tesaṃ saṅghānaṃ aggo seṭṭho uttamo pavaroti vuccati .
Yadidan ti yāni imāni .
Cattāri purisayugāni yugaḷavasena , paṭhamamaggaṭṭho paṭhamaphalaṭṭhoti idamekaṃ yugaḷaṃ , yāva catutthamaggaṭṭho catutthaphalaṭṭhoti idamekaṃ yugaḷanti evaṃ cattāri purisayugāni .
Aṭṭha purisapuggalāti purisapuggalavasena eko paṭhamamaggaṭṭho , eko paṭhamaphalaṭṭhoti iminā nayena aṭṭha purisapuggalā .
Ettha ca purisoti vā puggaloti vā ekatthāni etāni padāni , veneyyavasena panevaṃ vuttaṃ .
Esa bhagavato sāvakasaṅghoti yānimāni yugaḷavasena cattāri yugāni pāṭiyekkato aṭṭha purisapuggalā , esa bhagavato sāvakasaṅgho .
Āhuneyyotiādīni vuttatthāneva .
Idhāpi –
‘‘ Ye keci saṅghaṃ saraṇaṃ gatāse … pe …’’.( dī . ni .2.332; saṃ . ni .1.37);
‘‘ Saṅghoti kittayantassa , kāye bhavati yā pīti … pe …’’.( dī . ni . aṭṭha .1.6; itivu . aṭṭha .90);
‘‘ Sādhu
M2.290 kho , devānaminda , saṅghaṃ saraṇagamanaṃ hoti , saṅghaṃ saraṇagamanahetu kho , devānaminda … pe … dibbehi phoṭṭhabbehī ’’ ti ( saṃ . ni .4.341)–Ādīnaṃ suttapadānaṃ vasena saṅghe pasādassa phalavisesayogo tassa aggavipākatā ca veditabbā .
Tathā anuttariyapaṭilābho sattamabhavādito paṭṭhāya vaṭṭadukkhasamucchedo anuttarasukhādhigamoti evamādiuḷāraphalanipphādanavasena aggavipākatā veditabbā .
Gāthāsu aggatoti agge ratanattaye , aggabhāvato vā pasannānaṃ .
Aggaṃ dhamman ti aggasabhāvaṃ buddhasubodhiṃ dhammasudhammataṃ saṅghasuppaṭipattiṃ , ratanattayassa anaññasādhāraṇaṃ uttamasabhāvaṃ , dasabalādisvākkhātatādisuppaṭipannatādiguṇasabhāvaṃ vā .
Vijānatan ti vijānantānaṃ .
Evaṃ sādhāraṇato aggappasādavatthuṃ dassetvā idāni asādhāraṇato taṃ vibhāgena dassetuṃ
V2.264 ‘‘ agge buddhe ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha pasannānan ti aveccappasādena ca itarappasādena ca pasannānaṃ adhimuttānaṃ .
Virāgūpasameti virāge upasame ca , sabbassa rāgassa sabbesaṃ kilesānaṃ accantavirāgahetubhūte accantaupasamahetubhūte cāti attho .
Sukheti vaṭṭadukkhakkhayabhāvena saṅkhārūpasamasukhabhāvena sukhe .
Aggasmiṃ dānaṃ dadatan ti agge ratanattaye dānaṃ dadantānaṃ deyyadhammaṃ pariccajantānaṃ .
Tattha dharamānaṃ bhagavantaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahantā pūjentā sakkarontā , parinibbutaṃ bhagavantaṃ uddissa dhātucetiyādike upaṭṭhahantā pūjentā sakkarontā buddhe dānaṃ dadanti nāma .
‘‘ Dhammaṃ pūjessāmā ’’ ti dhammadhare puggale catūhi paccayehi upaṭṭhahantā pūjentā sakkarontā dhammañca ciraṭṭhitikaṃ karontā dhamme dānaṃ dadanti nāma .
Tathā ariyasaṅghaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahantā pūjentā sakkarontā taṃ uddissa itarasmimpi tathā paṭipajjantā saṅghe dānaṃ dadanti nāma .
Aggaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti evaṃ ratanattaye pasannena cetasā uḷāraṃ pariccāgaṃ uḷārañca pūjāsakkāraṃ pavattentānaṃ divase divase aggaṃ uḷāraṃ kusalaṃ upacīyati .
Idāni tassa puññassa aggavipākatāya aggabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ aggaṃ āyū ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha āyūti dibbaṃ vā mānusaṃ vā aggaṃ uḷāraṃ paramaṃ āyu pavaḍḍhati uparūpari
M2.291 brūhati .Vaṇṇoti rūpasampadā .
Yasoti parivārasampadā .
Kittīti thutighoso .
Sukhan ti kāyikaṃ cetasikañca sukhaṃ .
Balan ti kāyabalañceva ñāṇabalañca .
Aggassa ratanattayassa dānaṃ dātā .
Atha vā aggassa deyyadhammassa dānaṃ uḷāraṃ katvā tattha puññaṃ pavattetā .
Aggadhammasamāhitoti aggena pasādadhammena dānādidhammena ca saṃhito samannāgato acalappasādayutto , tassa vā vipākabhūtehi bahujanassa piyamanāpatādidhammehi yutto .
Aggappatto pamodatīti yattha yattha sattanikāye uppanno , tattha tattha aggabhāvaṃ seṭṭhabhāvaṃ adhigato , aggabhāvaṃ vā lokuttaramaggaphalaṃ adhigato pamodati abhiramati paritussatīti .
Aggapasādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .