10. Dasakamātikāvaṇṇanā
760.‘‘ Catasso kho imā , sāriputta , yoniyo .
Katamā … pe … yo kho maṃ , sāriputta , evaṃ jānan ’’ ti ( ma . ni .1.152) vacanena catuyoniparicchedakañāṇaṃ vuttaṃ ,‘‘ nirayañcāhaṃ , sāriputta , pajānāmī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.153) pañcagatiparicchedakaṃ .
‘‘ Saṃyuttake āgatāni tesattati ñāṇāni , sattasattati ñāṇānī ’’ ti vuttaṃ , tattha pana nidānavagge sattasattati āgatāni catucattārīsañca , tesattati pana paṭisambhidāmagge sutamayādīni āgatāni
V0.199 dissanti , na saṃyuttaketi .Aññānipīti etena idha ekakādivasena vuttaṃ , aññattha ca ‘‘ pubbante ñāṇan ’’ tiādinā , brahmajālādīsu ca ‘‘ tayidaṃ tathāgato pajānāti ‘ imāni diṭṭhiṭṭhānāni evaṃ gahitānī ’ ti ’’ ādinā vuttaṃ anekañāṇappabhedaṃ saṅgaṇhāti .
Yāthāvapaṭivedhato sayañca akampiyaṃ puggalañca taṃsamaṅgiṃ ñeyyesu adhibalaṃ karotīti āha ‘‘ akampiyaṭṭhena upatthambhakaṭṭhena cā ’’ ti .
Seṭṭhaṭṭhānaṃ
M0.198 sabbaññutaṃ .Paṭijānanavasena sabbaññutaṃ abhimukhaṃ gacchanti , aṭṭha vā parisā upasaṅkamantīti āsabhā , buddhā .
Idaṃ panāti buddhānaṃ ṭhānaṃ sabbaññutameva vadati .
Tiṭṭhamānovāti avadantopi tiṭṭhamānova paṭijānāti nāmāti attho .
Aṭṭhasu parisāsu ‘‘ abhijānāmahaṃ , sāriputta , anekasataṃ khattiyaparisaṃ … pe … tatra vata maṃ bhayaṃ vā sārajjaṃ vā okkamissatīti nimittametaṃ , sāriputta , na samanupassāmī ’’ ti ( ma . ni .1.151) vacanena dassitaakampiyañāṇayutto dasabalohanti abhītanādaṃ nadati .
Sīhanādasuttena khandhakavagge āgatena .
‘‘ Devamanussānaṃ catucakkaṃ vattatī ’’ ti ( a . ni .4.31) suttasesena sappurisūpassayādīnaṃ phalasampatti pavatti , purimasappurisūpassayādiṃ upanissāya pacchimasappurisūpassayādīnaṃ sampatti pavatti vā vuttāti ādi -saddena tattha ca cakka-saddassa gahaṇaṃ veditabbaṃ .
Paṭivedhaniṭṭhattā arahattamaggañāṇaṃ paṭivedhoti ‘‘ phalakkhaṇe uppannaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Tena paṭiladdhassapi desanāñāṇassa kiccanipphattiparassa bujjhanamattena hotīti ‘‘ aññāsikoṇḍaññassa sotāpattiphalakkhaṇe pavattaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Tato paraṃ pana yāva parinibbānā desanāñāṇappavatti tasseva pavattitassa dhammacakkassa ṭhānanti veditabbaṃ , pavattitacakkassa cakkavattino cakkaratanaṭṭhānaṃ viya .
Samādīyantīti samādānāni , tāni pana samādiyitvā katāni hontīti āha ‘‘ samādiyitvā katānan ’’ ti .
Kammameva vā kammasamādānan ti etena samādāna-saddassa apubbatthābhāvaṃ dasseti muttagata-sadde gata-saddassa viya .
Agatigāminin ti
V0.200 nibbānagāminiṃ .Vuttañhi ‘‘ nibbānañcāhaṃ , sāriputta , pajānāmi nibbānagāminiñca paṭipadan ’’ ti ( ma . ni .1.153).
Hānabhāgiyadhamman ti hānabhāgiyasabhāvaṃ , kāmasahagatasaññādidhammaṃ vā .
Taṃ kāraṇan ti pubbeva katābhisaṅkhārādiṃ .
‘‘ Idānī ’’ ti etassa ‘‘ iminā anukkamena vuttānīti veditabbānī ’’ ti iminā saha yojanā kātabbā .
Kilesāvaraṇaṃ tadabhāvañcāti kilesāvaraṇābhāvaṃ .
Kilesakkhayādhigamassa hi kilesāvaraṇaṃ aṭṭhānaṃ , tadabhāvo ṭhānaṃ .
Anadhigamassa kilesāvaraṇaṃ ṭhānaṃ , tadabhāvo
M0.199 aṭṭhānan ti .Tattha tadabhāvaggahaṇena gahitaṃ ‘‘ atthi dinnan ’’ tiādikāya sammādiṭṭhiyā ṭhitiṃ tabbiparītāya ṭhānābhāvañca adhigamassa ṭhānaṃ passantena iminā ñāṇena adhigamānadhigamānaṃ ṭhānāṭṭhānabhūte kilesāvaraṇatadabhāve passati bhagavāti imamatthaṃ sādhento āha ‘‘ lokiyasammādiṭṭhiṭhitidassanato niyatamicchādiṭṭhiṭhānābhāvadassanato cā ’’ ti .
Ettha ca adhigamaṭṭhānadassanameva adhippetaṃ upari bhabbapuggalavaseneva vipākāvaraṇābhāvadassanādikassa vakkhamānattā .
Iminā pana ñāṇena sijjhanato pasaṅgena itarampi vuttanti veditabbaṃ .
Dhātuvemattadassanatoti rāgādīnaṃ adhimattatādivasena taṃsahitānaṃ dhātūnaṃ vemattatādassanato ,‘‘ ayaṃ imissā dhātuyā adhimattattā rāgacarito ’’ tiādinā cariyāhetūnaṃ vā , rāgādayo eva vā pakatibhāvato dhātūti rāgādivemattadassanatoti attho .
Payogaṃ anādiyitvāti santatimahāmattaaṅgulimālādīnaṃ viya kāmarāgabyāpādādivasena payogaṃ anādiyitvā .