**မာနတ္ထံ**။ ။ "ဘိက္ခုမာနတ္တာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ" ဟု ပါတိမောက်၌ မိန့်တော်မူသောကြောင့် "မာနေန္တီတိ မာနာ- မြတ်နိုးကြ, ကျေနပ်ကြသော ရဟန်းများ၊ မာနာနံ- မြတ်နိုးကျ, ကျေနပ်ကြသော ရဟန်းတို့၏၊ ဘာဝေါ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ကျင့်ဝတ်တည်း၊ မာနတ္တံ- ဝတ်" သံဃာဒိသေသ် အာပတ်သင့်နေ၍ ရဟန်းများက မကျေမနပ် မကြည်မညိုဖြစ်၍နေရာ ဤကျင့်ဝတ်ကို ကျင့်လိုက်မှ ကျေနပ်ကြ, ကြည်ညိုကြသောကြောင့် ဤကျင့်ဝတ်ကို "မာနတ္တ" ဟု ခေါ်သည်။
[သမောဓာနေတွာ+ ဒါတဗ္ဗံ+ မာနတ္တံ+ သမောဓာန မာနတ္တံ၊ ဩဓာယ "ဧကတော ကတွာ" ဟု ထပ်ဖွင့်သည်။ ဤနေရာ၌ အဝပုဗ္ဗ ဓာဓာတ်သည် တစ်ပေါင်းတည်း ပြုခြင်းအနက်ကို ဟော၏။]
တေန၊ ထို ၄ ပါးသော မာနတ်တို့တွင်။
ဣဒံ၊ ဤမာနတ်ကို။
အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယ ၊ပေ၊ မာနတ္တံတိ၊ ဟူ၍။
ဝစနတော၊ ဟောတော်မူခြင်းကြောင့်။
အပ္ပဋိစ္ဆန္န မာနတ္တံဟိ၊ ဟူ၍။
ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သိထိုက်၏။**ဝေဒယာမိ**။ ။ ဝိဒဓာတ် ဏယပစ္စည်းဖြင့် "ဝေဒယာမိ" ဟု ရူပသိဒ္ဓိ အလို လည်းကောင်း, ဏိပစ္စည်းဖြင့် ဣကို ဣယပြု၍ "ဝေဒိယာမိ" ဟု မောဂ္ဂလ္လာန် အလိုလည်းကောင်း ပါဌ် ၂ မျိုးရှိ၏၊ ဝိဒဓာ်သည် ဘူဝါဒိဂိုဏ်းဖြစ်မူ ဉာဏ (သိခြင်း) အနက်ကို ဟော၏။ ကာရိတ်ဏယပစ္စည်း, (ဏိပစ္စည်း) ဖြင့် "မာနတ်ကျင့်နေကြောင်းကို သိစေပါ၏၊ သိအောင်လျှောက်ထားပါ၏" ဟု အနက်ထွက်၏၊ ဤအနက်ကိုသာ ဝိမတိ နှစ်သက်သည်၊ စုရာဒိဝိဒ ဓာတ်သည် အနုဘဝန(ခံစားခြင်း) အနက်ကို ဟော၏၊ ဤအနက်ကို သာရတ္ထနှစ်သက်၍ "ဝေဒယာမိ" ကို (ဝေဒယာမီတိ စိတ္တေန သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သုခံ အနုဘဝါမိ၊ န တပ္ပစ္စယာ အဟံ ဒုက္ခိတောတိ အဓိပ္ပါယော- စိတ်ဖြင့် လက်ခံ၍ သုခဝေဒနာကိုခံစားပါ၏၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် ဒုက္ခမဖြစ်ပါ- ဟူလို) ဟု ဖွင့်လေ၏၊ ဤဝါဒကို ဝိမတိ၌ ဝဒန္တိဟု ဆိုသည်။ [ဝေဒယာမဟံတိ ဇာနာပေမိ၊ အဟံ အာရောစေမီတိ အတ္ထော၊ အနုဘဝါမီတိပိဿ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ ပုရိမံ ပန ပသံသန္တိ၊ အာရောစနဝစနတ္တာ၊ ဘာ့ကြောင့်နည်း - မာနတ်ပြောကြားကြောင်း စကားဖြစ်သော ကြောင့်တည်း၊ ဝမတိ။]
သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ ချရာ၏။
ဝါ၊ ချနိုင်၏။အပ္ပဘိက္ခုကော၊ နည်းသော ရဟန်းရှိသော။
ဝိဟာရော၊ ကျောင်းတိုက်သည်။
သစေ ဟောတိ၊
သဘာဂါ၊ သဘောတူကုန်သော။
တဿ အာရောစေတွာ။ ။ "ယဿ နာရောစိတံ၊တဿ အာရောစေတွာ" ဟု ဆိုသောကြောင့် သိမ်းတွင်းကုန်းက ပြောကြားအပ်ခဲ့ပြိးသော ရဟန်းဖြစ်လျှင် မပြေားကြားဘဲ ချနိုင်၏၊ ဤအာရောတွာ အရ ပြောကြားရခြင်းမှာလည်း မပြောကြားလျှင် "ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋ်" အာပတ်သင့်မည်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ တစ်ချို့တရားတို့က ဝတ်ဆောက်တည်ရာနေ့၌ပင် နံနက်စောစော အရုဏ်မတက်ခင် တစ်ဖန်ပြန်၍ ဝတ်ဆောက်တည်ပြီးလျှင် တစ်အရုဏ်ရအောင် ယူလိုသော ပုဂ္ဂိုလ်အတွက် ရတ္တိစ္ဆေဒမဖြစ်အောင် "အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ" ဟု မိန့်ကြောင်းကို ဆိုကြ၏။ ထိုသို့ ဆိုခြင်းမှာ ရတ္တိစ္ဆေဒအကြောင်း ၃ ပါးတွင် အနာရောစန အကြောင်းနှင့် ဆိုင်သောကြောင့်တည်း။
ဝိမတိ။ ။ အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံတိ ဒုက္ကဋပရိမောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ကေစိ ပန တဒဟေဝ ပုန ဝတ္တံ သမာဒိယိတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုကာမဿ ရတ္တိစ္ဆေဒ ပ၇ိဟာရတ္ထံတိပိဝဒန္တိ၊ (အကယ်၍ ယခုဝတ်ချရာ၌ အဖေါ်ဖြစ်သော ရဟန်းသည် နံနက် အရုဏ်မတက်ခင်ဝတ်ကြားရာ၌ ပကတတ်အဖြစ်ဖြင့် ပါဦးမည်ဖြစ်လျှင် ရတ္တိစ္ဆေဒဖြစ်ဖွယ် မရှိပါ။
မှတ်ချက်။ ။ ထိုမာနတ်ကျင့်နေသော ရဟန်းသည် ခဏ္ဍသိမ်အတွင်းမှာဖြစ်စေ, သိမ့်အပြင်မှ ဖြစ်စေ ဝတ်ချသော်လည်း ထို မာနတ်ဟူရာ ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ သိမ်းတွင်းမပါသော ရဟန်းများရှိနေသေးလျှင် ထိုရဟန်းများကိုလည်း ဝတ်ကြားနိုင်မှ ထိုနေ့အတွက် အရုဏ်ယူရမည်ဖြစ်မည်၊ ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိသမျှ ရဟန်းအားလုံးကို တတ်မကြားနိုင်လျှင် ထိုနေ့အတွက် အရုဏ်ကို မရနိုင်ဟု ယူကြသည်။
ဘိက္ခူ၊ တို့သည်။ သစေ ဝသန္တိ၊ (ဧဝံ သတိ)၊ ဝတ္တံ၊ ဝတ်ကို။ အနိက္ခိပိတွာ၊ မချမူ၍။ အန္တောဝိဟာရေယေဝ၊ ကျောင်းတိုက်၏ အတွင်း၌သာ။ ရတ္တိယော၊ တို့ကို။ ဂဏေတဗ္ဗာ၊ ရေတွက်ထိုက်ကုန်၏။အထ၊ သို့မဟုတ်။
သောဓေတုံ၊ သုတ်သင်ခြင်းငှါ။
န သက္ကာ၊ မတတ်ကောင်သည်။
(သစေ ဟောတိ)၊
(ဧဝံ သတိ)၊
ဝုတ္တနယေနေဝ၊ သာ။
(ပါရိဝါသိကက္ခန္ဓက၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းဖြင့်သာ)။
ဝတ္တံ နိက္ခိပတွာ, ပစ္စူသသမယေ၊ မိုးသောအခါ၌။
စတူဟိဝါ၊ ၄ ပါးသော်လည်းဖြစ်ကုန်သော။
ပဉ္စဟိဝါ၊ ၅ ပါးသော်လည်းဖြစ်ကုန်သော။
ဘိက္ခူဟိ၊ တို့နှင့်။
(အဝုတ္တဝိကပ္ပနတ္ထ ဝါသဒ္ဒါကြောင့် ထို့ထက်အလွန် ရဟန်းများကိုလည်း ယူပါ။)
သဒ္ဓိံ, ပရိက္ခိတ္တဿ၊ ကာရံအပ်သော။
ဝိဟာရဿ၊ ကျောင်းတိုက်၏။
ပရိက္ခေပတော၊ အကာအရံမှ လည်းကောင်း။
အပရိက္ခိတ္တဿ၊ မကာရံအပ်သော။
(ဝိဟာရဿ)၊
ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနတော၊ အကာအရံထိုက်သော အရပ်မှာလည်းကောင်း။
(ထိုအရပ်ကို စီဝရက္ခန္ဓက၌ ပြခဲ့ပြီ)။
ဒွေလေဍ္ဍပါတေ၊ ခဲ ၂ ကျ အရပ်တို့ကို။
အတိက္ကမိတွာ၊ ကျော်လွန်၍။
မဟာမဂ္ဂတော၊ လမ််းမှ။
(အများသွားလမ်းမှ)။
ဩက္ကမ္မ၊ ဖဲ၍။
ဂုမ္ဗေနဝါ၊ ချုံဖြင့်သော်လည်းကောင်း။
ဝတိယာ ဝါ၊ စည်းရိုးဖြင့် သော်လည်းကောင်း။
ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနေ၊ ဖုံးကွယ်အပ်သော အရပ်၌။
နိသီဒိတဗ္ဗံ၊ နေရာ၏။
ဒွေ လေဋ္ဋုပါတေ အတိက္ကမိတွာ။ ။ ကျောင်းတိုက်မှ ခဲ ၂ ကျလွန်ရာအရပ်ကို ညွန်ပြခြင်းသည် ကျောင်းတိုက်အတွင်းမှ စကားပြောသံ, စာအံသံစသော အသံများကို မကြားဖို့ရန်တည်း၊ အကယ်၍ တိတ်ဆိတ်သော ကျောင်းတိုက်ဖြစ်လျှင် ခဲ ၂ ကျမလွန်ခြင်းကြေင့် အပြစ်မရှိဟု ယူကြသည်။ [ဒွေ လေဋ္ဋုပါတေ အတိက္ကမိတွာတိ ဣဒံ ဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ သဇ္ဈာယာဒိ သဒ္ဓသဝနုပစာရ ဝိဇဟနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဝိမတိ။]
မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မ။ ။ လူအများ သွားလာရာလမ်းမကြီးမှ ဖဲဖို့ရန် ညွန်ပြခြင်း ကား ခရီးသွားရဟန်းတို့၏ မိမိတို့နေရာ ၁၂ တောင် ဥပစာရအတွင်းရောက်လာမည်ကို တားမြစ်လိုသောကြောင့်တည်း၊ အကြောင်းအားလျော်စွာ လမ်းမကြီးမှ မရှောင်ဖဲနိုင်လျှင် လမ်းသွားသောရဟန်းများ ၁၂ တောင် ဥပစာအတွင်း ဝင်လာသောအခါ ဝတ်ကြားရမည်၊ ထိုသို့ ဝတ်ကြားနိုင်လျှင် လမ်းမကြီး မှ မရှောင်လွှဲမှုကြောင့် အပြစ်မရှိပါ၊ ၁၂ တောင် ဥပစာအတွင်း ဝင်လာသည်ကို သိလျက် ဝတ်မကြားလျှင် ရတ္တိစ္ဆေဒ, ဝတ္တဘေဒဖြစ်သည်၊ဒ မသိလျှင် ရတ္တိစ္ဆေဒသာဖြစ်သည်၊ [မဟာမဂ္ဂတော ဩက္ကမ္မာတိ ဣဒံ မဂ္ဂပဋိပန္နာနံ ဘိက္ခူနံ ဥပစာရာတိက္ကမနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဝိမတိ။]
ရမ္မေနဝါ ဝတိယာဝါ။ ။ "ချုံစည်းရိုးတို့ဖြင့် ကွယ်ကာအပ်သော အရပ်တို့၌ နေရမည်" ဟု ညွှန်ပြခြင်းကား ဝတ်ဆောက်တည်နေသော မိမိက ၁၂ တောင် အပြင်ဘက် ဝေးကါာသော အရပ်၌ ရဟန်းများကို မမြင်ဖို့ရန်တည်း၊ အကယ်၍ မြင်လျှင် မည်မျှပင် ဝေးကွာသော်လည်း လိုက်၍ ဝတ်ကြားခွင့်ရှိသည်၊ [ဂုမ္ဗေနဝါတိ အာဒိ ဒဿနုပစာရဝိဇဟနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဝိမတိ။]
**ဧကံ ဘိက္ခုံ ၊ပေ၊ ဝဋ္ဋတိ**။ ။ ရဟန်းတစ်ပါးသို့ ချန်ထားခြင်းသည် အရုဏ်တက်သောအခါ ဝတ်ချဖို့ရန်တည်း၊ "ကြွင်းသော ရဟန်းတို့သည် ပြုဖွယ်ကိစ္စရှိလျှင် သွားကောင်း၏" ဟူရာ၌ သွားကြသော ရဟန်းတို့၏ ကိစ္စကိုသာ ညွန်ပြခြင်းတည်း၊ ကိစ္စမရှိသော်လည်း သွားကောင်းသည်သာ၊ ထိုသို့ သွားခြင်းကြောင့် "ဦနေဂဏေ စရဏအပြစ် မဖြစ်ပါ" ဟူလို။ [သတိ ကရဏီယေဟိ ဣဒံ ဂန္တုဿ ကာရဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ အသတိ ကရဏီယေပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋဝိ၊ ဝိမတိ။]
(ကျောင်းတွင်းဝင်သွားလျှင် အခြားရဟန်းများကိုဝတ်ကြား၍ ချရမည်ဖြစ်သောကြောင့် "ဝိဟာရတော နိက္ခန္တံဝါ" ဟုလည်းကောင်း, ရှေးက မကြားရသေးသော ရဟန်းဖြစ်၍ "အာရောစေတွာ" ဟုလည်းကောင်း ဆိုသည်။)ကဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ရဟန်းကို။
သစေ န ပဿတိ၊ အကယ်၍ မမြင်အံ့။
(ဧဝံ သတိ)၊
ဝိဟာရံ၊ ကျောင်းတိုက်သို့။
ဂန္တွာ၊ ၍။
အတ္တနာ၊ မိမိနှင့်။
သဒ္ဓိံ၊ အတူ။
ဂတဘိက္ခူသု၊ သွားသော ရဟန်းတို့တွင်။
ဧကဿ၊ တစ်ပါးသော ရဟန်း၏။
သန္တိကေ (ဝတ္တံ) နိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊
ဣတိ မဟာသုမတ္ထေရော အာဟ၊
အယဉ္စ၊ပေ၊ န ဟောတိ။ ။ "ရဟန်းတစ်ပါးကိုချန်၍ ကျန်ရဟန်းများ ပြန်သွားလျှင် ဦနေဂဏေစရဏအပြစ် မဟုတ်ပါလော၊ ထိုကျန်ရစ်သော ရဟန်းတစ်ပါးသော်မှ ပြန်၍ သွားပြန်လျှင် ဝိပ္ပဝါသအပြစ် မဖြစ်ပါလော" ဟု စောဒနာဖွယ်ရှိသောကြောင့် "အယဉ္စ ၊ပေ၊ န ဟောတိ" မှ မိန့်သည်၊ ထိုမာနတ္တစာရိက ရဟန်းက ၄ ပါးစသော ဂိုဏ်းအား မာနတ်ကြားပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဦနေဂဏေစရဏဒေါသ မဖြစ်၊ "ရဟန်းအများပင်ရှိနေသည်" ဟု ထင်သောကြောင့် "ဝိပ္ပဝါသအဖြစ်လည်း မဖြစ်ပါ" ဟူလို။
မှတ်ချက်။ ။ ဤ၌ သလ္လက္ခေတွာ ဟု ဆိုသောကြောင့် ရဟန်းများ ပြန်သွားစဉ်က ထိုမာနတ္ထစာရိကရဟန်းအား မပြောဘဲ ပြန်သွားသည်ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ (ဘိက္ခူနဉ္စ အတ္ထိဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာတိ ပကတတ္တာ (ပကတတ်ရဟန်းတို့သည်) ဂတကာလေ တဿ အနာရောစေတွာဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ ဘိက္ခူနဉ္စ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရေ အတ္ထိဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာတိ အတ္ထော၊ ဧတ္ထစ ဂဏဿ အာရောစေတွာတိ ဣမိနာ ဦနေဂဏေစရဏ ဒေါသဘာဝံ ဒဿေတိ၊ ဘိက္ခူနဉ္စ အတ္ထိဘာဝံ သလ္လက္ခေတွာတိ ဣမိနာ ဝိပ္ပဝါသဒေါသာဘာဝံ ဒဿေတိ၊ ယောဇနာ။)
ဧကဿ သန္တိကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ။ ။ အရုဏ်မတက်မီက ထိုရဟန်းထံ မာနတ်ကြားပြီး ဖြစ်သောကြောင့် အရုဏ်တတ်ပြီးသောအခါ မာနတ်ကြားဖွယ်မလိုတော့ရကား အာရောစေတွာ မထည့်ဘဲ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ ဟုသာ ရှိသည်၊ မဟာပဒုမထေရ်၏ ဝါဒ၌ကား အရုဏ်မတက်ခင်က ဝတ်ကြားပြိးပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် မပါဝင်သောကြောင့် "အာရောစေတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ"ဟု ဆိုသည်၊ ဤအဆို ၂ မျိုးကို ထောက်လျှင် အရုဏ်မတက်မှီက တစ်ကြိမ်ကြားပြီးဖြစ်လျှင် "ဒေဝသိကံ အာရောစေတဗ္ဗံ" ဟု ဆိုနိုင်၏၊ အရုဏ်တက်ပြီးနောက် ဝတ်ချခါနီးမှ ထပ်၍ ကြားဖွယ် မလိုဟု သိသာသည်။
စ၊ ဆက်။
အဗ္ဘေန္တေဟိ၊ အဗ္ဘာန်သွင်းသော ရဟန်းတို့သည်။
ပဌမံ၊ စွာ။
အဗ္ဘာနာရဟော၊ အဗ္ဘာန်ထိုက်သူကို။
ကာတဗ္ဗော၊
နိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပရိဟာရော။ ။ အနိက္ခိတ္တဝတ်ကျင့်နေသော ရဟန်းတို့မှာ ကျောင်းတိုက် ဥပစာအတွင်း၌ ရှိသမျှ ရဟန်းတို့အား ပြောကြားဖို့ရန် တာဝန်ရှိသော်လည်း နိက္ခိတ္တ ဝတ်ကျင့်သော ရဟန်းတိုအား ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိ ရဟန်းအားလုံးအား ကြားဖွယ်မလို၊ "ဒိဋ္ဌရူပ- မြင်အပ်သော အဆင်းရှိသော ရဟန်း, သုတသဒ္ဒ ကြားအပ်သော အသံရှိသော ရဟန်းနှင့် ၁၂ တောင် ဥပစာအတွင်း၌ ရောက်နေသော ရဟန်းတို့အားသာ ဝတ်ကြားဖို့ရန် တာဝန်ရှိသည်၊ ဤကား နိက္ခိတ္တဝ်ဆောက်တည်သာ ရဟန်းများအတွက် သီးခြားဖြစ်သော အစောင့် အရှောက်တည်း" ဟု မဟာပဒုမထေရ် ဆိုလိုသည်။
ဋီကာ။ ။ အနိက္ခတ္တဝတ္တေန အန္တော ဥပစာရဂတာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အာရောစေတဗ္ဗတ္တာအယံ နိက္ခိတ္တဝတ္တဿ ပရိဟာရောတိ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ နိက္ခိတ္တဝတ္တဿာတိ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပရိဝသန္တဿာတိ အတ္ထော၊ အယံ ပနေတ္ထ ထေရဿ အဓိပ္ပါယော၊ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပရိဝသန္တဿ ဥပစာရဂတာနံ (ကျောင်းတိုက် ဥပစာအတွင်း၌ ရောက်နေကုန်သော) သဗ္ဗေသံ အာရောစနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ဒိဋ္ဌရူပါနံ သုတသဒ္ဒါနံ အာရောစေတဗ္ဗံ၊ အဒိဋ္ဌအသုတာနမ္ပိ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထဂတာနံ အာရောစေတဗ္ဗံ၊ ဣဒံ ဝတ္တံ နိက္ခိပိတွာ ပရိဝသန္တဿ လက္ခဏန္တိ။
မှတ်ချက်။ ။ ဤမဟာပဒုမထေရ်၏ ဝါဒကို အဋ္ဌကထာလည်း သဘောတူ၍ နောက်ထားသည်၊ ဤဝါဒအတိုင်းဆိုလျှင် ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိသော ခဏ္ဍသိမ်ဝယ် ဝတ်ယူသောအခါ ဝတ်ယူစဉ်အခါက တန်ဆောင်းဝန်း၌ပါဝင်သော ရဟန်းများကို ဝတ်ကြားပြီး၍ ချနိုင်ပြီ၊ ခဏ္ဍသိမ်အပြင်ဘက်ဝယ် ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ရှိကြသော ရဟန်းများကိုကား ဒိဋ္ဌရူပ, သုတသဒ္ဒမဟုတ်လျှင် ဝတ်ကြားဖွယ်မလို၊ ထိုသို့ မကြားခြင်းကြောင့် နံနက်စောစောထ၍ အရုဏ်ယူသောအခါ တစ်အရုဏ် မရမရှိ, ရနိုင်သည်သာဟု အဓိပ္ပါယ်ရ၏။