1. Suttantabhājanīyaṃ
Paṭhamanayavaṇṇanā
466. Patiṭṭhānāyūhanā
M0.171V0.170 oghataraṇasuttavaṇṇanāyaṃ ( saṃ . ni . aṭṭha .1.1.1)–‘‘ Kilesavasena patiṭṭhānaṃ , abhisaṅkhāravasena āyūhanā .
Tathā taṇhādiṭṭhīhi patiṭṭhānaṃ , avasesakilesābhisaṅkhārehi āyūhanā .
Taṇhāvasena patiṭṭhānaṃ , diṭṭhivasena āyūhanā .
Sassatadiṭṭhiyā patiṭṭhānaṃ , ucchedadiṭṭhiyā āyūhanā .
Līnavasena patiṭṭhānaṃ , uddhaccavasena āyūhanā .
Kāmasukhānuyogavasena patiṭṭhānaṃ , attakilamathānuyogavasena āyūhanā .
Sabbākusalābhisaṅkhāravasena patiṭṭhānaṃ , sabbalokiyakusalābhisaṅkhāravasena āyūhanā ’’ ti –
Vuttesu pakāresu idha avuttānaṃ vasena veditabbā .
Sammappavatte dhamme paṭisañcikkhati , upapattito ikkhati , tadākāro hutvā pavattatīti paṭisaṅkhānalakkhaṇo upekkhāsambojjhaṅgo .
Evañca katvā ‘‘ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā gahaṇe majjhattatā ’’ ti upekkhākiccādhimattatāya saṅkhārupekkhā vuttā .
Anukkamanikkhepe payojanaṃ purimassa purimassa pacchimapacchimakāraṇabhāvo .
467. Balavatī
V0.171 eva sati satisambojjhaṅgoti katvā balavabhāvadīpanatthaṃ paññā gahitā , na yassa kassaci sampadhāraṇasati , kusaluppattikāraṇassa pana saraṇaṃ satīti dassento ‘‘ vattaṃ vā ’’ tiādimāha .Vattasīse ṭhatvāti ‘‘ aho vata me dhammaṃ suṇeyyuṃ , sutvā ca dhammaṃ pasīdeyyuṃ , pasannā ca me pasannākāraṃ kareyyun ’’ ti evaṃcitto ahutvā ‘‘ svākkhāto bhagavatā dhammo … pe … viññūhi , aho vata me dhammaṃ suṇeyyuṃ , sutvā ca dhammaṃ ājāneyyuṃ , ājānitvā ca pana tathatthāya paṭipajjeyyun ’’ ti dhammasudhammataṃ paṭicca kāruññaṃ anuddayaṃ anukampaṃ upādāya mahākassapattherena viya bhāsitanti attho .
Vimuttāyatanasīseti ‘‘ na heva kho
M0.172 satthā , apica kho yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ desessāmī ’’ ti evaṃ vimuttikāraṇapadhānabhāve ṭhatvā .Cirakatavattādivasena taṃsamuṭṭhāpako arūpakoṭṭhāso vutto , bhāvatthattā eva vā katabhāsita-saddā kiriyābhūtassa arūpakoṭṭhāsassa vācakāti katvā āha ‘‘ kāyaviññattiṃ … pe … koṭṭhāsan ’’ ti .
Bojjhaṅgasamuṭṭhāpakatā purimānaṃ channaṃ attano attano anantarikassa , paresaṃ sabbesaṃ vā taṃtaṃpariyāyena samuṭṭhāpanavasena yojetabbā .
Kāmalokavaṭṭāmisāti taṇhā tadārammaṇā khandhāti vadanti , pañcakāmaguṇiko ca rāgo tadārammaṇañca kāmāmisaṃ ,‘‘ sassato attā ca loko cā ’’ tiādinā lokaggahaṇavasena pavatto sassatucchedasahagato rāgo tadārammaṇañca lokāmisaṃ , lokadhammā vā , vaṭṭassādavasena uppanno saṃsārajanako rāgo tadārammaṇañca vaṭṭāmisaṃ .
Maggassa pubbabhāgattā pubbabhāgā .
Paṭhamanayavaṇṇanā niṭṭhitā .
Dutiyanayavaṇṇanā
468-469.
Abhiññeyyā dhammā nāma ‘‘ sabbe sattā āhāraṭṭhitikā , dve dhātuyo , tisso dhātuyo , cattāri ariyasaccāni , pañca vimuttāyatanāni , cha anuttariyāni , satta niddasavatthūni , aṭṭhābhibhāyatanāni , navānupubbavihārā , dasa nijjaravatthūnī ’’ ti evaṃpabhedā dhammā
V0.172 ,‘‘ sabbaṃ , bhikkhave , abhiññeyyan ’’ ti ( saṃ . ni .4.46) dassitā khandhādayo ca .Vānan ti vinandhanaṃ bhavādīnaṃ , gamanaṃ vā piyarūpasātarūpesu .
Caṅkamaṃ adhiṭṭhahantassa uppannavīriyaṃ vipassanāsahagatanti veditabbaṃ .
Ettakenāti ‘‘ lokiyalokuttaramissakā kathitā ’’ ti ettāvatā .
Lokiyanti vadanto na kilamatīti kāyaviññattisamuṭṭhāpakassa lokiyattā acodanīyoti attho .
Alabbha … pe … paṭikkhittāti rūpāvacare alabbhamānakaṃ pītisambojjhaṅgaṃ upādāya labbhamānāpi avitakkaavicārā pīti paṭikkhittā ,‘‘ pītisambojjhaṅgo ’’ ti na vuttoti attho .
Kāmāvacare
M0.173 vā alabbhamānakaṃ avitakkaavicāraṃ pītiṃ upādāya labbhamānakāva pītibojjhaṅgabhūtā paṭikkhittā , avitakkaavicāro pītisambojjhaṅgo na vuttoti attho .Ajjhattavimokkhan ti ajjhattadhamme abhinivisitvā tato vuṭṭhitamaggo ‘‘ ajjhattavimokkho ’’ ti idha vuttoti adhippāyo .
Na vāretabboti vipassanāpādakesu kasiṇādijhānesu satiādīnaṃ nibbedhabhāgiyattā na paṭikkhipitabboti attho .
Anuddharantā pana vipassanā viya bodhiyā maggassa āsannakāraṇaṃ jhānaṃ na hoti , na ca tathā ekantikaṃ kāraṇaṃ , na ca vipassanākiccassa viya jhānakiccassa niṭṭhānaṃ maggoti katvā na uddharanti .
Tattha kasiṇajjhānaggahaṇena tadāyattāni āruppānipi gahitānīti daṭṭhabbāni .
Asubhajjhānānaṃ avacanaṃ avitakkāvicārassa adhippetattā .
Dutiyanayavaṇṇanā niṭṭhitā .
Tatiyanayavaṇṇanā
470-471.
Tadaṅgasamucchedanissaraṇavivekanissitataṃ vatvā paṭippassaddhivivekanissitattassa avacanaṃ ‘‘ satisambojjhaṅgaṃ bhāvetī ’’ tiādinā ( saṃ . ni .5.182; vibha .471) idha bhāvetabbānaṃ bojjhaṅgānaṃ vuttattā .
Bhāvitabojjhaṅgassa hi sacchikātabbā phalabojjhaṅgā
V0.173 abhidhammabhājanīye vuttāti .Vossagga-saddo pariccāgattho pakkhandanattho cāti vossaggassa duvidhatā vuttā .
Yathāvuttenāti tadaṅgasamucchedappakārena tanninnabhāvārammaṇakaraṇappakārena ca .
Pariṇāmentaṃ vipassanākkhaṇe , pariṇataṃ maggakkhaṇe .
Tatiyanayavaṇṇanā niṭṭhitā .
Suttantabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā .