8. Patilīnasuttavaṇṇanā
38. Aṭṭhame antavā lokoti ekapassena vaḍḍhitaṃ kasiṇanimittaṃ ‘‘ loko ’’ ti gāhena vā takkena vā uppannadiṭṭhi .
Lābhī hi jhānacakkhunā passitvā gaṇhāti , itaro takkamattena .
Anantavāti samantato vaḍḍhitaṃ appamāṇaṃ kasiṇanimittaṃ ‘‘ loko ’’ ti gāhena vā takkena vā uppannadiṭṭhi .
Taṃ jīvaṃ taṃ sarīran ti jīvo sarīrañca ekameva vatthūti uppannadiṭṭhi .
Vissaṭṭhānīti sakapariccajanavasena nissaṭṭhāni .
Vantānīti idaṃ puna anādiyanabhāvadassanavasena vuttaṃ .
Cattampi hi keci gaṇhanti , nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘ vantānī ’’ ti vuttaṃ .
Na hi yaṃ yena vantaṃ , na so taṃ puna ādīyati .
Vantampi kiñci sasantatilaggaṃ siyā , nayidamevanti dassanatthaṃ ‘‘ muttānī ’’ ti vuttaṃ .
Tenevāha ‘‘ chinnabandhanāni katānī ’’ ti , santatito vinimocanavasena chinnabandhanāni katānīti attho .
Muttampi kiñci muttabandhanaṃ viya phalaṃ kuhiñci tiṭṭhati , na evamidanti dassanatthaṃ ‘‘ pahīnānī ’’ ti vuttaṃ .
Yathā kiñci dunnissaṭṭhaṃ puna
V2.268 ādāya sammadeva nissaṭṭhaṃ ‘‘ paṭinissaṭṭhan ’’ ti vuccati , evaṃ vipassanāya nissaṭṭhāni ādinnasadisāni maggena pahīnāni paṭinissaṭṭhāni nāma hontīti dassanatthaṃ ‘‘ paṭinissaṭṭhānī ’’ ti vuttaṃ .Tenevāha ‘‘ yathā na puna cittaṃ ārohanti , evaṃ paṭinissajjitānī ’’ ti .
Kāmesanāti kāmānaṃ esanā , kāmasaṅkhātā vā esanā kāmesanā .
Vuttañhetaṃ ‘‘ tattha katamā kāmesanā ?
Yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmapipāsā kāmamucchā kāmajjhosānaṃ , ayaṃ
M2.295 vuccati kāmesanā ’’ ti , tasmā kāmarāgo ‘‘ kāmesanā ’’ ti veditabbo .Tenevāha ‘‘ kāmesanā … pe … anāgāmimaggena pahīnā ’’ ti .
Bhavānaṃ esanā bhavesanā .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ tattha katamā bhavesanā ?
Yo bhavesu bhavacchando … pe … bhavajjhosānaṃ , ayaṃ vuccati bhavesanā ’’ ti , tasmā bhavesanarāgo rūpārūpabhavapatthanāti veditabbo .
Tenevāha ‘‘ bhavesanā pana arahattamaggena pahīyatī ’’ ti .
Brahmacariyassa esanā brahmacariyesanā .
Sā ca maggabrahmacariyassa , diṭṭhigatikasammatabrahmacariyassa ca gavesanavasena dvippakārāti āha ‘‘ brahmacariyaṃ esissāmī ’’ tiādi .
Diṭṭhigatikasammatassa brahmacariyassa esanāpi hi brahmacariyesanāti vuccati .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Tattha katamā brahmacariyesanā ?
Sassato lokoti vā , asassato lokoti vā , antavā lokoti vā , anantavā lokoti vā , taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā , aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā , hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā , yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāraṃ diṭṭhivisūkāyikaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ gāho patiṭṭhāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṃ titthāyatanaṃ vipariyesaggāho , ayaṃ vuccati brahmacariyesanā ’’ ti ( vibha .919).
Tasmā diṭṭhigatikasammatassa brahmacariyassa esanā diṭṭhabrahmacariyesanāti veditabbā .
Tenevāha ‘‘ diṭṭhibrahmacariyesanā pana sotāpattimaggeneva paṭippassambhatī ’’ ti .
Ettāvatā ca rāgadiṭṭhiyo esanāti
V2.269 dassitaṃ hoti .Na kevalañca rāgadiṭṭhiyo eva esanā , tadekaṭṭhaṃ kammampi .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Tattha katamā kāmesanā ?
Kāmarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ , ayaṃ vuccati kāmesanā .
Tattha katamā bhavesanā ?
Bhavarāgo tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ
M2.296 kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ , ayaṃ vuccati bhavesanā .Tattha katamā brahmacariyesanā ?
Antaggāhikā diṭṭhi tadekaṭṭhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ vacīkammaṃ manokammaṃ , ayaṃ vuccati brahmacariyesanā ’’ ti ( vibha .919).
Navavidhamānoti ‘‘ seyyassa seyyohamasmī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .4.108; dha . sa .1121; vibha .866; mahāni .21) āgato navavidhamāno .
‘‘ Kāmesanā ’’ tiādigāthāya pana brahmacariyesanā sahāti brahmacariyesanāya saddhiṃ .
Vibhattilopena hi ayaṃ niddeso .
Karaṇatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘ brahmacariyesanāya saddhiṃ kāmesanā bhavesanāti tisso esanā ’’ ti .
Tāsu brahmacariyesanaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘ itisaccaparāmāso , diṭṭhiṭṭhānā samussayā ’’ ti vuttaṃ .
Tassattho – iti evaṃ saccanti parāmāso itisaccaparāmāso .
Idameva saccaṃ moghamaññanti diṭṭhiyā pavattiākāraṃ dasseti .
Diṭṭhiyo eva sabbānatthahetubhāvato diṭṭhiṭṭhānā .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ micchādiṭṭhiparamāhaṃ , bhikkhave , vajjaṃ vadāmī ’’ ti ( a . ni .1.310).
Tā eva ca uparūpari vuddhiyā mānalobhādikilesasamussayanena vaṭṭadukkhasamussayanena ca samussayā ,‘‘ idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti micchābhinivisamānā sabbānatthahetukā kilesadukkhūpacayato hetubhūtā ca diṭṭhiyo brahmacariyesanāti vuttaṃ hoti .
Etena pavattiākārato nibbattito ca brahmacariyesanā dassitāti veditabbā .
Sabbarāgavirattassāti sabbehi kāmabhavarāgehi virattassa .
Tato eva taṇhākkhayasaṅkhāte nibbāne vimuttattā taṇhākkhayavimuttino arahato .
Esanā paṭinissaṭṭhāti kāmesanā , bhavesanā sabbaso nissaṭṭhā pahīnā .
Diṭṭhiṭṭhānā samūhatāti brahmacariyesanāsaṅkhātā diṭṭhiṭṭhānā ca paṭhamamaggeneva samugghātitā .
Evampi imissā gāthāya atthavaṇṇanā veditabbā .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Patilīnasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .