1. Dukkhasaccaniddeso
Jātiniddesavaṇṇanā
190. Tattha
M0.60 … pe … ayaṃ mātikāti niddesavāraādimhi vutte jātiādiniddese tesaṃ jātiādīnaṃ niddesavasena dukkhassa ariyasaccassa kathanatthāya , tesu vā jātiādīsu tesañca dukkhaṭṭhe veditabbe jātiādīnaṃ niddesavasena dukkhassa ariyasaccassa kathanatthāya dukkhadukkhantiādikā dukkhamātikā veditabbāti attho .Atha vā tatthāti tasmiṃ niddesavāre .
‘‘ Jātipi dukkhā … pe … saṃkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā ’’ ti ayaṃ dukkhassa ariyasaccassa kathanatthāya mātikāti yathādassitassa jātiādiniddesassa mātikābhāvaṃ
V0.60 dīpeti .Taṃ dīpetvā puna yasmiṃ padadvaye ṭhatvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ kathetabbaṃ , tassa niddhāraṇatthaṃ sabbaṃ dukkhaṃ saṅkaḍḍhento āha ‘‘ idañhi dukkhaṃ nāmā ’’ tiādi .
Sabhāvatoti dukkhavedayitasabhāvato .
Nāmatoti teneva sabhāvena laddhanāmato .
Tena na aññena pariyāyena idaṃ dukkhaṃ nāma , atha kho dukkhattāyevāti sabhāvena nāmaṃ viseseti .
Atha vā nāmatoti udayabbayavantatāya laddhanāmato .
Yathā aññe udayabbayavanto dhammā na sabhāvato dukkhā , na evaṃ idaṃ , atha kho sabhāvato dukkhā , bhūtamevedaṃ dukkhanti purimena dukkha-saddena pacchimaṃ viseseti .
Vipariṇāmavantatāya sukhaṃ aniṭṭhameva hotīti dukkhaṃ nāma jātaṃ .
Tenevāha ‘‘ dukkhuppattihetuto ’’ ti .
Kaṇṇasūlādīhi abhibhūtassa nitthunanādīhi dukkhābhibhūtatāya viññāyamānāyapi kiṃ tava rujjatīti pucchitvāva kaṇṇasūlādidukkhaṃ jānitabbaṃ hotīti paṭicchannadukkhatā tassa vuttā .
Upakkamassa ca pākaṭabhāvatoti kāraṇāvasena dukkhavisesassa pākaṭabhāvaṃ dasseti .
Sabhāvaṃ muñcitvā pakārantarena dukkhanti vuccamānaṃ pariyāyadukkhaṃ .
Kathetabbattā paṭiññātaṃ yathā kathetabbaṃ , taṃpakāradassanatthaṃ ‘‘ ariyasaccañca nāmetan ’’ tiādimāha .
Saṅkhepo sāmaññaṃ , sāmaññañca visese antokaritvā pavattatīti tattha ubhayathāpi kathetuṃ vaṭṭati .
Vitthāro pana viseso jātiādiko , viseso ca visesantaranivattakoti jātiādīsu jarādīnaṃ saṅkhipanaṃ na sakkā kātunti tattha vitthāreneva kathetabbaṃ .
191.‘‘ Aparassa
M0.61 aparassā ’’ ti dīpanaṃ aparatthadīpanaṃ .Sāmiatthepi hi aparattha-saddo sijjhatīti .
Tesaṃ tesan ti vā sāmivasena vuttaṃ atthaṃ bhummavasena vattukāmatāya āha ‘‘ aparatthadīpanan ’’ ti , aparasmiṃ aparasmiṃ dīpananti attho .
Aparassa aparassa vā jātisaṅkhātassa atthassa dīpanaṃ aparatthadīpanaṃ .
Pañcagativasena ekekāyapi gatiyā khattiyādibhummadevādihatthiādijātivasena cāti gatijātivasena .
Tiṇākāro tiṇajāti , so ca upādāpaññattīti ‘‘ paññattiyan ’’ ti āha .
Tadupādāyāti taṃ paṭhamaṃ viññāṇaṃ upādāya ayaṃ jāti , nāssa kutoci niggamanaṃ upādāya .
Yasmā ca evaṃ , tasmā sāvassa jāti paṭhamaviññāṇasaṅkhātāti attho .
Atha vā tadupādāya sajātoti vuccatīti
V0.61 sāvassa jāti paṭhamaviññāṇasaṅkhātāti attho .Viññāṇamukhena ca pañcapi khandhā vuttā hontīti ‘‘ paṭisandhiyan ’’ ti āha .
Ariyabhāvakaraṇattā ariyasīlan ti pātimokkhasaṃvaro vuccati .
Jātiādīnipi lakkhaṇāni dhammānaṃ ākāravikārāti katvā sahuppādakā sahavikārakāti vuttā .
Jāyanaṭṭhenātiādi āyatanavasena yonivasena ca dvīhi dvīhi padehi sabbasatte pariyādiyitvā jātiṃ dassetuṃ vuttaṃ .
Purimanaye pana ekekeneva padena sabbasatte pariyādiyitvā jāti dassitāti ayaṃ viseso .
Keci pana ‘‘ purimanaye kattuniddeso , pacchimanaye bhāvaniddeso kato ’’ ti vadanti ,‘‘ tesaṃ tesaṃ sattānaṃ jātī ’’ ti pana kattari sāminiddesassa katattā ubhayatthāpi bhāvaniddesova yutto .
Sampuṇṇā jāti sañjāti .
Pākaṭā nibbatti abhinibbatti .
‘‘ Tesaṃ tesaṃ sattānaṃ … pe … abhinibbattī ’’ ti sattavasena pavattattā sammutikathā .
Tatra tatrāti ekacatuvokārabhavesu dvinnaṃ dvinnaṃ , sese rūpadhātuyaṃ paṭisandhikkhaṇe uppajjamānānaṃ pañcannaṃ , kāmadhātuyaṃ vikalāvikalindriyānaṃ vasena sattannaṃ navannaṃ dasannaṃ puna dasannaṃ ekādasannañca āyatanānaṃ vasena saṅgaho veditabbo .
Ekabhavapariyāpannassa khandhasantānassa paṭhamābhinibbattibhūtā paṭisandhikkhandhāti āha ‘‘ paṭhamābhinibbattilakkhaṇā ’’ ti .
Tameva santānaṃ niyyātentaṃ viya ‘‘ handa gaṇhathā ’’ ti paṭicchāpentaṃ viya pavattatīti niyyātanarasā .
Santatiyā eva ummujjanaṃ hutvā gayhatīti ummujjanapaccupaṭṭhānā .
Dukkharāsissa vicittatā dukkhavicittatā , dukkhavisesā vā tadavayavā , taṃ paccupaṭṭhāpeti phalatīti dukkhavicittatāpaccupaṭṭhānā .
Pariyāyanippariyāyadukkhesu
M0.62 yaṃ dukkhaṃ jāti hoti , taṃ dukkhabhāvoyeva tassā dukkhaṭṭho .Yadi akkhānena pāpuṇitabbaṃ siyā , bhagavā ācikkheyya .
Bhagavatāpi –
‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , katamo nu kho mahantataro ?
Yo cāyaṃ mayā paritto pāṇimatto pāsāṇo gahito , yo ca himavā pabbatarājāti .
Appama … pe … gahito , himavantaṃ pabbatarājānaṃ upanidhāya saṅkhampi na upeti , kalabhāgampi na upeti , upanidhampi na upeti .
Evameva kho , bhikkhave , yaṃ so puriso tīhi sattisatehi haññamāno
V0.62 tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti , taṃ nerayikassa dukkhassa upanidhāya saṅkhampi … pe … upanidhampi na upetī ’’ ti ( ma . ni .3.250)–Upamāvasena pakāsitaṃ āpāyikadukkhaṃ .
Sukhuppattikāraṇāni sucīni uppalādīnīti katvā tattha nibbattinivāraṇena jātiyā dukkhavatthubhāvaṃ dasseti ‘‘ atha kho ’’ tiādinā .
Dukkhuppattikāraṇe nibbattanena gabbhapariharaṇūpakkamena vinā mātukucchisambhavameva dukkhaṃ gabbhokkantimūlakaṃ aññānapekkhattā , upakkamanibbattaṃ pana pariharaṇamūlakaṃ okkantimattānapekkhattā .
Ayametesaṃ viseso .
Attano abhimukhaṃ kaḍḍhanaṃ ākaḍḍhanaṃ , parito sabbatobhāgena kaḍḍhanaṃ parikaḍḍhanaṃ .
Adho dhunanaṃ odhunanaṃ , tiriyaṃ , sabbato vā dhunanaṃ nidhunanaṃ .
Tacchetvā khārapakkhipanaṃ khārāpaṭicchakaṃ .
Sakalasarīranhāpanaṃ nhāpanaṃ , ekadesadhovanaṃ dhovanaṃ , sūriyābhimukhapavattanena ātāpanaṃ , pañcaggitāpena paritāpanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Sabboyeva vā tāpo dvidhāpi vutto .
Kuhiṃ nu patiṭṭhaṃ labhetha , jātiyā vinā na tassa dukkhassa patiṭṭhānaṃ atthīti attho , jātiyā vā vinā so satto kuhiṃ nu patiṭṭhaṃ , kattha nu patiṭṭhanto taṃ dukkhaṃ labhethāti attho .
Tattha tiracchānesu kathaṃ dukkhaṃ bhaveyya tahiṃ tiracchānesu jātiṃ vinā .
Na cassāti na ce assa .
Nanu nevatthīti sambandho kātabbo , nanu āhāti vā .
Yadatoti yasmā nevatthi , tasmā āhāti attho .
Jarāniddesavaṇṇanā
192. Jīraṇameva
M0.63 jīraṇatā , jīraṇassa vā ākāro tā -saddena vutto .Yathāpure asallakkhenteti gāravakaraṇaupaṭṭhānādīni asallakkhente taṃnimittaṃ domanassaṃ uppajjatīti attho .
Satādīnan ti
V0.63 satisutavīriyapaññādīnaṃ vippavāsanimittaṃ attanā apasādetabbehipi attano puttadārehi apasādanīyato .Avasavattaṅgapaccaṅgatāya suciasuciādivicāraṇavirahena ca bālakumārakakālo viya jiṇṇakālo hotīti āha ‘‘ bhiyyo bālattappattiyā ’’ ti .
Maraṇaniddesavaṇṇanā
193.‘‘ Kālassa antakassa kiriyā ’’ ti yā loke vuccati , sā cuti , maraṇanti attho .
Cavanakāloyeva vā anatikkamanīyattā visesena kāloti vutto , tassa kiriyā cutikkhandhānaṃ bhedappattiyeva .
Maccu maraṇan ti etthāpi samāsaṃ akatvā yo maccu vuccati bhedo , yañca maraṇaṃ pāṇacāgo , idaṃ vuccati maraṇanti visuṃ sambandho na na yujjati .
Yassa khandhabhedassa pavattattā ‘‘ tisso mato , phusso mato ’’ ti vohāro hoti , so khandhappabandhassa anupacchinnatāya ‘‘ sammutimaraṇan ’’ ti vutto , pabandhasamucchedo ca ‘‘ samucchedamaraṇan ’’ ti .
Maraṇampi dukkhanti imasmiṃ panatthe dukkhasaccakathā vaṭṭakathāti katvā ‘‘ sammutimaraṇaṃ adhippetan ’’ ti āha .
Tasseva nāman ti tabbhāvato tadekadesabhāvato ca maraṇa-saddabahutte asammohatthaṃ vuttaṃ .
Cutilakkhaṇan ti ‘‘ cavanatā ’’ ti nidassitacavanalakkhaṇameva vadati .
Sampattibhavakhandhehi viyojetīti viyogarasaṃ , viyogakiriyābhūtatāya vā ‘‘ viyogarasan ’’ ti vuttaṃ .
Sattassa purimabhavato vippavāso hutvā upaṭṭhātīti vippavāsapaccupaṭṭhānaṃ .
Maraṇantikāti maraṇassa āsannā .
Yadi maraṇaṃ na bhavissati , yathāvuttaṃ kāyikaṃ cetasikañca dukkhaṃ na bhavissatīti āha ‘‘ dvinnampi dukkhānaṃ vatthubhāvenā ’’ ti .
Pāpakammādinimittan ti
M0.64 pāpakammanimittaṃ pāpagatinimittañcāti attho , kammampi vā ettha ‘‘ nimittan ’’ ti vuttaṃ upapattinimittabhāvena upaṭṭhānato .Tadupaṭṭhānepi hi ‘‘ akataṃ vata me kalyāṇan ’’ tiādinā anappakaṃ domanassaṃ uppajjatīti .
Bhaddassāti kalyāṇakammassāti attho .
Avisesatoti ‘‘ sabbesan ’’ ti etena yojetabbaṃ .
Sabbesan ti ca yesaṃ kāyikaṃ dukkhaṃ uppajjati , teyeva sabbe gahitā ‘‘ vitujjamānamammānan ’’ ti visesitattā .
Sandhīnaṃ bandhanāni sandhibandhanāni
V0.64 , tesaṃ chedanena nibbattaṃ dukkhaṃ ‘‘ sandhibandhanacchedanan ’’ ti vuttaṃ .Ādi -saddo vā kāraṇattho , sandhibandhanacchedanamūlakanti attho .
Anayabyasanāpādanaṃ viyāti anayabyasanāpatti viyāti attho .
Vāḷādīhi kate hi anayabyasanāpādane antogadhā anayabyasanāpatti ettha nidassananti .
Sokaniddesavaṇṇanā
194. Sukhakāraṇaṃ hitaṃ , tassa phalaṃ sukhaṃ .
Ñātikkhayoti bhogādīhi ñātīnaṃ parihāni maraṇañca .
Ayaṃ pana visesoti bhogabyasanādipadatthavisesaṃ rogabyasanādīsu samāsavisesañca sandhāyāha .
Ñātibhogā paññattimattā tabbināsāvāti iminā adhippāyena aparinipphannataṃ sandhāya ‘‘ anipphannānī ’’ ti āha .
Aparinipphannataṃyeva hi sandhāya visuddhimagge ( visuddhi .2.447 ādayo ) ca ‘‘ dasa rūpāni anipphannānī ’’ ti vuttaṃ .
Rūpakaṇḍavaṇṇanāya ñhi ( dha . sa . aṭṭha .975 pakiṇṇakakathā ) ni ‘‘ aparinipphannānī ’’ ti vuttāni .
Khandhavibhaṅge ca nipphādetabbassa nirodhasamāpattiādikassa nipphannatā vuttāti asabhāvadhammassa ca nipphannatā , nibbānasseva anipphannatāti .
Dhamma-saddo hetuatthoti āha ‘‘ dukkhassa uppattihetunā ’’ ti .
Jhāman ti daḍḍhaṃ .
Pubbe vuttalakkhaṇādikā domanassavedanā sokoti tassa puna lakkhaṇādayo na vattabbā siyuṃ , tathāpi domanassavisesattā sokassa ca visiṭṭhā lakkhaṇādayo vattabbāti ‘‘ kiñcāpī ’’ tiādimāha .
Visārarahitaṃ anto eva saṅkucitaṃ cintanaṃ , sukkhanaṃ vā antonijjhānaṃ .
Parinijjhāyanaṃ dahanaṃ .
Ñātibyasanādianurūpaṃ socanaṃ anusocanaṃ , taṃ taṃ vā guṇaṃ dosañca anugantvā socanaṃ tappanaṃ anusocanaṃ .
Javanakkhaṇeti
M0.65 manodvārajavanakkhaṇe .Tathā hi taṃ dassento ‘‘ ettakā me ’’ tiādimāha .
Kāyaviññāṇādivīthiyampi pana javanakkhaṇe domanassassa paccayo hoti eva .
Teneva ‘‘ javanakkhaṇe cā ’’ ti āha .
Aññathā kāyikacetasikadukkhānaṃ kāyavatthukamanodvārappavattānameva paccayoti gaṇheyya tattha visesena kāyikacetasikasaddappavattito .
Tujjatīti
V0.65 ‘‘ tudatī ’’ ti vattabbe byattayavasena vuttanti veditabbaṃ .Paridevaniddesavaṇṇanā
195. Ādevanti etenāti ādevoti ādevana-saddaṃ katvā assuvimocanādivikāraṃ āpajjantānaṃ tabbikārāpattiyā so saddo karaṇabhāvena vuttoti .
Vīhipalāpādayo viya tucchaṃ vacanaṃ palāpo .
Guṇadose kitteti bodhetīti guṇadosakittanaraso lālappa-saddo .
Atthānatthe hiriyitabbajane ca avicāretvā puggalassa sambhamabhāvo hutvā paridevana-saddo upaṭṭhātīti ‘‘ sambhamapaccupaṭṭhāno ’’ ti vutto , sokavatthuavighātena vā sambhamo , na uttāsasambhamo , so ca paridevana-saddena pākaṭo hotīti paridevo ‘‘ sambhamapaccupaṭṭhāno ’’ ti vutto .
Sokābhibhūto paridevananimittaṃ muṭṭhipothanādīni karoti , paridevananimittameva ca ñātiabbhatthaṅgamanādīni cintetīti paridevassa dukkhadomanassānaṃ vatthubhāvo vutto .
Bhiyyoti yena vinā na hoti , tato paridevasamuṭṭhāpakadomanassato , pubbe vuttadukkhato vā bhiyyo , kaṇṭhoṭṭhatāluādisosajatopi vā bhiyyoti aññañca kāyikaṃ cetasikaṃ taṃnidānadukkhaṃ saṅgaṇhāti .
Dukkhadomanassaniddesavaṇṇanā
196-7.
Kāyikaṃ dukkhaṃ kāyikassa dukkhassa upanissayapaccayoti ‘‘ dukkhitassa dukkhaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Etena dukkhena abhibhūtattā nakkhattaṃ kīḷituṃ
M0.66 na labhāmīti balavadomanassaṃ uppajjatīti dukkhassa domanassavatthutā hoti .Attano pavattikkhaṇaṃ sandhāya ‘‘ pīḷetī ’’ ti vuttaṃ kāyikadukkhaṃ , tadupanissayato vā .
Āvaṭṭantīti parivaṭṭanti .
Vivaṭṭantīti pabbhāre khittatthambho viya ludhanti .
Mūlacchinnarukkho viya chinnapapātaṃ papatanti , paridayhamānacittā purimadomanassupanissayavasena cintenti , vigate domanasse tathācintanaṃ natthīti .
Upāyāsaniddesavaṇṇanā
198. Sabbavisayappaṭipattinivāraṇavasena
V0.66 samantato sīdanaṃ saṃsīdanaṃ , uṭṭhetumpi asakkuṇeyyatākaraṇavasena atibalavaṃ , virūpaṃ vā sīdanaṃ visīdanaṃ .Aññaṃ visayaṃ agantvā ñātibyasanādīsu virūpo āsaṅgo tattheva avabandhatā byāsatti .
Nitthunanakaraṇato nitthunanaraso .
Visīdanaṃ visādo .
Sayaṃ na dukkho dosattā saṅkhārakkhandhapariyāpannadhammantarattā vā .
Ye pana domanassameva upāyāsoti vadeyyuṃ , te ‘‘ upāyāso tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayutto , ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto ’’ ti ( dhātu .249) imāya pāḷiyā paṭikkhipitabbā .
Visādappattiyā sukhadukkhakāraṇaṃ agaṇayitvā dukkhaṭṭhānādīni karontānaṃ upāyāso kāyikadukkhassa vatthu hoti , visādanavaseneva ñātivināsādīni cintentānaṃ domanassassa .
Attano pavattikkhaṇeyeva upāyāso domanassasampayogato cittaṃ paridahati , avipphārikatākaraṇavasena kāyaṃ visādeti , tadubhayakaraṇeneva tato paraṃ taṃnimittaṃ kāyikaṃ cetasikañca adhimattaṃ dukkhaṃ janayatīti dukkho vutto .
Appiyasampayoganiddesavaṇṇanā
199. Na appiyantīti na gamiyanti , na pavesīyantīti attho .
Anatthan ti byasanaṃ , dukkhaṃ vā .
Ahitan ti tassa hetuṃ .
Dutiye atthavikappe atthaṃ na kāmentīti
M0.67 anatthakāmātiādi asamatthasamāsopi yojito .‘‘ Asūriyapassāni mukhānī ’’ tiādīsu viya hi yena samāso , na tassāyaṃ paṭisedhako a -kāroti .
Yasmiṃ kismiñci nibbhaye yogakkhema-saddo niruḷho dukkhayogato khemattā .
Saṅgati ādīsu saṅkhāravasena yaṃ labbhati , taṃ gahetabbaṃ .
Na hi saṅkhārānaṃ ṭhānanisajjādayo bhojanādikiccesu vā sahakaraṇaṃ vijjatīti pacchimadvayaṃ tadatthavasena labbhatīti na sakkā vattunti .
Yaṃ labbhatīti vā yaṃ atthajātaṃ labbhatīti attho .
Tena yathā labbhati saṅgatiādīsu attho , tathā yojetabbo .
Puggalassa hi saṅgati gantvā saṅkhārehi saṃyogo
V0.67 hoti , āgatehi ca tehi , puggalassa ca attano ṭhānādīsu saṅkhārehi sahabhāvo hoti , sabbakiriyāsu ca missībhāvoti .Anatthabhāvo upaddavabhāvo .
Aniṭṭhānaṃ āpāthagamanamattaṃ taṃgahaṇamattañca appiyasampayogo , na pana pathaviphassādayo viya appiyasampayogo nāma eko dhammo atthīti āha ‘‘ so atthato eko dhammo nāma natthī ’’ ti .
Aniṭṭhāni kaṇṭakādīni amittā ca usuādīhi vijjhanādidukkhaṃ uppādenti .
Idhāti imasmiṃ loke dukkhaṃ hotīti vā idha imasmiṃ dukkhasaccaniddese dukkho vuttoti vā yojetabbaṃ .
Piyavippayoganiddesavaṇṇanā
200. Minantīti nāḷiyādīsu dhaññaṃ viya anto pakkhipanti , na bahi karontīti attho .
Amā -saddo sahabhāvadīpako .
Ñāyanti vā ajjhattikāicceva .
Ñātibyasanādiko hutvā upaṭṭhātīti byasanapaccupaṭṭhāno .
Sokuppādaneneva sarīraṃ sosenti , kisaṃ karonti , akisampi nirojatākaraṇena milāpenti , tato ca kāyikaṃ dukkhaṃ uppajjatīti taduppādakatā vuttā .
Sokasarasamappitāti etena cetasikadukkhaṃ dasseti , vitujjantīti etena kāyikaṃ dukkhaṃ .
Icchāniddesavaṇṇanā
201. Yasmiṃ
M0.68 kāle jātiyā na āgantabbaṃ , taṃ kālaṃ gahetvā āha ‘‘ parinibbutesu ca vijjamānaṃ jātiyā anāgamanan ’’ ti .Yampīti yenapīti attho vutto .
Yadāpi pana yaṃ -saddo ‘‘ icchan ’’ ti etaṃ apekkhati , tadāpi alābhavisiṭṭhā icchā vuttā hoti .
Yadā ‘‘ na labhatī ’’ ti etaṃ apekkhati , tadā icchāvisiṭṭho alābho vutto hoti .
So panatthato añño dhammo natthi , tathāpi alabbhaneyyaicchāva vuttā hoti .
Apāpuṇitabbesu pavattattā eva ‘‘ appattipaccupaṭṭhānā ’’ ti vuttā .
Yattha hi sā icchā pavattā , taṃ vatthuṃ apāpuṇantī hutvā gayhatīti .
Chinnabhinnagaṇenāti nillajjena dhuttagaṇena , kappaṭikagaṇena vā .
Vighātamayan ti
V0.68 cittavighātamayaṃ domanassaṃ cittavighātato eva uppannaṃ ubbandhanajarātisārādikāyikaṃ dukkhañca .Icchitālābhan ti alabbhaneyyaicchameva vadati .
Upādānakkhandhaniddesavaṇṇanā
202. Vitthiṇṇassa dukkhassa ettakanti dassanaṃ dukkhassa saṅkhepo , taṃ kātuṃ na sakkā vitthārassa anantattā .
Dukkhavitthāragataṃ pana desanāvitthāraṃ pahāya yattha sabbo dukkhavitthāro samodhānaṃ gacchati , tattha desanāya vavatthānaṃ saṅkhepo , taṃ kātuṃ sakkā tādisassa vatthuno sabbhāvā .
Desaṃ jānanto maggakkhāyikapuriso desako .
Bhagavāpi dukkhassa desako .
‘‘ Dukkhantadesakenā ’’ ti vā pāṭho , dukkhantakkhāyikoti attho .
Pāvakādayo yathā indhanādīni bādhenti , evaṃ bādhayamānā .
Māraṇantikadukkhābhighātenāti iminā atipākaṭena jātijarādukkhavighātajasokādayo dasseti .
Tatoti paridevato uddhaṃ .
Kaṇṭha sosādi sandhi bandhacchedanādi janaka dhātukkhobha samāyogato kāyassa ābādhanadukkhaṃ dukkhaṃ .
Yesu kesucīti tissassa vā phussassa vā upādānakkhandhesu sabbampi cakkhurogādidukkhaṃ sabbasattagataṃ evaṃpakāramevāti saṅkhipitvā dassentoti attho .
Dukkhasaccaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .