Phassapadaniddesavaṇṇanā
230.‘‘ Chaṭṭhāyatanapaccayā
M0.119 phasso ’’ ti abhidhammabhājanīyapāḷi āruppaṃ sandhāya vuttāti ‘‘ chaṭṭhāyatanapaccayā phassoti pāḷianusārato ’’ ti āha .Ajjhattan ti sasantatipariyāpannameva gaṇhāti .
Tañhi sasantatipariyāpannakammanibbattaṃ tādisassa phassassa paccayo hoti , rūpādīni pana bahiddhā anupādinnāni ca phassassa ārammaṇaṃ honti , na tāni cakkhādīni viya sasantatipariyāpannakammakilesanimittapavattibhāvena phassassa paccayoti paṭhamācariyavāde na gahitāni , dutiyācariyavāde pana yathā tathā vā paccayabhāve sati na sakkā vajjetunti gahitānīti .
Yadi sabbāyatanehi eko phasso sambhaveyya ,‘‘ saḷāyatanapaccayā phasso ’’ ti ekassa vacanaṃ yujjeyya .
Athāpi ekamhā āyatanā sabbe phassā sambhaveyyuṃ , tathāpi sabbāyatanehi sabbaphassasambhavato āyatanabhedena phassabhedo natthīti tadabhedavasena ekassa vacanaṃ yujjeyya , tathā pana asambhavato na yuttanti codeti ‘‘ na sabbāyatanehī ’’ tiādinā .
Aññassapi vā asambhavantassa
V0.118 vidhānassa bodhanatthameva ‘‘ nāpi ekamhā āyatanā sabbe phassā ’’ ti vuttaṃ ,‘‘ na sabbāyatanehi eko phasso sambhotī ’’ ti idameva pana ekaphassavacanassa ayuttadīpakaṃ kāraṇanti veditabbaṃ .Nidassanavasena vā etaṃ vuttaṃ , nāpi ekamhā āyatanā sabbe phassā sambhonti , evaṃ na sabbāyatanehi eko phasso sambhoti , tasmā ekassa vacanaṃ ayuttanti .
Parihāraṃ pana anekāyatanehi ekaphassassa sambhavatoti dassento ‘‘ tatridaṃ vissajjanan ’’ tiādimāha .
Ekopi anekāyatanappabhavo ekopanekāyatanappabhavo .
Chadhāpaccayatte pañcavibhāvayeti evaṃ sesesupi yojanā .
Tathā cāti paccuppannāni rūpādīni paccuppannañca dhammāyatanapariyāpannaṃ rūparūpaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ārammaṇapaccayamattenāti taṃ sabbaṃ apaccuppannaṃ aññañca dhammāyatanaṃ sandhāya vuttaṃ .
Phassapadaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .