**အနုညတ္ထိယာ**။ ။ အနညတ္တိယာတိ အနုညာယ ၊(သာရတ္ထ)၊ ဤအလို "အနုပညတ္တိ ယာ" ဟု မရှိရ၊ "အနုညတ္တိယာ" ဟုသာရှိရမည်၊ ယောဇနာ၌ကား "ဣမာယ အနုပညတ္တိယာ တိ မဟာပဇာပတိယာ အဋ္ဌဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒံ ဥပနိဓာယ အယံ ပညတ္တိ အနုပညတ္ထိ နာမ" ဟု အနုပညတ္တိယာကိုပင် အတည်ပြု၍ ဖွင့်သွားလေသည်။
သဒ္ဓိဝိဟာရိကာယော၊ အတူနေ တပည့်မတို့ကို။
ကတွာ၊ ၍။
ဥပသမ္ပာဒေတုံ၊ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေကြကုန်ပြီ။**တေန ဘိက္ခုနာ ၊ပေ, ဝတ္တဗ္ဗံ**။ ။ နောက်ဆုံး၌ ဘိက္ခု ၁ ပါးထံ ချဉ်းကပ်၍ တောင်းပန်ပုံကို ပြလိုသောကြောင့် "တေန ဘိက္ခုနာ" ဟု ဆိုသည်၊ သံဃထံ, ဂိုဏ်းထံ ချဉ်းကပ်၍ တောင်းပန်ရာ၌ သံဃာ, ဂိုဏ်းတို့က ပြုဖွယ်များကို ပရိဝါရ, ကမ္မဝဂ် အဋ္ဌကထာ၌ အကျယ်ပြထားသည်။ ထို့ကြောင့် "ဝိတ္ထာရံ ပန ကမ္မဝိဘင်္ဂေ ဝက္ခာမ" ဟု ဆိုသည်။
ဝိဟာရပ္ပဝေသနေ၊ ကျောင်းတိုက်သို့ ဝင်ခြင်း၌။
နိဝါရဏံ၊ တားမြစ်ခြင်းကို။
("ကာတုံ အနုဇာနာမိ" ဟု ပါဠိတော်၌ စပ်)။**ဒုဿဝေဏိယာ**။ ။ ဒုဿဝေဏိယာတိ အနေကဒုဿပဋ္ဋေ ဧကတော ကတွာ ကတဝေဏိယာ ၊(ဝိမတိ), အဝတ်တို့ကို အထပ်ထပ် ထပ်ထားအပ်သော အရာကို"ဒုဿတေဏိ" ဟုခေါ်သည်၊ "ဝေဏိ" ဟု ဆိုသောကြောင့် "အထုံး" ဟု မမှတ်နှင့်၊ အထုံးဖြင့် နံရိုးတွေကို ညွတ်အောင် ပတ်၍ မဖြစ်။
("ဖာသုကာ နာမေန္တိ" ဟု ပါဠိတော်၌ စပ်)။
("ကတဝဋ္ဋိယာ၊ ပြုအပ်သော အလိပ်ဖြင့်" ဟု ရှေးနိဿယ၌ ပေး၏။)**အပါင်္ဂံ**။ ။ အချို့စာ၌ "အင်္ဂရာဂံ ကရောန္တိ" ဟုလည်းကောင်း, "အဝင်္ဂံ ကရောန္တိ" ဟုလည်းကောင်း ပါဌ်ပျက်၏၊ "အပါင်္ဂေါ အက္ခိကောဋီသု" ဟု (၂၆၁) အဘိဓာန် ရှီသောကြောင့် "အပါင်္ဂံ ကရောန္တိ" ဟု ရှိသော ပါဌ်သာ ကောင်းသည်။ ["အပ+အင်္ဂ" ဟု ပုဒ်ခွဲ၊ မျက်လုံး၏ အပြင်အထောင့် (မျက်ထောင့်)၊] မျက်လုံးတို့ကို မျက်ရေးကွင်းသောအခါ မျက်ထောင့်အရပ်၌ အောက်သို့ ကျလာသော အရေးအကြောင်းငယ်ပြုခြင်းကို "အပါင်္ဂံ ကရောန္တိ" ဟု ဆိုသည်။
ဝါ၊ ထူးခြာသော အရေးအသားကို။
ကရောန္တိ၊ န်၏။ပကိဏ္ဏကာပဏံ၊ ရောပြွမ်းသော ဈေးဆိုင်ကို။
ပသာရေန္တိ၊ ကုန်၏။
ဝိသေသကံ။ ။ "ဝိသေသကန္တိ ပတ္တလေခါဒိ (ဝဏ္ဏလေခါဒိ) ဝဏ္ဏဝိသေသံ" ဟု ဝိမတိ၌လည်းကောင်း၊ "ဝိသေသကန္တိ ဝတ္တဘင်္ဂံ (ပတ္တဘင်္ဂံ") ဟု သာရတ္ထ၌လည်းကောင်းဖွင့်၏၊ အချုပ်မှာ "ဝိသေသကော တု တိလကော" ဟူသော အဘိဓာန်(၃၀၀) နှင့်အညီ မျက်နှာ၌ လှပအောင် ပြုအပ်သော ထူးခြားသော မှန်ကူပြောက်, မှန်ကူကွက်, အရေးအကြေားင်း ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုးကို "ဝိသေသက" ဟုခေါ်သည်။
သာလောကေ တိဋ္ဌန္တိ။ ။ "သာလောကေ- အရောင်အလင်းနှင့် တကွဖြစ်သော အရပ်၌" ဟုပေး၊ တံခါး ပေါက်မကြီးကို ဖွင့်လိုက်သောအခါ အရောင်အလင်းရ၏၊ ထိုအရပ်၌ ကိုယ်၏ဘေးတစ်ဖက်ကို ဖော်၍ ရပ်နေကြသည်ဟူလို။ [ယောဇနာ၌ "သာလောက" အရ တံခါးကိုယူ၍ "သာလောကေ တိဋ္ဌန္တီတိ ဧတ္ထ သံဝဇ္ဇတိ အာလောကာ ဧတ္တာတိ သာလောကန္တိ ကတွာ ဒွါရံ ဝဟေတဗ္ဗံ" ဟု ဖွင့်လေသည်။]
ဣတိ၊ ဤအနက်သည်။ ဝါ၊ ကို။ ဝုတ္တံ၊ သည်။ ဟောတိ၊ [အစိမ်းအကျက်ရောပြွမ်းနေသည်ကို "ပကိဏ္ဏက" ဟု ဆိုဟန်တူသည်။]ဘိက္ခူနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခုနီဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂာဟာပေတွာတိ၊ ကား။
ဟိယျော၊ ယမန်နေ့၌။
ပဋိဂ္ဂဟေတွာ၊ အကပ်ခံပြီး၍။
[အချို့စာ၌ "ပဋိဂ္ဂါဟေတွာ - ကပ်စေ၍" ဟုရှိ၏၊ အဓိပ္ပာယ်တူ။]
ထပိတမံသံ၊ ထားအပ်သော အသားကို။
(ပရိဘုဉ္ဇိ တဗ္ဗံ ၌စပ်)။
အတ္တနော ပရိဘောဂတ္ထာယ။ ။ "တုမှေယေဝ ပရိဘုဉ္ဇထ" ဟု လျှောက်၍ ယူအပ်သောခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ဖြစ်စေ, သင်္ကန်းစသည်ကို ဖြစ်စေ, မိမိအနည်းငယ်သုံးစွဲပြီးမှသာ သူတစ်ပါးအား တစ်ဆင့် လှူကောင်းသည်ကို သတိပြုပါ၊ အထူးမလျှောက်ဘဲ လှူလျှင်ကား မိမိ မသုံးစွဲဘဲလည်း တစ်ဆင့်လှူကောင်း၏။
ဘိက္ခူနီဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ။ ။ ပါဠိတော် သီဟိုဠ်မူ၌ "ဘိက္ခုနီတိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ" ဟုရှိ၏၊ ဆိုလိုရင်းကား... ဘိက္ခုတို့ အကပ်ခံအပ်ပြီးသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်သည် ဘိက္ခုနီတို့အတွက် အကပ်မခံအပ်သေးသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘိက္ခုတို့၏ သန္နိဓိကို ဘိက္ခုနီကို သုံဆောင်နိုင်သည်၊ ထိုသို့ သုံဆောင်ရာဝယ် ကပ်မည့် သူ သာမဏေ မရှိလျှင် ဘိက္ခုတို့ကိုပင် "ကပ်စမ်းပါ" ဟု လျှောက်၍ အကပ်ခံပြီးလျှင် ဘိက္ခုနီတို့ သုံးဆောင်ကောင်းသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် "ဘိက္ခုနီဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ" ဟု ရှိသော သီ အမူတိုင်းသာ ကောင်း၏။
အဇ္ဇ၊ ယနေ့။ အဘိသ္မိံ၊ ဘိက္ခုတို့မှ အခြားသော။ အနုပသမ္ပန္နေ၊ လူသာမဏေသည်။ အသတိ၊ မရှိလတ်သော်။ ဘိက္ခူဟိ၊ တို့သည်။ ဝါ၊ တို့ကို။ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ၊ တစ်ဖန်ယူစေ၍။ ဝါ၊ ကပ်စေ၍။ ဘိက္ခုနီဟိ၊ တို့သည်။ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ သုံးဆောင်နိုင်၏။အဋ္ဌန္နံ ဘိက္ခူနီနံ ယထာဝုဍ္ဎန္တိ ဧတ္ထ၊ ၌။
(ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော)၊
ပုရေ၊ ရှေ့၌။
အဋ္ဌသု၊ ၈ ပါးကုန်သော ဘိက္ခုနီတို့သည်။
နိသိန္နာသု၊ ထိုင်ပြီးကုန်လတ်သော်။
တာသံ၊ ထိုရှစ်ပါးသော ဘိက္ခုနီတို့၏။
ကာရိတ်ကံ ဓာတ်ကတ္တား။ ။ ဘိက္ခုနီဟိသည် ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ၌ တွာပစ္စည်းနှင့် ပရိဘုဉ္ဇိတုံဝယ် တုံ ပစ္စည်းတို့၏ ကတ္တားတည်း၊ ဘိက္ခူဟိကား "ပဋိဂ္ဂါစောပေတွာ" ၌ ဏာပေ ပစ္စည်းဝယ် စပ်ခိုက်ကာရိတ်ကံ, ဂဟဓာတ်ဝယ် စပ်ခိုက် ဓာတ်ကတ္တားတည်း၊ အဋ္ဌကထာ၌ ဘိက္ခုနီဟိကို (ပါဠိတော်အတိုင်း ရှေ့ကမထားဘဲ) နေရာလွှဲ၍ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၌ စပ်ဖို့ရန် နီးနီ ကပ်ကပ်ထားသည်၊ ဘိက္ခူဟိကိုကား ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ၌ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း စပ်စေရမည်၊ ပါဠိတော်၌မူ အဋ္ဌကထာနိဿယကြည့်၍"ဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ" ဟု ပေးပါ။
အာသနံ သင်္ကမေန္တိယော။ ။ စာအုပ်တို့၌ ပါဌ်အမျိုးမျိုး ရှိနေ၏။ "သံကသာ ယန္တိကော" ဟု သံကသေဓာတ်, တစ်နည်း သံပုဗ္ဗ ကသေဓာတ်ဖြင့် လည်းရှိ၏၊ ထိုဓာတ်များကား "နေခြင်း" အနက်ဟောတည်း။ ဤနေရာ၌ "အာသနံ- နေရာကို၊ သကသာယန္တိယော- နေကုန်စဉ်" ဟု အနက် မဖြစ်နိုင်၊ သင်္ကာယန္တိယောပါဌ်လည်း အနက်မရ၊ ထို့ကြောင့် "သင်္ကာမေန္တိ ယော" ဟု ရှိသည့်မည် ထင်သည်၊ "အာသနံ- နေရာကို၊ သင်္ကာမေန္တိယော- ပြောင်းရွှေ့စေရကုန်သည်၊၊ ဟုတွာ- ၍၊ ဝါ- ကြောင့်၊ ကာလံ- ဆွမ်းစားချိန်ကို၊ ဝီတိနာမေသုံ- လွန်စေကြကုန်ပြီ" ဟု ပါဠိတော်၌ ပေးပါ၊ အညံ ဝုဋ္ဌာပေတွာ အညံ နိသီဒါတပေန္တိယောကား ပြောင်းရွှေ့စေပုံကို ပြသော အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်တည်း၊ ကာလံကို "ဘောဇနကာလံ" ဟုည်းကောင်း၊ ဝိ+အတိုပုဗ္ဗ၊ နမုဓာတ်, ကာရိတ်ဏေပစ္စည်းကို "အတိက္ကာမေသုံ" ဟုလည်းကောင်း ဖွင့်သည်။
အမ္ဘန္တရိမာ၊ အတွင်း၌ဖြစ်သော။ (၈ ပါးအတွင်း ထိုင်ရလောက်အောင် ဝါရှိသော)။ အညာ၊ အခြားသော ဘက္ခုနီသည်။ သစေ အာဂစ္ဆတိ၊ အကယ်၍ လာအံ့။ (ဧဝံ သတိ) သာ၊ ထိုဘိက္ခုနီသည်။ အတ္တနော၊ မိမိအောက်။ နဝကံ၊ ငယ်သော ဘိက္ခုနီကို။ ဥဋ္ဌာပေတွာ၊ ထစေ၍။ နိသီဒိတုံ၊ ထိုခြင်းငှာ။ လဘတိ၊ ရ၏။**နဝကမ္မံ**။ ။ နဝကမ္မန္တိ နဝကမ္မံ ကတွာ ဧတ္တကာနိ ဝဿာနိ ဝသသူတိ အပလောကေတွာ သံဃိကဘူမိဒါနံ၊ သာရတ္ထ၊ ဆိုလိုရင်းကား ဥပဿယမလောက်သောကြောင့် ဘိက္ခုနီတို့၏ သံဃိကမြေ၌ နဝကမ္မကို ပြု၍ (အသစ်ကျောင်းဆောက်ပြီးလျှင် နှစ်အတော်ကြာကြာ နေဖို့ရန် ခွင့်ပြုတော်မူခြင်းတည်း။ ပန၊ ကား။
ဩဒါတာနိ၊ အဝတ်ဖြူတို့ကို။
ဂဟေတွာ၊ ယူ၍။
(ဝတ်၌)။
ဝိဗ္ဘန္တာ၊ လူထွက်သော ဘိက္ခုနီသည်။
ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တံ၊ ရှင်သာမဏေ အဖြစ်မျှကို။
လဘတိ၊ ရသေး၏။
[တိတ္ထိဘောင်သို့ ပြောင်းရွှေသူသည် ဗုဒ္ဓသာသနာကို ငဲ့ကွက်မှု မရှိတော့၊ လူဝတ်ဝတ်သူအား ဗုဒ္ဓသာသနာကို ငဲ့ကွက်မရှိသေး၏၊ ထို့ကြောင့် သာမဏေဖြစ်နိုင်သေးသည်။]
ယဒေဝ သာ ဝိဗ္ဘန္တာ။ ။ ယဒေဝ (ယံ+ဧဝ) ဝယ် ယံ၌ ပဌမာ သိ ဝိဘတ်ကို "ဟိတ်အနက်ဟော" ဟူ သိစေလို၍ "ယသ္မာ" ဟုဖွင့်သည်။ တဒေဝ ၌ တံလည်း နည်းတူ၊ (တစ်နည်း) "ယဒေဝ" ဟူသော နိပါတ်ပုဒ်ပေါင်းသည်ပင်" ယသ္မာ အနက်ဟော" ဟု ကြံပါ၊ တဒေဝ ၌လည်းနည်းတူ၊ အတ္တေနော၊ ပေ၊နိဝတ္တာ" အဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သည်။ ဩဒါတနိဝတ္ထာ" ဟုအချို့စာအုပ်တို့၌ ရှိ၏၊ "ဩဒါတာတိ ဝတ္ထာနိ နိဝတ္ထာ" ဟုလည်း မူကွဲရှိ၏၊ ယောဇနာ၌ ကား "ဩဒါတာနိ- ကုန်သော၊ ဝတ္ထာနိ- တို့ကို၊ ဝသိတာနိ- ဝတ်အပ်ကုန်ပြီ" ဟု တစ်မျိုးရှိလေသည်၊ အဓိပ္ပာယ်တူပင်တည်း၊ ဆိုလိုရင်းမှာ.. ဘိက္ခုနီတို့သည် လူတတ်လဲခြင်းကြောင့် ဘိက္ခုနီမဟုတ်တာ့၊ လူဝတ်ကြောင်ဖြစ်သွားလေပြီ၊ သိက္ခာချခြင်းကြောင့်ကား ဘိက္ခုနီအဖြစ်မှ မရှေ့လျောသေး၊သိက္ခာချ၍လည်း မဖြစ် ဟူလို။
ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတိ။ ။ ဤသူမကား လူ့အဝတ်ကို ဝတ်သူ မဟုတ်, တိတ္ထိဘောင်သို့ ပြောင်းရွှေ့သူတည်း၊ ထို့ကြောင့်ရှင်သာမဏေမျှ ဖြစ်ခွင့်မရတော့၊ ပဗ္ဗဇ္ဇမ္ပိ န လဘတီတိ တိတ္ထာ ယတနသင်္ကန္တာယ အဘဗ္ဗတာဝူပဂမနတော န လဘတိ၊ သာရတ္ထ၊ တိတ္ထိဘောင်သို့ ပြောင်းရွေ့ သည့်အတွက် အဘဗ္ဗဖြစ်သွားသောကြောင့်ရှင်သာမဏေ အဖြစ်ကိုမျှ မရတော့ ဟူလို။ ["ဩဒါတာနိ ဂဟေတွာ" ၌ ဩဒါတရ တကယ်ဖြူသော အဝတ်ကိုမှ "ဩဒါတ" ဟု ဆိုလိုသည်မဟုတ်၊ ဖန်ရည်မဆိုးအပ်သောကြောင့် အဝတ်ဟူသမျှကို "ဩဒါတ" ဟု ဆိုလိုသည်။]
**ဣဒံ ၊ပေ၊ ဝဋ္ဋတိ**။ ။ ဣဒံ ဩဒိဿ အနုညာတံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒကတောဝါ ဥဘတောဝါ အဝဿဝေ သတိပိ (ကိလေသာမိုးရေဖြင့် စိုစွတ်ခြင်း ဖြစ်ပါသော်လည်း) ဩဒိဿ အနုညာတတ္တာ ဝဋ္ဋတိ၊ ခြေကိုတိုင်၍ ရှိခိုးမှုစည်ကို ပြုရာ၌" အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ သာဒိတုံ" ဟု သီးခြား ခွင့်ပြုတော်မူအပ်သောကြောင့် ဧကတော အဝဿုတ, ဥဘတော အဝဿုတဖြစ်စေကာမူ အပ်ပါသည် ဟူလို၏။ **ဥပရိပဒရ မတ္တမေဝ**။ ။ အောက်၌ ကျင်ကြီးတွင်း တူး၍ထား၏၊ တွင်း၏အပေါ်၌ ကား တစ်ထောင်, နှစ်တောင် စသည်မြင့်မှ ပျဉ်ချပ် အခင်းသာရှိ၏၊ တွင်းနှင့် ပျဉ်ချပ်အခင်း၏ အကြား၌ အကာမရှိသောကြောင့် ဟင်းလင်းပြင် ဖြစ်၍နေ၏၊ ထို့ကြောင့် ဒရမတ္တမေဝကို "သဗ္ဗဒိသာသု ပညာယတိ" ဟု ဆိုသည်၊ ဘိက္ခုနီတို့ထိုင်၍ ကျင်ကြီးကို စွန့်သော နေရာ၌ကား "ဥပရိ ပဋိစ္ဆေန္နေ" နှင့် အညီ အကာအရံ ရှိရပေလိမ့်မည်၊ "ဤကဲ့သို့ သော ဝစ္စကုဋိ၌လည်း ဟေဋ္ဌာပိဝဋ (အောက်၌ ဟင်းလင်းပြင်) ဖြစ်သောကြောင် ( ကိုယ်ဝန်ကို စွန့်ချမှုစသော မတော် မလျော်အမှုကို မပြုနိုင်ရကား) ကျင်ကြီးစွန့်ခြင်းငှာ အပ်ပါ၏" ဟူလို။