9. Ujjayasuttavaṇṇanā
39. Navame
M2.297V2.270 anukulayaññan ti anukulaṃ kulānukkamaṃ upādāya dātabbadānaṃ .Tenāha ‘‘ amhākaṃ … pe … kulānukulavasena yajitabban ’’ ti .
Vaṃsaparamparāya pacchā duggatapurisehi padātabbadānaṃ .
Evarūpaṃ kulaṃ sīlavante uddissa nibaddhadānaṃ , tasmiṃ kule daliddānipi na upacchindanti .
Tatridaṃ vatthu – anāthapiṇḍikassa ghare pañca salākabhattasatāni dīyiṃsu .
Dantamayasalākānaṃ pañcasatāni ahesuṃ .
Atha taṃ kulaṃ anukkamena dāliddiyena abhibhūtaṃ .
Ekā tasmiṃ kule dārikā ekasalākato uddhaṃ dātuṃ nāsakkhi .
Sāpi pacchā sātavāhanaṃ raṭṭhaṃ gantvā khalaṃ sodhetvā laddhadhaññena taṃ salākaṃ adāsi .
Eko thero rañño ārocesi .
Rājā taṃ ānetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi .
Sā tato paṭṭhāya puna pañcapi salākasatāni pavattesi .
Assamedhan tiādīsu porāṇakarājakāle kira sassamedhaṃ , purisamedhaṃ , sammāpāsaṃ , vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ , yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu .
Tattha nipphannasassato dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma , sassasampādane medhāvitāti attho .
Mahāyodhānaṃ chamāsikabhattavetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma , purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho .
Daliddamanussānaṃ hatthe lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vinā vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma .
Tañhi sammā manusse pāseti hadaye bandhitvā viya ṭhapeti , tasmā sammāpāsanti vuccati .
‘‘ Tāta , mātulā ’’ tiādinā pana saṇhavācābhaṇanaṃ vācāpeyyaṃ nāma , peyyavajjaṃ piyavacanatāti attho .
Evaṃ catūhi vatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhañceva hoti phītañca pahūtaannapānaṃ khemaṃ nirabbudaṃ , manussā mudā modanā ure putte naccentā apārutagharadvārā viharanti .
Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato niraggaḷan ti vuccati .
Ayaṃ porāṇikā paveṇī .
Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imañca raṭṭhasampattiṃ parivattentā ummūlaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhantiādike pañca yaññe nāma akaṃsu .
Vuttañhetaṃ bhagavatā brāhmaṇadhammiyasutte –
‘‘ Tesaṃ
M2.298 āsi vipallāso , disvāna aṇuto aṇuṃ … pe …;Te tattha mante ganthetvā , okkākaṃ tadupāgamun ’’ ti .( su . ni .301-304);
Idāni
V2.271 tehi parivattetvā ṭhapitamatthaṃ dassento ‘‘ assamedhan ’’ tiādimāha .Tattha medhantīti vadhenti .
Dvīhi pariyaññehīti mahāyaññassa pubbabhāge pacchā ca pavattetabbehi dvīhi parivārayaññehi .
Sattanavutipañcapasusataghātabhiṃsanassāti sattanavutādhikānaṃ pañcannaṃ pasusatānaṃ māraṇena bheravassa pāpabhīrukānaṃ bhayāvahassa .
Tathā hi vadanti –
‘‘ Chasatāni niyujjanti , pasūnaṃ majjhime hani ;
Assamedhassa yaññassa , ūnāni pasūhi tīhī ’’ ti .( saṃ . ni . ṭī .1.1.120);
Samman ti yugacchidde pakkhipitabbadaṇḍakaṃ .
Pāsantīti khipanti .
Saṃhārimehīti sakaṭehi vahitabbehi .
Pubbe kira eko rājā sammāpāsaṃ yajanto sarassatinaditīre pathaviyā vivare dinne nimuggoyeva ahosi , andhabālabrāhmaṇā gatānugatigatā ‘‘ ayaṃ tassa saggagamanamaggo ’’ ti saññāya tattha sammāpāsayaññaṃ paṭṭhapenti .
Tena vuttaṃ ‘‘ nimuggokāsato pabhutī ’’ ti .
Ayūpo appakadivaso yāgo , sayūpo bahudivasaṃ neyyo satrayāgoti .
Mantapadābhisaṅkhatānaṃ sappimadhūnaṃ vāja miti samaññā .
Hiraññasuvaṇṇagomahiṃsādi sattarasakadakkhiṇassa .
Sāragabbhakoṭṭhāgārādīsu natthi ettha aggaḷanti niraggaḷo .
Tattha kira yaññe attano sāpateyyaṃ anavasesato anigūhitvā niyyātīyati .
Mahārambhāti bahupasughātakammā .
Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ vividhā yattha haññare ’’ ti vakkhamānattā ‘‘ mahākiccā mahākaraṇīyā ’’ ti paṭhamo atthavikappo vutto .
Dutiyo pana atthavikappo ‘‘ mahārambhāti papañcavasena ajeḷakā ’’ tiādi vuttanti adhippāyena ‘‘ apicā ’’ tiādinā āraddho .
Nirārambhāti etthāpi vuttanayena attho veditabbo .
Nanu ca pāṇātipātādiakusalakammassa appamattakampi phalaṃ nupalabbhati , tasmā tassa nipphalabhāvaṃ avatvā ‘‘ na te honti mahapphalā ’’ ti kasmā vuttanti āha ‘‘ niravasesatthe ’’ tiādi .
Anugataṃ kulanti anukulaṃ , kulānugatanti attho .
Ye niccabhattādiṃ pubbapurisehi paṭṭhapitaṃ aparāparaṃ anupacchindantā manussā
M2.299 dadanti , te anukulaṃ yajanti nāma .Tenevāha ‘‘ ye aññe anukulaṃ yajantī ’’ tiādi .
Ujjayasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .